Toàn cảnh buổi Tọa đàm.

Buổi Tọa đàm được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tại các điểm cầu trên toàn quốc. Tham dự trực tiếp tại điểm cầu trung ương có đại diện các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp và lãnh đạo, công chức, viên chức một số cơ quan, bộ, ngành: Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Ủy ban Dân tộc, Bộ Công an, Tòa án nhân dân tối cao, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố Hà Nội, Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Tham dự trực tuyến tại các điểm cầu là đại biểu đến từ Sở Tư pháp, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, Đoàn luật sư, Hội Luật gia của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Đồng chí Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, Giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý phát biểu tại buổi Tọa đàm.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền tạo sự chủ động cho địa phương trong quản lý và thực hiện trợ giúp pháp lý

Tại buổi Tọa đàm, đồng chí Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho biết, hoạt động trợ giúp pháp lý đóng vai trò quan trọng, góp phần bảo đảm công bằng, bình đẳng trước pháp luật cho những người yếu thế trong xã hội, phòng ngừa và giảm thiểu tranh chấp, vi phạm pháp luật. Trong thời gian qua Đảng, Nhà nước và Bộ Tư pháp rất quan tâm đến công tác trợ giúp pháp lý. Chính vì vậy, hoạt động trợ giúp pháp lý đã phát triển, đạt được những kết quả to lớn như thực hiện thành công hơn 2,3 triệu vụ việc, tham gia tố tụng, bảo vệ thành công nhiều vụ việc, mang lại sự bình đẳng trước pháp luật cho các đối tượng được trợ giúp pháp lý...

Thực hiện chủ trương về sắp xếp, tinh gọn bộ máy, bảo đảm hiệu lực, hiệu năng, hiệu quả, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, trong thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách quan trọng liên quan đến đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó có nhiều mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp liên quan đến hoạt động trợ giúp pháp lý như thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hệ thống dịch vụ pháp lý, hỗ trợ pháp lý, trợ giúp pháp lý; ưu tiên nguồn lực tương xứng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý cho các đối tượng đặc thù, yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số;...

Vì vậy, để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác trợ giúp pháp lý, thời gian qua, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã tham mưu Lãnh đạo Bộ ban hành Công văn số 1866/BTP-PLHSHC ngày 09/4/2025 hướng dẫn các địa phương khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Theo đó, căn cứ tình hình thực tiễn và nhu cầu của địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định số lượng Trung tâm Trợ giúp pháp lý phù hợp (có thể duy trì như trước khi sáp nhập tỉnh), mỗi Trung tâm được giao phụ trách địa bàn cụ thể trong phạm vi tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập Chi nhánh của Trung tâm. Đồng thời, Cục đã có văn bản đề nghị các địa phương rà soát, đánh giá những “điểm nghẽn” trong các hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về trợ giúp pháp lý; những khó khăn, vướng mắc trong thực hiện, triển khai trên thực tế và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trên thực tế trong hoạt động trợ giúp pháp lý.

Đồng chí Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, Giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý phát biểu tại buổi Tọa đàm.

Trên cơ sở nghiên cứu các kiến nghị, đề xuất của địa phương và qua theo dõi, quản lý nhà nước, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý nhận thấy có nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến hoạt động trợ giúp pháp lý như: mô hình trợ giúp pháp lý khi thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp; việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhằm tạo sự chủ động cho địa phương trong quản lý và thực hiện trợ giúp pháp lý; yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý... Đây là những vấn đề lớn, quan trọng, ảnh hưởng đến mô hình tổ chức và hoạt động của trợ giúp pháp lý trong thời gian tới. Vì vậy, tại hội thảo, các đại biểu cần tập trung trao đổi, thảo luận để làm rõ các vấn đề này, nhất là việc phân cấp, phân quyền trong tổ chức đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý; xác định vụ việc tham gia tố tụng thành công; việc mở rộng lĩnh vực pháp luật, phạm vi và hình thức trợ giúp pháp lý; các chính sách trợ giúp pháp lý trong các Chương trình mục tiêu quốc gia.... nhằm tạo sự chủ động cho địa phương trong quản lý và thực hiện trợ giúp pháp lý.

Đồng thời, để phát huy tối đa nguồn lực trợ giúp pháp lý, nâng cao vị trí, vai trò của trợ giúp pháp lý đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, chủ trì Tọa đàm đề nghị các đại biểu trao đổi kỹ về vai trò, trách nhiệm của trợ giúp viên pháp lý trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật ở địa phương. Bên cạnh đó, các đại biểu tham dự Tọa đàm cần đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường công tác phối hợp, xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan có liên quan, trong đó có các cơ quan tiến hành tố tụng và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong hoạt động trợ giúp pháp lý, đặc biệt trong bối cảnh các cơ quan tố tụng như Công an, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân được tổ chức theo mô hình chính quyền 02 cấp. Đồng thời, cần chú trọng phát huy hiệu quả công tác phối hợp với các cơ quan liên quan, nhất là với đội ngũ cán bộ ở cơ sở.

Yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số

Hiện nay, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan hoàn thành việc xây dựng, đưa vào vận hành chính thức Cổng Pháp luật quốc gia, trong đó có ứng dụng AI để hướng dẫn, hỗ trợ tìm kiếm thông tin, tư vấn và trợ giúp pháp lý. Do vậy, các địa phương cần tăng cường công tác phối hợp với Cục để tiếp tục hoàn thiện nội dung về trợ giúp pháp lý và tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng. Trước mắt cần giảm thiểu tối đa các giấy tờ, tài liệu, tăng cường khai thác các thông tin trên cơ sở dữ liệu sẵn có của các cơ quan nhà nước đã được kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý, hỗ trợ người dân được trợ giúp pháp lý được tốt nhất.

Đồng chí Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước thành phố Hà Nội phát biểu tại buổi Tọa đàm.

Tại Tọa đàm, các đại biểu tham dự đã trình bày phát biểu, trao đổi về nhiều nội dung và đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiểu quả công tác trợ giúp pháp lý như: Một số khó khăn, vướng mắc, kiến nghị giải pháp hoàn thiện Luật Trợ giúp pháp lý và các văn bản hướng dẫn thi hành như sửa quy định tại khoản 1 Điều 27 Luật Trợ giúp pháp lý theo hướng trợ giúp pháp lý được thực hiện tất cả các lĩnh vực pháp luật; mô hình trợ giúp pháp lý trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp; mô hình tổ chức trợ giúp pháp lý và vai trò của trợ giúp viên pháp lý trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và hòa giải cơ sở; một số giải pháp bảo đảm quyền trợ giúp pháp lý trong tố tụng hình sự, dân sự và hành chính; yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và người thực hiện trợ giúp pháp lý ở địa phương; mở rộng hình thức tham gia của trợ giúp viên pháp lý... Đặc biệt, một số đại biểu đề nghị cần thay đổi tư duy xem trợ giúp pháp lý là hoạt động nhân đạo sang là trách nhiệm chính trị - xã hội của Đảng, Nhà nước và toàn hệ thống chính trị; nghiên cứu hoàn thiện chính sách pháp luật về trợ giúp pháp lý theo hướng trợ giúp pháp lý là luật sư công hay luật sư Nhà nước; cho phép các Trung tâm trợ giúp pháp lý cung cấp một phần dịch vụ có thu phí cho đối tượng không thuộc diện trợ giúp pháp lý để tiến tới chủ động kinh phí hoạt động và nâng cao thu nhập cho người làm công tác trợ giúp pháp lý; cho phép Trung tâm trợ giúp pháp lý thực hiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước trong các vụ án hành chính, hay là bảo vệ lợi ích công; …

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc kết luận buổi Tọa đàm.

Xây dựng đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới

Kết luận buổi Tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận nhiều ý kiến tâm huyết, thể hiện tiếng nói từ cơ sở, góp phần thiết thực vào việc hoàn thiện chính sách pháp luật về trợ giúp pháp lý. Thay mặt Lãnh đạo Bộ, Thứ trưởng đánh giá cao các ý kiến trách nhiệm, sâu sắc của các đại biểu. Đồng thời, đề nghị Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý tổng hợp đầy đủ các ý kiến, tiếp tục nghiên cứu để đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện chính sách pháp luật về trợ giúp pháp lý trong thời gian tới.

Thứ trưởng cho biết, với đội ngũ trợ giúp viên pháp lý có năng lực, trình độ và kinh nghiệm, hoạt động trợ giúp pháp lý thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhóm yếu thế, góp phần bảo đảm công bằng xã hội.

Về phạm vi thực hiện của lĩnh vực trợ giúp pháp lý, Thứ trưởng cho rằng, hiện tại phạm vi thực hiện là phù hợp, không thể mở rộng quá mức cho tất cả đối tượng. Tuy nhiên, Thứ trưởng đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu để xem xét khả năng mở rộng sang các lĩnh vực mới như thương mại, dịch vụ.

Về địa vị pháp lý của trợ giúp viên pháp lý, cần tiếp tục nghiên cứu theo hướng thống nhất công nhận chức danh trợ giúp viên pháp lý, với tiêu chuẩn tuyển chọn chặt chẽ, bảo đảm đáp ứng sự phát triển của đất nước trong kỷ trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, cần xem xét cơ chế, chính sách ưu tiên như rút gọn thủ tục hoặc miễn, giảm một số điều kiện, yêu cầu cụ thể đối với người đã là trợ giúp viên pháp lý nếu có nguyện vọng trở thành luật sư./.