Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật toàn diện, đồng bộ, khả thi

Rà soát, hoàn thiện các nội dung cốt lõi, bảo đảm tính toàn diện của Đề án

Phát biểu khai mạc cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, dự thảo Đề án đã bước đầu hình thành các nội dung cốt lõi, với lộ trình thực hiện giai đoạn 2027 - 2030, định hướng đến năm 2045. Đây là cơ sở để các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và điều kiện thực tế, từng bước hình thành văn hóa tôn trọng, tuân thủ pháp luật trong đời sống xã hội.

Một số nội dung cần được tập trung đóng góp ý kiến đối với dự thảo Đề án gồm: bố cục, kết cấu dự thảo Đề án; sự cần thiết và cơ sở chính trị, pháp lý; hệ thống khái niệm, nội hàm của văn hóa tuân thủ pháp luật; các quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng xây dựng hệ thống mục tiêu, tiêu chí cụ thể, có khả năng định tính và định lượng, tránh tình trạng mục tiêu chỉ dừng lại ở những định hướng chung, gây khó khăn trong việc đánh giá kết quả Đề án.

Đối với nhiệm vụ và giải pháp, Thứ trưởng nhấn mạnh, cần xác định rõ các nhóm nhiệm vụ trọng tâm và những chủ thể có vai trò nòng cốt, khả năng dẫn dắt, tạo sức lan tỏa và nêu gương trong xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật. Việc phân công trách nhiệm cho các bộ, ngành, địa phương phải căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm rõ trách nhiệm, phù hợp với vai trò của từng cơ quan, đơn vị, tránh dàn trải hoặc phân công thiếu trọng tâm. Đặc biệt, cần bảo đảm tính thiết thực, khả thi đối với danh mục nhiệm vụ, chương trình và sản phẩm kèm theo dự thảo Đề án. Các nhiệm vụ được đề xuất phải gắn với điều kiện thực tế, nguồn lực và khả năng tổ chức thực hiện của cơ quan được giao chủ trì; hạn chế tình trạng nội dung được xây dựng có tính khái quát cao nhưng khi triển khai lại thiếu tính khả thi, vượt quá khả năng thực hiện.

Để góp phần hoàn thiện dự thảo Đề án, tạo cơ sở thuận lợi cho việc tổ chức triển khai đồng bộ, hiệu quả sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt, Thứ trưởng đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các bộ, ngành phát huy kinh nghiệm, tập trung đóng góp những ý kiến sâu sắc, thiết thực đối với từng nội dung của dự thảo.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, cần xác định rõ các nhóm nhiệm vụ trọng tâm và những chủ thể có vai trò nòng cốt, khả năng dẫn dắt, tạo sức lan tỏa và nêu gương trong xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

05 nội dung chính cấu thành dự thảo Đề án “Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật”

Tại cuộc họp, đồng chí Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý nêu rõ 05 nội dung chính, liên kết thành một hệ thống chặt chẽ. Cụ thể:

Thứ nhất, làm rõ sự cần thiết xây dựng và yêu cầu, đối tượng thực hiện Đề án. Nội dung này xác định những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong bối cảnh mới; đồng thời xác định các yêu cầu và đối tượng thực hiện gồm cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức đoàn thể, doanh nghiệp và toàn thể Nhân dân.

Thứ hai, đánh giá thực trạng các yếu tố tác động đến xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật. Dự thảo Đề án tập trung đánh giá ba nhóm vấn đề: (i) Công tác xây dựng thể chế, pháp luật và thực thi pháp luật; (ii) Nhận thức và ý thức tuân thủ pháp luật trong Nhân dân; (iii) Tính nêu gương của cán bộ, công chức trong thực thi pháp luật. Trên cơ sở phân tích những kết quả đạt được và hạn chế trong từng lĩnh vực, dự thảo nhận diện các vấn đề cần khắc phục, làm căn cứ xác định mục tiêu và giải pháp phù hợp.

Thứ ba, xác định khái niệm, cấu trúc, nội hàm và quan điểm, nguyên tắc, mục tiêu xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật. Dự thảo Đề án làm rõ các yếu tố cấu thành văn hóa thượng tôn pháp luật, gồm nhận thức và hiểu biết pháp luật; thái độ, niềm tin và sự tôn trọng pháp luật; hành vi tuân thủ pháp luật tự giác; trách nhiệm xã hội và sự tham gia giám sát việc xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật. Đồng thời, xác định mục tiêu đưa văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trở thành giá trị cốt lõi, chuẩn mực ứng xử và nền tảng tinh thần của đời sống xã hội.

Thứ tư, đề ra các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm, cụ thể để xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật. Các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm tập trung vào hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật; nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật; phát huy vai trò, trách nhiệm và tính nêu gương của cán bộ, công chức, nhất là người đứng đầu; nâng cao nhận thức, ý thức và hành vi tuân thủ pháp luật của người dân, doanh nghiệp; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá việc xây dựng và thực thi pháp luật. Dự thảo cũng chú trọng đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, ứng dụng công nghệ số và phát triển các mô hình điểm nhằm lan tỏa văn hóa thượng tôn pháp luật trong các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, trường học và cộng đồng dân cư.

