Đổi mới sáng tạo - Nghĩ khác, làm khác mang lại nhiều kết quả đáng ghi nhận

Theo Báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam tiếp tục ghi dấu ấn trên bản đồ toàn cầu. Việt Nam đứng thứ 55 trong Top 100 quốc gia có hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phát triển; ba trung tâm lớn gồm Thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Đà Nẵng đều góp mặt trong Top 1000 thành phố đổi mới sáng tạo toàn cầu, trong đó Thành phố Đà Nẵng tăng 130 bậc so với năm trước.

Năm 2025, Việt Nam giữ vững vị trí 44/139 nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), xếp thứ 2 nhóm thu nhập trung bình thấp và thứ 3 trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Đáng chú ý, chỉ số đầu vào đổi mới sáng tạo tăng 03 bậc; đây cũng là năm thứ 02 liên tiếp, Việt Nam dẫn đầu thế giới về chỉ số “Xuất khẩu hàng hóa sáng tạo”. Đặc biệt, Việt Nam là một trong số ít quốc gia triển khai bộ Chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII), qua đó hỗ trợ các địa phương xây dựng giải pháp và chỉ đạo điều hành sát thực tiễn, phù hợp đặc thù phát triển.

Sáu nhiệm vụ then chốt cho đổi mới sáng tạo quốc gia

Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng: “những kết quả bước đầu vừa qua cho thấy, chúng ta đã đi đúng hướng, nhưng tốc độ thay đổi của thế giới nhanh hơn khả năng bắt nhịp của chúng ta. Vì vậy, từ quyết tâm chính trị đến triển khai thực hiện, từ nhận thức đến hành động, chúng ta phải chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực”.

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển động với tốc độ chưa từng có của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, vật liệu mới. Những quốc gia đi trước một bước về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo sẽ nắm lợi thế cạnh tranh chiến lược và ngày càng tiến nhanh, tiến xa. Với tinh thần “nói ít - làm nhiều; làm nhanh - làm đúng; làm đến nơi đến chốn”, để thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới sáng tạo trong toàn quốc, Tổng Bí thư đề nghị tập trung vào 06 nhóm nhiệm vụ lớn:

Thứ nhất, thống nhất trong nhận thức và hành động theo quan điểm đổi mới sáng tạo là sự nghiệp của toàn dân, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo toàn dân. “Đổi mới sáng tạo không phải là công việc của ngành khoa học công nghệ mà phải là sự nghiệp của toàn dân, của toàn xã hội, đòi hỏi sự tham gia của mọi cấp, mọi ngành, cộng đồng doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế và của tất cả mọi người dân”. Tinh thần đổi mới sáng tạo phải được thấm nhuần trong mọi lĩnh vực, từ quản lý nhà nước, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp cho đến các phong trào, các giải pháp thiết thực trong đời sống hằng ngày của mỗi người dân.

Tổng Bí thư kêu gọi toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, công nhân, nông dân, kỹ sư, giáo viên, bác sĩ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, người cao tuổi, học sinh – sinh viên và đồng bào ở nước ngoài cùng nêu cao tinh thần yêu nước, đổi mới sáng tạo trong công việc hằng ngày. “Mỗi công chức cải tiến một quy trình; mỗi giáo viên đổi mới một phương pháp; mỗi kỹ sư viết thêm một dòng mã; mỗi doanh nhân dấn thân ra thị trường; mỗi địa phương tạo một sản phẩm dẫn dắt - để cả nước trở thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sống động”.

Thứ hai, đổi mới sáng tạo phải đi liền với phát triển vững chắc nền tảng khoa học công nghệ, nâng cao mức độ tự chủ chiến lược về công nghệ quốc gia, trước hết là công nghệ lõi, công nghệ nguồn. Cần khẩn trương triển khai Chương trình hành động phát triển 11 công nghệ chiến lược theo tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xác định rõ lộ trình làm chủ, nhất là các công nghệ như bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, an toàn, an ninh mạng, công nghệ sinh học, y sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, điện tử, cảm biến robot…

Thứ ba, tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách vượt trội cho phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cần khẩn trương thể chế hóa các chủ trương của Đảng bằng những đạo luật, nghị định, thông tư rõ ràng, có khả năng thực hành cao, tập trung vào ưu đãi thuế, tín dụng, đất đai cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, cho sản phẩm, dịch vụ mới; mở rộng đặt hàng, đặt hàng công để kéo thị trường cho công nghệ Việt; phát triển thị trường vốn khởi nghiệp, cơ chế quỹ đầu tư mạo hiểm và các công cụ tài chính phù hợp với đổi mới sáng tạo, đồng thời tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin, kiểm soát rủi ro nhưng không bóp nghẹt sáng tạo…

Thứ tư, triển khai Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia kết nối khu vực và toàn cầu.

