Toàn cảnh Hội thảo

Làm rõ vai trò của chính sách tiền lương trong bối cảnh phát triển mới

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Hiệp Thương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công đoàn nhấn mạnh, tiền lương và chính sách tiền lương tối thiểu giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với người lao động, doanh nghiệp và Nhà nước. Theo đó, tiền lương tối thiểu không chỉ là mức thu nhập tối thiểu được pháp luật quy định mà còn là một thiết chế pháp lý phản ánh trình độ phát triển của thị trường lao động, năng lực quản trị quốc gia và mức độ bảo đảm quyền con người trong lĩnh vực lao động.

PGS.TS. Nguyễn Hiệp Thương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công đoàn phát biểu khai mạc Hội thảo.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế nền tảng và các mô hình việc làm mới đang làm thay đổi cấu trúc thị trường lao động, việc hoàn thiện pháp luật về tiền lương tối thiểu cần hướng tới xây dựng cơ chế pháp lý khoa học, minh bạch, có khả năng thích ứng với những biến đổi của thị trường, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người lao động, doanh nghiệp và Nhà nước. Đối với Việt Nam, đây là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, nâng cao chất lượng thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia.

Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn học thuật để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, tổ chức công đoàn, doanh nghiệp và các cơ quan hoạch định chính sách trao đổi, phản biện và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, qua đó, đề xuất các luận cứ khoa học và khuyến nghị chính sách phục vụ quá trình hoàn thiện pháp luật về tiền lương tối thiểu ở Việt Nam.

Góc nhìn về thiết chế tiền lương tối thiểu trong bối cảnh phát triển mới

Tại Hội thảo, các đại biểu tham dự được nghe 06 tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý đến từ các cơ sở đào tạo, cơ quan nghiên cứu, cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức nghề nghiệp. Các tham luận tập trung phân tích nhiều khía cạnh lý luận và thực tiễn của pháp luật về tiền lương tối thiểu, từ cơ sở khoa học của việc xây dựng mức lương tối thiểu, kinh nghiệm lập pháp và thực tiễn thi hành tại một số quốc gia, đến việc đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam trong bối cảnh cải cách chính sách tiền lương và hội nhập quốc tế. Nhiều ý kiến làm rõ bản chất pháp lý của thiết chế tiền lương tối thiểu, các nguyên tắc và tiêu chí xác định mức lương tối thiểu theo chuẩn quốc tế; đồng thời, phân tích mối quan hệ giữa tiền lương tối thiểu với lương đủ sống, vai trò của cơ chế đối thoại ba bên và thương lượng tập thể trong quá trình hoạch định chính sách.

Bên cạnh đó, các tham luận cũng tập trung nhận diện những vấn đề mới phát sinh dưới tác động của chuyển đổi số, kinh tế nền tảng, trí tuệ nhân tạo và các mô hình việc làm phi truyền thống đối với việc xây dựng, thực thi chính sách tiền lương tối thiểu. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, các đại biểu đã trao đổi, đề xuất nhiều giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tiền lương tối thiểu theo hướng bảo đảm cơ sở khoa học, tính minh bạch, khả năng thích ứng với sự biến đổi của thị trường lao động, đồng thời hài hòa lợi ích giữa người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước. Các ý kiến tại hội thảo không chỉ góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về tiền lương tối thiểu mà còn cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng phục vụ quá trình nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực lao động ở Việt Nam.

D·

Định hướng chiến lược hoàn thiện thể chế về tiền lương tối thiểu

Tổng kết Hội thảo, trên cơ sở 06 tham luận và nhiều ý kiến trao đổi của các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan quản lý và tổ chức liên quan, hội thảo đã tập trung làm rõ các vấn đề cốt lõi về tiền lương tối thiểu trong bối cảnh hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và phát triển bền vững, qua đó hình thành một số nhận thức chung có ý nghĩa định hướng chiến lược.

Thứ nhất, tiền lương tối thiểu được nhìn nhận không chỉ là một mức thu nhập sàn mang tính kinh tế, mà là một thiết chế pháp lý trung tâm trong hệ thống pháp luật lao động hiện đại, gắn với chức năng điều tiết của Nhà nước, bảo vệ người lao động và thúc đẩy công bằng xã hội. Đây là nền tảng quan trọng trong kiến tạo thiết chế tiền lương theo hướng hiện đại, bền vững.

Thứ hai, hoàn thiện pháp luật về tiền lương tối thiểu cần chuyển trọng tâm từ “xác định mức lương bao nhiêu” sang “xác lập bằng cách nào”, trong đó nhấn mạnh hệ tiêu chí khoa học, nguồn dữ liệu tin cậy, phương pháp điều chỉnh hợp lý và cơ chế đối thoại xã hội thực chất, minh bạch.

Thứ ba, kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ ILO và Liên minh châu Âu, cho thấy không có mô hình tiền lương tối thiểu duy nhất. Giá trị cốt lõi cần tiếp thu là tư duy thiết kế thể chế dựa trên dữ liệu, tham vấn ba bên, cơ chế điều chỉnh linh hoạt và năng lực thực thi hiệu quả.

Thứ tư, thực tiễn Việt Nam đã đạt được những bước tiến quan trọng với việc hình thành Hội đồng Tiền lương quốc gia và cơ chế điều chỉnh lương tối thiểu, song vẫn còn những hạn chế cần tiếp tục hoàn thiện như phương pháp xác định mức sống tối thiểu, độ trễ điều chỉnh so với biến động kinh tế, phạm vi bao phủ lao động phi chính thức và hiệu lực thực thi pháp luật.

Thứ năm, cần phân định rõ giữa tiền lương tối thiểu và tiền lương đủ sống, qua đó làm rõ tầng nấc chính sách trong thiết kế hệ thống tiền lương: một bên là ngưỡng bảo vệ pháp lý tối thiểu, một bên là chuẩn mực xã hội hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống.

Thứ sáu, việc kiến tạo thiết chế tiền lương tối thiểu cần được đặt trong tổng thể chiến lược hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, theo hướng quản trị hiện đại, dựa trên dữ liệu, đối thoại xã hội và cơ chế giải trình minh bạch, bảo đảm hài hòa giữa bảo vệ người lao động, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và ổn định kinh tế vĩ mô.

Trên cơ sở đó, Hội thảo thống nhất định hướng chiến lược tiếp tục hoàn thiện thiết chế tiền lương theo hướng: (i) xây dựng hệ tiêu chí khoa học và minh bạch; (ii) nâng cao vai trò và năng lực của Hội đồng Tiền lương quốc gia; (iii) tăng cường thương lượng tập thể; (iv) mở rộng phạm vi bao phủ và hiệu quả thực thi chính sách đối với các nhóm lao động dễ bị tổn thương; (v) đồng thời gắn chính sách tiền lương với nâng cao năng suất lao động, phát triển nguồn nhân lực và các mục tiêu phát triển bền vững.

Các đại biểu tham dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm.

Các kết quả đạt được của Hội thảo là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và kiến tạo thiết chế tiền lương trong giai đoạn tới, góp phần nâng cao chất lượng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội, đồng thời tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng./.