Toàn cảnh Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Quản lý xử lý vi phạm hành chính Hoàng Xuân Hoan cho biết, văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ ban hành có vai trò rất quan trọng. Với vị trí, vai trò đặc biệt đó, bên cạnh các hình thức như nghị định của Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã bổ sung thêm một hình thức mới là Nghị quyết của Chính phủ, cũng được coi là văn bản quy phạm pháp luật.

Nhận thấy tầm quan trọng của nhóm văn bản do Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và Kiểm toán Nhà nước ban hành, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã bổ sung quy định về tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật đối với quyết định của Thủ tướng Chính phủ, các văn bản của cơ quan tố tụng và thậm chí cả các pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đối với các văn bản của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, trước đây chưa có cơ chế kiểm tra trực tiếp mà chủ yếu thông qua cơ chế giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và đại biểu Quốc hội trong quá trình thực thi pháp luật. Các cơ quan này giám sát nghị định của Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ để bảo đảm chất lượng, tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Từ thực tế đó, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã bổ sung cơ chế mới: giao Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do mình ban hành. Đây là một điểm đột phá lớn, góp phần nâng cao chất lượng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nói chung, thông qua việc bổ sung một tầng kiểm soát chất lượng, bên cạnh giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và đại biểu Quốc hội. Hoạt động này nhằm tăng cường hơn nữa chất lượng của hệ thống pháp luật nói chung, đặc biệt là các văn bản của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, vốn có tác động trực tiếp, sâu rộng đến đời sống kinh tế – xã hội của đất nước.

Phó Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Quản lý xử lý vi phạm hành chính Hoàng Xuân Hoan phát biểu khai mạc Hội thảo.

Trên cơ sở nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao, Cục Kiểm tra văn bản và Quản lý xử lý vi phạm hành chính đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan xây dựng dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ ban hành. Đây là một công việc mới, nhằm tăng cường và nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động tự kiểm tra, đưa công tác này đi vào nền nếp, gắn kết chặt chẽ giữa khâu thẩm định của Bộ Tư pháp (tiền kiểm) và khâu tự kiểm tra của cơ quan ban hành (hậu kiểm).

Tại Hội thảo, các đại biểu tham dự đã được nghe giới thiệu dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành hoặc liên tịch ban hành, theo đó, một số nội dung cơ bản của dự thảo Quyết định như sau: (i) Quy định rõ nguyên tắc tự kiểm tra văn bản, đối tượng văn bản được kiểm tra, thời hạn kiểm tra; quy định rõ trách nhiệm của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ giúp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tự kiểm tra văn bản; quy định cụ thể quy trình tự kiểm tra văn bản do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành hoặc liên tịch ban hành tại bộ, cơ quan ngang bộ và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan; quy định nội dung về phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí; quy định trách nhiệm của bộ, cơ quan ngang bộ và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và Bộ Tư pháp trong công tác tự kiểm tra văn bản như: xây dựng báo cáo định kỳ, theo dõi, đôn đốc, tổng hợp, kiểm tra...; quy định về lập hồ sơ và công bố văn bản xử lý văn bản trái pháp luật; (ii) Nội dung về việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước; vấn đề chưa được pháp luật quy định hoặc đã có quy định nhưng chưa phù hợp; vướng mắc, bất cập từ thực tiễn; (iii) Nội dung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính: dự thảo Quyết định quy định Quy chế tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành, trong đó có quy định về mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan, là thủ tục nội bộ giữa cơ quan nhà nước, không quy định thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp, không làm phát sinh chi phí tuân thủ cho xã hội; (iv) Nội dung về phân công nhiệm vụ đối với các bộ, cơ quan ngang bộ, Bộ Tư pháp và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Trao đổi, thảo luận tại Hội thảo, các chuyên gia, đại biểu tham dự đã đóng góp nhiều ý kiến thiết thực, tập trung vào việc hoàn thiện dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành hoặc liên tịch ban hành. Hội thảo là dịp để các cơ quan, đơn vị liên quan cùng trao đổi, thảo luận, làm rõ các nội dung của dự thảo Quyết định; qua đó thống nhất nhận thức, hướng tới hoàn thiện cơ chế tự kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành. Kết quả thảo luận, góp ý tại Hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để Bộ Tư pháp tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo trong thời gian tới./.