Mỗi bộ, ngành, địa phương hình thành ít nhất một Trung tâm đổi mới sáng tạo; hoàn thiện đủ “mắt xích” từ ý tưởng, nghiên cứu, phòng thí nghiệm, ươm tạo, tăng tốc, sàn giao dịch công nghệ, tư vấn pháp lý, tài chính, sở hữu trí tuệ, nhà đầu tư thiên thần, quỹ mạo hiểm, đầu ra thị trường; kết nối kiều bào, chuyên gia quốc tế, tập đoàn công nghệ hàng đầu; nuôi dưỡng văn hóa chấp nhận rủi ro có kiểm soát; khuyến khích sản phẩm dựa trên dữ liệu, AI, công nghệ sinh học, công nghệ môi trường; đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hướng tới doanh nghiệp công nghệ tăng trưởng nhanh, kỳ lân công nghệ mang thương hiệu Việt.

Thứ năm, vận hành hiệu quả 03 trụ cột: Nhà nước kiến tạo; doanh nghiệp là trung tâm; viện, trường là nguồn tri thức.

Nhà nước kiến tạo thể chế, chuẩn hạ tầng số, dữ liệu mở, dịch vụ công số thuận tiện; viện, trường cung cấp tri thức, đào tạo gắn nhu cầu thị trường, khuyến khích công bố quốc tế đi đôi thương mại hóa; doanh nghiệp là trung tâm đổi mới sáng tạo, đặt nghiên cứu và phát triển (R&D) ở vị trí chiến lược, dám đầu tư cho tương lai. Khi 03 trụ cột phối hợp nhịp nhàng, tri thức sẽ chảy vào cỗ máy sản xuất giá trị, tạo năng suất và sức cạnh tranh mới cho nền kinh tế.

Thứ sáu, gắn đổi mới sáng tạo với phát triển bền vững và hội nhập quốc tế. Mọi sáng tạo phải giải bài toán xã hội tăng năng suất nhưng giảm phát thải, bảo đảm an toàn dữ liệu; cập nhật tiêu chuẩn - quy chuẩn theo thông lệ quốc tế; tận dụng FTA thế hệ mới để nâng chuẩn quản trị - chất lượng, xây dựng và quảng bá thương hiệu “Vietnam Innovation” - hình ảnh năng động, đáng tin cậy, giàu tiềm năng hợp tác; ngoại giao khoa học công nghệ để thu hút nhà đầu tư chiến lược, trung tâm R&D của các tập đoàn lớn; tổ chức sự kiện quốc tế tầm vóc; thúc đẩy doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn chuỗi giá trị toàn cầu.

03 không, 03 hỗ trợ và 03 tiên phong trong đổi mới sáng tạo

Tại buổi Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định, trong đổi mới sáng tạo cần có 03 không, 03 hỗ trợ và 03 tiên phong, cụ thể:

Một là, 03 không gồm: (i) Không nói không, không nói khó, không nói có mà không làm trong phát triển đổi mới sáng tạo; (ii) Không cầu toàn, không nóng vội và không hình thức hóa đổi mới sáng tạo; (iii) Không để rào cản về tư duy đổi mới và hành động quyết liệt trong đổi mới sáng tạo, không để vướng mắc về thủ tục hành chính, không hạn chế không gian đổi mới sáng tạo bất cứ tập thể và cá nhân nào.

Hai là, 03 hỗ trợ đó là các đối tác phát triển, tổ chức quốc tế hỗ trợ Việt Nam, gồm: (i) Hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng chính sách và khung pháp lý hạ tầng, nguồn lực cho đổi mới sáng tạo; (ii) Hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực ưu tiên, công nghệ chiến lược và phát triển các trung tâm nghiên cứu và phát triển; (iii) Hỗ trợ các startup (doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo) và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam kết nối thị trường, chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ba là, 03 tiên phong - yêu cầu đặt ra đối với thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên Việt Nam, gồm: (i) Tiên phong gương mẫu đi đầu trong đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; (ii) Tiên phong gương mẫu đi đầu vượt qua giới hạn bản thân, luôn luôn đổi mới sáng tạo mọi lúc, mọi nơi, mọi việc, mọi hoàn cảnh; (iii) Tiên phong gương mẫu đi đầu chạy đua với thời gian phát triển trí tuệ quyết đoán, quyết liệt trong đổi mới sáng tạo.

Đối với vai trò, tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh một thông điệp “Đổi mới sáng tạo không phải là đích đến của một quốc gia mà phải là một quá trình cải tiến, không có điểm dừng. Khởi nguồn của quá trình ấy là tinh thần dám nghĩ về những điều phi thường, dám làm những việc khó khăn nhất, dám gánh vác trách nhiệm trước nhân dân và lịch sử, dám đột phá để mở ra những con đường chưa có dấu chân người” và mỗi chúng ta “Hãy cùng nhau biến thách thức thành cơ hội, biến ý tưởng thành giá trị, biến khát vọng thành hiện thực, đưa đất nước phát triển giàu mạnh trong kỷ nguyên mới”./.