Nâng cao hiệu quả triển khai thi hành quy định mới về bồi thường nhà nước

Bảo đảm Luật sớm đi vào cuộc sống khi có hiệu lực

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, ngày 23/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Việc sửa đổi Luật lần này nhằm khắc phục một số khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.

Ngày 15/9/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1788/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai thi hành Luật, trong đó xác định nhiệm vụ cụ thể đối với các bộ, ngành và địa phương. Theo Thứ trưởng, việc tổ chức Hội nghị nhằm kịp thời triển khai các nhiệm vụ theo kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ, giới thiệu những điểm mới của Luật, đồng thời quán triệt các nội dung cần thực hiện để bảo đảm Luật sớm đi vào cuộc sống khi có hiệu lực.

Nhấn mạnh quan điểm gắn xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị các đại biểu phát huy tinh thần trách nhiệm, tích cực trao đổi thẳng thắn về những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn; làm rõ những vấn đề chưa thống nhất trong nhận thức, cách hiểu cũng như các yêu cầu về chuyên môn, kỹ thuật. Qua đó, tạo sự thống nhất trong quá trình triển khai, góp phần bảo đảm việc thi hành Luật đạt kết quả tốt.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu khai mạc Hội nghị

Làm rõ những điểm mới cơ bản của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Tại Hội nghị, đồng chí Nguyễn Ngọc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước đã giới thiệu những điểm mới cơ bản của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và quán triệt Kế hoạch triển khai thi hành Luật. Luật sửa đổi, bổ sung 36 điều và bãi bỏ 02 điều trên tổng số 78 điều của Luật năm 2017, tập trung vào 08 nhóm vấn đề cơ bản.

Cụ thể, Luật sửa đổi nguyên tắc áp dụng pháp luật theo hướng tiếp tục xác định Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là luật khung, đồng thời tạo cơ chế để Quốc hội quy định khác về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong các lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án. Về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính, Luật bổ sung quyền được Nhà nước bồi thường đối với người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng, áp dụng không đúng hoặc không kịp thời các biện pháp bảo vệ gây thiệt hại; đồng thời bổ sung một số hành vi phát sinh trong lĩnh vực quản lý đất đai, cấp giấy tờ trong hoạt động đầu tư, kinh doanh. Các quy định về cơ quan giải quyết bồi thường cũng được điều chỉnh đồng bộ với kết quả sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đáng chú ý, nhóm quy định về trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường được sửa đổi theo hướng cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số. Theo đó, người yêu cầu bồi thường chỉ cần nộp văn bản yêu cầu bồi thường; văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường do cơ quan giải quyết bồi thường tự xác định hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền cung cấp. Người dân được lựa chọn gửi yêu cầu qua môi trường số, trực tiếp tại cơ quan giải quyết bồi thường hoặc bộ phận một cửa, qua dịch vụ bưu chính. Thời hạn kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, thụ lý và cử người giải quyết đều được rút ngắn còn 02 ngày làm việc. Luật cũng bỏ nghĩa vụ chứng minh quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại và hậu quả đối với người yêu cầu bồi thường; quy định cơ quan giải quyết bồi thường vẫn phải ban hành quyết định giải quyết bồi thường kể cả trong trường hợp thương lượng không thành hoặc người yêu cầu bồi thường không tham gia thương lượng sau khi đã được mời. Bên cạnh đó, mức tạm ứng kinh phí bồi thường được nâng từ “không dưới 50%” lên “không dưới 75%” giá trị thiệt hại.

Đồng chí Nguyễn Ngọc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước phát biểu tại Hội nghị

Đối với việc xem xét hoàn trả của người thi hành công vụ, Luật bổ sung cơ chế giảm mức hoàn trả tối đa 30% và miễn hoàn trả khi người thi hành công vụ có lỗi vô ý, chủ động khắc phục hậu quả và thuộc một trong các trường hợp như thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; mắc bệnh hiểm nghèo; có hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn hoặc lập công lớn. Cùng với đó, các quy định về lập dự toán, quyết toán kinh phí bồi thường và chi trả tiền bồi thường được sửa đổi theo hướng khắc phục tình trạng bị động, rườm rà, rút ngắn thời hạn thông báo và chi trả xuống còn 02 ngày làm việc đối với mỗi công đoạn. Về quản lý nhà nước, Chính phủ thống nhất quản lý công tác bồi thường nhà nước trong ba lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án; Bộ Tư pháp là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước tại địa phương với các nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể.

Một trong những điểm mới giàu tính nhân văn của Luật là quy định về điều khoản chuyển tiếp tại khoản 2 Điều 3. Theo đó, đối với yêu cầu bồi thường đã được thụ lý trước ngày Luật có hiệu lực (ngày 01/3/2027) mà chưa hoặc đang giải quyết thì về nguyên tắc tiếp tục áp dụng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 để giải quyết, song kể từ ngày Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước có hiệu lực, đối với những công việc, thủ tục thì cơ quan giải quyết bồi thường áp dụng quy định có lợi hơn cho người yêu cầu bồi thường, người thi hành công vụ có trách nhiệm hoàn trả theo quy định của Luật này để giải quyết, trừ trường hợp người yêu cầu bồi thường, người thi hành công vụ có trách nhiệm hoàn trả đề nghị không áp dụng quy định đó.

