Hoàn thiện cơ chế bồi thường của Nhà nước, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân

Hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, sau gần 8 năm triển khai thi hành, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 đã phát huy vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đặc biệt là công dân; góp phần nâng cao trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức trong quá trình thực thi nhiệm vụ, đồng thời tăng cường phòng ngừa vi phạm pháp luật trong hoạt động công vụ, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng, qua tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật từ Trung ương đến địa phương cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, còn nhiều khó khăn, vướng mắc xuất phát từ các quy định pháp luật và cơ chế thực hiện. Trong đó, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước ở một số lĩnh vực còn hạn chế; một số lĩnh vực dễ phát sinh thiệt hại cho tổ chức, cá nhân như tố tụng hành chính, xử lý vi phạm hành chính, bảo vệ người tố cáo, phòng, chống tham nhũng… chưa được quy định đầy đủ. Bên cạnh đó, thủ tục giải quyết bồi thường còn phức tạp, kéo dài; việc xác minh, thương lượng, thu thập chứng cứ để chứng minh thiệt hại còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến thời gian giải quyết kéo dài trên thực tế.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu khai mạc Hội thảo

Thứ trưởng cũng cho biết, việc xác định thiệt hại gặp nhiều khó khăn trên thực tế, nhất là thiệt hại về tinh thần hoặc thu nhập thực tế bị mất, giảm sút, dẫn đến khó đạt được sự thống nhất giữa các bên trong quá trình giải quyết bồi thường; việc xác định trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ và tỷ lệ hoàn trả trong trường hợp có lỗi còn nhiều vướng mắc, việc xác định mức độ lỗi và tỷ lệ trách nhiệm trong việc xem xét trách nhiệm hoàn trả cũng rất phức tạp do trong nhiều trường hợp sai sót phát sinh từ cả một quy trình hành chính có sự tham gia của nhiều cơ quan, nhiều cá nhân liên quan, không phải trách nhiệm của riêng cá nhân độc lập; một số nơi còn tồn tại tâm lý né tránh trách nhiệm trong việc giải quyết bồi thường, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại.

Bên cạnh đó, nhận thức pháp luật của một bộ phận tổ chức, cá nhân về quyền yêu cầu bồi thường chưa đầy đủ. Nhiều người chưa nắm rõ quy trình, thủ tục hoặc e ngại việc giải quyết kéo dài, phát sinh chi phí nên không thực hiện yêu cầu bồi thường, dù trên thực tế vẫn có thiệt hại xảy ra. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với hoạt động giải quyết bồi thường ở một số nơi cũng chưa được quan tâm đúng mức.

Nhấn mạnh việc sửa đổi Luật lần này chủ yếu nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn tổ chức thi hành pháp luật, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị các đại biểu tập trung góp ý trực tiếp vào những vấn đề bất cập, hạn chế đang đặt ra, từ đó giúp cơ quan chủ trì soạn thảo có thêm cơ sở tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong thời gian tới.

Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước Nguyễn Ngọc Vũ phát biểu tại Hội thảo

Trình bày tóm tắt góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước Nguyễn Ngọc Vũ cho biết, xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn, việc sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tập trung vào các định hướng cơ bản như sau:

Thứ nhất, thể chế hóa quy định về quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tại điểm 1.3 khoản 1 Điều 5 Quy định số 231-QĐ/TW ngày 17/01/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Thứ hai, sửa đổi, bổ sung các quy định cho phù hợp với chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước, các luật mới ban hành, việc sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước và việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực bồi thường nhà nước.

Thứ ba, sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong tổ chức thực hiện Luật.

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi, góp ý về những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thời gian qua; đồng thời đánh giá những kết quả đạt được cũng như các bất cập cần tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung. Các ý kiến cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm tháo gỡ những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương đề xuất cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc một số hướng chỉnh lý trọng tâm sau: bổ sung yêu cầu minh bạch thông tin, giải thích quyền và không yêu cầu lại dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có trong nguyên tắc giải quyết bồi thường; làm rõ điều kiện phát sinh trách nhiệm trong trường hợp không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc người thân; phân định rõ người tố cáo và người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; làm rõ căn cứ xác nhận hành vi không chấp hành bản án hành chính.

Đồng thời, cần bổ sung tiêu chí về văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường, nhất là kết luận thanh tra, kết luận tố cáo; rà soát quy định về quyết định giải quyết khiếu nại để tránh trùng lặp; quy định trách nhiệm cung cấp, làm rõ văn bản làm căn cứ khi người bị thiệt hại không nhận được văn bản đó; bổ sung nguyên tắc xác định cơ quan chủ trì giải quyết bồi thường khi có nhiều cơ quan cùng liên quan; thiết kế lại thời hạn thụ lý 08 giờ theo hướng tính từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ hoặc có đủ căn cứ xác định thẩm quyền; quy định rõ hơn việc xử lý hồ sơ điện tử, hồ sơ nộp sai cơ quan.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Đại diện Tòa án nhân dân tối cao cho rằng, theo tinh thần định hướng việc sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là giảm các thời hạn giải quyết, bảo đảm nhanh chóng kịp thời yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, dự thảo Luật khi giảm các thời hạn tại nêu trên và gắn với ngày làm việc, vô hình trung lại kéo dài thời gian thực tế phải giải quyết so với hiện hành. Bên cạnh đó, vị đại diện này đề xuất cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát toàn bộ thuật ngữ “đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc” đang được quy định tại Luật để sửa đổi, bổ sung toàn diện.

Đối với quy định về hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường. Đây là quy định có thể ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người yêu cầu bồi thường, trong khi đó việc xác định hiệu lực của quyết định kể từ ngày ký thực tiễn chưa thống nhất. Mặt khác, hiện nay, các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, khiếu nại, tố cáo, thời điểm có hiệu lực của văn bản tố tụng trong tố tụng dân sự, hành chính, hình sự, thi hành án cơ bản đều xác định kể từ ngày đương sự, đối tượng chịu tác động của quyết định nhận được văn bản, do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cần rà soát, cân nhắc việc sửa đổi quy định này.