Thứ năm, quy định cơ chế tổ chức thực hiện, bảo đảm nguồn lực và kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện Đề án. Theo đó, dự thảo Đề án phân công trách nhiệm cụ thể cho các bộ, cơ quan, tổ chức ở trung ương và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; xác định trách nhiệm đầu mối của Bộ Tư pháp trong hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra và tổng hợp kết quả triển khai. Đặc biệt, dự thảo định hướng xây dựng hệ thống tiêu chí, chỉ số đánh giá dựa trên cả dữ liệu định lượng và khảo sát xã hội học, tổ chức sơ kết vào năm 2028 và tổng kết vào năm 2030, qua đó theo dõi thực chất tiến độ và hiệu quả thực hiện.

Đồng chí Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý nêu rõ 05 nội dung chính cấu thành dự thảo Đề án “Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật”

Làm sâu sắc hơn cơ sở chính trị và pháp lý của Đề án

Đối với sự cần thiết xây dựng Đề án, Tổng biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn cho biết, dự thảo hiện chỉ dừng ở việc nêu tên các nghị quyết, văn bản của Đảng. Cách trình bày này chưa cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa các chủ trương, quy định của Đảng với nội dung, nhiệm vụ của Đề án.

Do đó, Tổ soạn thảo dự thảo Đề án nên xem xét tập trung phân tích, làm rõ từng chủ trương, đường lối của Đảng đã đặt ra yêu cầu gì đối với việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Ví dụ, cần chỉ rõ Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị và Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV yêu cầu xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật hay có những định hướng như thế nào liên quan đến nội dung này. Trên cơ sở đó, cần trích dẫn, diễn giải cụ thể các quan điểm, chủ trương thay vì chỉ liệt kê tên các văn bản của Đảng. Từ đó giúp củng cố, khẳng định các chủ trương của Đảng là cơ sở, căn cứ trực tiếp để xây dựng Đề án, đồng thời tạo sự gắn kết logic giữa yêu cầu chính trị với các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể.

Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn phát biểu tại cuộc họp

Gắn văn hóa thượng tôn pháp luật với văn hóa Đảng, văn hóa công vụ

Tại cuộc họp, đại biểu Bùi Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương đề xuất dự thảo Đề án cần bám sát Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

Theo đó, ở mục III về mục tiêu và mục IV về nhiệm vụ, giải pháp, Nghị quyết đặt yêu cầu xây dựng, thực hành văn hóa Đảng, văn hóa công vụ trong mối quan hệ chặt chẽ với văn hóa thượng tôn pháp luật. Ba nội dung này không tách rời mà bổ trợ cho nhau: Văn hóa Đảng và văn hóa công vụ tạo chuẩn mực, nền tảng nêu gương, còn văn hóa thượng tôn pháp luật là nền tảng cho việc thực thi công vụ đúng pháp luật, liêm chính, phục vụ Nhân dân.

Vì vậy, ý kiến đề nghị cần cụ thể hóa yêu cầu này, gắn kết chặt chẽ việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật với văn hóa Đảng và văn hóa công vụ, từ khâu xác định mục tiêu, đánh giá thực trạng đến nhiệm vụ, giải pháp. Trên cơ sở đó, bảo đảm tính thống nhất với định hướng, chỉ đạo của Đảng và có cơ sở để triển khai đồng bộ trong thực tiễn.

Đồng chí Bùi Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ , Ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu tại cuộc họp

Đánh giá đúng thực trạng các yếu tố tác động đến xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

Về đánh giá thực trạng các yếu tố tác động đến xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương đưa ra một số góp ý. Cụ thể:

Một là, đánh giá sự đa dạng khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý của người dân. Cơ quan chủ trì soạn thảo có thể xem xét đánh giá thực trạng tiếp cận các dịch vụ pháp lý gồm luật sư, hòa giải ở cơ sở, công chứng, chứng thực và thi hành án. Đặc biệt, cần chú trọng xác định khả năng tiếp cận của một số đối tượng đặc biệt như người có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em, người lao động và các nhóm yếu thế khác. Văn hóa thượng tôn pháp luật chỉ bền vững khi mọi người dân đều có điều kiện thực tế để sử dụng pháp luật bảo vệ quyền lợi của mình.

