Đổi mới tư duy tiếp cận trong nghiên cứu tổng kết, sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, Hội thảo quốc gia “Phương hướng sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới” là một trong những hội thảo khoa học quốc gia đầu tiên tiếp cận vấn đề sửa đổi tổng thể Hiến pháp từ góc độ học thuật và trong bối cảnh phát triển mới của đất nước. Điều này cũng thể hiện tinh thần tiên phong trong nghiên cứu và gợi mở các vấn đề pháp lý nền tảng mà Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội luôn theo đuổi trong gần 50 năm hình thành và phát triển.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực quản trị quốc gia, việc nhìn nhận lại nền tảng hiến định là những yêu cầu vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn sâu sắc.

Thông tin về nội dung Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh cho biết, chương trình được thiết kế bám sát các nội dung nền tảng của Hiến pháp với hai phiên thảo luận chính. Trong đó, phiên thứ nhất tập trung vào những vấn đề chung và khuynh hướng sửa đổi tổng thể Hiến pháp, với mục tiêu cung cấp cơ sở lý luận nền tảng về tư duy lập hiến, các nguyên lý Hiến pháp và định hướng tiếp cận sửa đổi Hiến pháp trong thời gian tới; phiên thứ hai tiếp cận hai nhóm nội dung cốt lõi của Hiến pháp: (i) Những vấn đề về quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh mới, đặc biệt là kỷ nguyên số; (ii) Vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước gồm quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp và tổ chức quyền lực theo cấu trúc lãnh thổ chính quyền địa phương.

Toàn cảnh Hội thảo "Phương hướng sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”

Trên cơ sở đó, Phó Hiệu trưởng Trường bày tỏ mong muốn các ý kiến trao đổi tại Hội thảo sẽ tập trung vào những vấn đề khoa học, thể chế và kỹ thuật lập hiến, bảo đảm tính khách quan, trách nhiệm, qua đó đóng góp những gợi mở có giá trị cho quá trình nghiên cứu, hoàn thiện Hiến pháp Việt Nam để thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trao đổi tại Hội thảo, GS.TS. Võ Khánh Vinh, Trường Đại học Kiểm sát cho rằng, việc sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 cần được tiếp cận trên cơ sở một hệ thống tư duy mới, toàn diện và hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Theo đó, đây không chỉ là quá trình sửa đổi văn bản pháp lý tối cao mà còn là quá trình hoàn thiện nền tảng chính trị - pháp lý, nền tảng giá trị và nền tảng phát triển của quốc gia.

Về tư duy tiếp cận chính trị - pháp lý, GS.TS. Võ Khánh Vinh nhấn mạnh, việc sửa đổi Hiến pháp cần được đặt trong mối quan hệ thống nhất giữa định hướng chính trị của đất nước và yêu cầu hoàn thiện nền tảng pháp lý tối cao của Nhà nước. Hiến pháp cần nhấn mạnh vị trí, vai trò lãnh đạo quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời tiếp tục thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ, kiểm soát quyền lực nhà nước, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đặc biệt, các vấn đề kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình cần được nhìn nhận như những nguyên tắc hiến định cốt lõi.

GS.TS. Võ Khánh Vinh, Trường Đại học Kiểm sát cho rằng, việc sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 cần được tiếp cận trên cơ sở một hệ thống tư duy mới, toàn diện và hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Đề cập đến tư duy tiếp cận giá trị, ông Vinh nhấn mạnh, Hiến pháp không chỉ là văn bản tổ chức quyền lực mà còn là nền tảng giá trị của quốc gia, dân tộc và con người Việt Nam. Do vậy, việc sửa đổi Hiến pháp cần chuyển từ tư duy “Hiến pháp của quyền lực” sang “Hiến pháp của giá trị”, hướng tới kiến tạo trật tự giá trị cho phát triển con người và phát triển bền vững đất nước. Trong bối cảnh mới, nhiều giá trị có ý nghĩa hiến định cần được quan tâm như an ninh con người, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đạo đức công nghệ và quyền sống trong môi trường an toàn, bền vững.

Đối với tư duy tiếp cận quyền con người, quyền công dân, GS.TS. Võ Khánh Vinh cho rằng, cần đặt con người ở vị trí trung tâm của Hiến pháp và của tổ chức quyền lực nhà nước. Theo đó, Hiến pháp không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận quyền mà quan trọng hơn phải thiết lập cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong thực tiễn.

Tại Hội thảo, có đại biểu cho rằng, việc sửa đổi Hiến pháp cần được tiếp cận trên tinh thần thận trọng, khoa học và đặt trên nền tảng của chủ nghĩa hợp hiến, bởi Hiến pháp là đạo luật tối cao, có tính ổn định đặc biệt và không thể sửa đổi một cách dễ dàng như các đạo luật thông thường. Theo đại biểu, quá trình sửa đổi Hiến pháp cần đồng thời tính đến việc hoàn thiện cơ chế bảo hiến nhằm bảo đảm tính ổn định, tính tối cao và hiệu lực thực tế của Hiến pháp trong đời sống xã hội.

Các đại biểu tham dự và phát biểu tại Hội thảo

Ngoài ra, có đại biểu nhấn mạnh, sửa đổi Hiến pháp không thể xuất phát từ ý chí chủ quan hay sự thuận tiện trong quản lý nhà nước, mà phải bắt nguồn từ thực tiễn và ý nguyện của Nhân dân, công bằng cho tất cả mọi người. Nếu không bảo đảm được tính công bằng thì khó có thể xây dựng được một bản Hiến pháp thực sự có giá trị và nhận được sự đồng thuận xã hội rộng rãi.

Các ý kiến tại Hội thảo cho thấy, việc sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 đang đặt ra yêu cầu phải tiếp cận trên cơ sở tư duy đổi mới, toàn diện và hiện đại, vừa kế thừa các giá trị nền tảng của nền lập hiến Việt Nam, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới; đồng thời, quá trình sửa đổi Hiến pháp cần bảo đảm tính khoa học, dân chủ, khách quan, đặt con người và quyền con người ở vị trí trung tâm; tăng cường kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và phát huy đầy đủ quyền làm chủ của Nhân dân. Những trao đổi, đề xuất tại Hội thảo được kỳ vọng sẽ tiếp tục cung cấp thêm cơ sở lý luận và thực tiễn cho quá trình nghiên cứu, hoàn thiện Hiến pháp trong thời gian tới.