Hai là, phân tích nhận thức và ý thức tuân thủ pháp luật theo từng nhóm đối tượng. Dự thảo nên phân tích sự khác biệt về nhận thức và hành vi tuân thủ pháp luật giữa các nhóm: Người dân đô thị và nông thôn; người lao động ở các khu công nghiệp; học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên; hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa; người cao tuổi; người khuyết tật. Về nguyên nhân của việc chưa tự giác tuân thủ pháp luật, cần mở rộng ra ngoài hạn chế về nhận thức. Nguyên nhân còn có thể xuất phát từ quy định pháp luật khó hiểu, khó tiếp cận hoặc thường xuyên thay đổi; từ thủ tục hành chính còn phức tạp và từ thói quen, tâm lý giải quyết công việc của người dân. Bên cạnh đó, cần bổ sung đánh giá vai trò của gia đình và cộng đồng dân cư trong hình thành ý thức pháp luật.

Ba là, làm rõ hơn tính nêu gương của cán bộ, công chức. Dự thảo đề cập các hạn chế như nhận thức, thiếu tự giác, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, tham nhũng, tiêu cực và xử lý vi phạm chưa nghiêm. Tuy nhiên, ý kiến đề nghị bổ sung và phân tích sâu hơn ba nội dung: (i) Đánh giá tính nêu gương bằng kết quả thực hiện nhiệm vụ, không chỉ bằng nhận thức. Các tiêu chí gồm: thực hiện đúng thẩm quyền; giải quyết công việc đúng thời hạn; hướng dẫn người dân đầy đủ, chính xác; không gây phiền hà, không yêu cầu thêm giấy tờ ngoài quy định; thực hiện đúng quy trình tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị; chủ động khắc phục sai sót và chịu trách nhiệm khi để xảy ra vi phạm. (ii) Nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu. Người đứng đầu không chỉ phải gương mẫu mà còn chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm trong phạm vi quản lý. (iii) Bổ sung yêu cầu bảo vệ các cán bộ làm đúng quy định của pháp luật, cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung để cán bộ yên tâm thực thi công vụ và không né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương phát biểu tại cuộc họp

Đề án được xác định là khung định hướng chiến lược nhằm tạo lập chuẩn mực ứng xử và tuân thủ pháp luật

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Tổ soạn thảo đã tiếp nhận nhiều ý kiến sâu sắc, thiết thực, là nguồn thông tin hữu ích để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Đề án. Đồng thời, Thứ trưởng yêu cầu Tổ soạn thảo tổng hợp đầy đủ các ý kiến, từ đó, nghiên cứu, xác định nội dung cần tiếp thu, điều chỉnh hoặc giải trình để báo cáo xin quan điểm chỉ đạo. Có thể thấy, dự thảo Đề án có phạm vi nghiên cứu rộng và đa chiều, tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Vì vậy, về cách tiếp cận, Đề án được xác định là khung định hướng chiến lược nhằm tạo lập chuẩn mực ứng xử và tuân thủ pháp luật đối với toàn bộ hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa thành tiêu chí, nhiệm vụ, mô hình phù hợp với đặc thù của mình, thậm chí sáng tạo thêm, nhưng đều hướng đến mục tiêu cuối cùng là hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật trong đại đa số người dân.

Để Đề án có chất lượng, bảo đảm tính quy phạm, khả thi và dễ đi vào cuộc sống, việc hoàn thiện dự thảo cần tập trung vào năm nội dung trọng tâm sau:

Thứ nhất, làm rõ hơn sự cần thiết, ý nghĩa và tầm quan trọng của việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật đối với phát triển đất nước, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Nội dung này phải thống nhất, đồng bộ với các nghị quyết chuyên đề để không chỉ hệ thống chính trị mà toàn xã hội hiểu rõ sự cần thiết phải xây dựng nội dung này.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc yêu cầu Tổ soạn thảo tổng hợp đầy đủ các ý kiến, từ đó, nghiên cứu, xác định nội dung cần tiếp thu, điều chỉnh hoặc giải trình để báo cáo xin quan điểm chỉ đạo

Thứ hai, xác định đúng, trúng quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật. Dự thảo chỉ giữ lại những quan điểm làm cơ sở định hướng trực tiếp cho việc xây dựng và thực thi Đề án, bảo đảm gọn, rõ, chính xác.

Thứ ba, xác định rõ khái niệm và cấu trúc nội hàm của văn hóa thượng tôn pháp luật. Đề án đóng vai trò tổ chức thực thi, không phải công trình nghiên cứu khoa học, vì vậy, khái niệm cần phù hợp, dễ hiểu để người dân tiếp cận được. Khi nội hàm được làm rõ, mỗi cá nhân, tổ chức có thể tự đối chiếu, nhận diện bản thân đã có và còn thiếu những yếu tố nào của văn hóa thượng tôn pháp luật.

Thứ tư, xác định đầy đủ các yếu tố tác động đến việc hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật, làm căn cứ để đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp tập trung chính xác vào những yếu tố đó.

Thứ năm, xác định rõ mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể. Theo Thứ trưởng, Đề án nên tiếp tục xác định các mục tiêu chung mang tính định hướng, còn mục tiêu cụ thể được thể hiện qua danh mục đề tài, nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị. Danh mục này cần bám sát thực tiễn, khả thi, tránh hình thức và gắn với nhiệm vụ chung của Đề án.