Tập trung triển khai các nhiệm vụ theo đúng tiến độ, bảo đảm kịp thời, thống nhất và hiệu quả

Bên cạnh việc giới thiệu các nội dung sửa đổi, bổ sung, đồng chí Nguyễn Ngọc Vũ cũng quán triệt các nhiệm vụ triển khai thi hành Luật theo Quyết định số 1788/QĐ-TTg ngày 15/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm xây dựng, ban hành kế hoạch triển khai thi hành Luật phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao; Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật, Thông tư của Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định biện pháp thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước, bảo đảm trình Chính phủ trước ngày 20/12/2026 và ban hành, có hiệu lực trước ngày 01/3/2027. Các cơ quan có liên quan đồng thời thực hiện rà soát, sửa đổi, bổ sung, thay thế các văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Luật, hoàn thành trong tháng 02/2027.

Về công tác quán triệt, truyền thông, phổ biến và tập huấn, Bộ Tư pháp chủ trì tổ chức hội nghị quán triệt, triển khai thi hành Luật theo hình thức trực tiếp và trực tuyến, hoàn thành trong quý IV/2026; các bộ, ngành và địa phương tiếp tục tổ chức triển khai đến đội ngũ công chức làm công tác bồi thường nhà nước, hoàn thành trong quý I/2027. Bộ Tư pháp phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng, phát hành tài liệu phục vụ truyền thông, phổ biến Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành; hằng năm tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ về công tác bồi thường nhà nước ở Trung ương và địa phương. Ngoài ra, Bộ Tư pháp phải công bố, công khai thủ tục hành chính về bồi thường nhà nước thuộc phạm vi quản lý trước ngày 09/02/2027; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoàn thành việc công bố, công khai danh mục thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết trước ngày 24/02/2027. Việc rà soát, kiện toàn đội ngũ công chức làm công tác bồi thường nhà nước được thực hiện và hoàn thành trong quý II/2027. Bộ Tư pháp cũng chủ trì theo dõi, kiểm tra, đôn đốc, sơ kết, tổng kết việc thi hành Luật hằng năm, trong đó chú trọng rà soát các vụ việc tồn đọng, chưa được giải quyết dứt điểm, làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan và xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

Đại tá Vũ Hoàng Đức, Cục Pháp chế, Bộ Quốc phòng phát biểu tại Hội nghị

Bộ Tư pháp tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ngành trong triển khai Luật

Tại Hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương đã tập trung trao đổi, thảo luận về những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện công tác bồi thường nhà nước. Các ý kiến tập trung làm rõ những vấn đề còn chưa thống nhất trong quá trình áp dụng quy định pháp luật, xác định trách nhiệm bồi thường, trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường và bố trí kinh phí thực hiện. Đồng thời, các đại biểu cũng đề xuất một số giải pháp, kiến nghị Bộ Tư pháp hướng dẫn cụ thể đối với những nội dung còn bất cập, nhằm bảo đảm việc triển khai Luật được thống nhất, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn tại các cơ quan, đơn vị, địa phương.

Đại tá Vũ Hoàng Đức, Cục Pháp chế, Bộ Quốc phòng nhấn mạnh, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành có vai trò quan trọng trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra; đồng thời góp phần nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người thi hành công vụ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động công vụ.

Theo Đại tá Vũ Hoàng Đức, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã có nhiều điều chỉnh quan trọng, hướng tới bảo vệ tốt hơn quyền của người bị thiệt hại, tạo thuận lợi trong giải quyết yêu cầu bồi thường và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, người thi hành công vụ có liên quan. Đối với lĩnh vực quân sự, quốc phòng, việc tổ chức thi hành tốt các quy định mới không chỉ bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, quân nhân mà còn góp phần phòng ngừa vi phạm, giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương trong quân đội.

Thực hiện Kế hoạch triển khai Luật theo Quyết định số 1788/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Quốc phòng xác định một số nhiệm vụ trọng tâm, gồm tổ chức quán triệt, tuyên truyền, phổ biến các quy định mới; xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đặc điểm tổ chức, hoạt động của Bộ. Đồng thời, Bộ sẽ rà soát các văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý để đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ những quy định không còn phù hợp; rà soát, kiện toàn đội ngũ làm công tác bồi thường nhà nước và tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ.

Bên cạnh đó, Bộ Quốc phòng sẽ theo dõi tình hình thi hành Luật, phối hợp kiểm tra và kịp thời trao đổi những khó khăn, vướng mắc phát sinh với Bộ Tư pháp và các cơ quan có thẩm quyền, nhất là đối với những vụ việc phức tạp, liên quan đến nhiều cơ quan hoặc có tính chất đặc thù trong hoạt động quân sự, quốc phòng.

Đại tá Vũ Hoàng Đức đề nghị Bộ Tư pháp tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật đúng tiến độ; quan tâm những nội dung liên quan đến thẩm quyền giải quyết, trình tự, thủ tục, kinh phí bồi thường và trách nhiệm hoàn trả. Chú trọng hướng dẫn nghiệp vụ, tập huấn chuyên sâu đối với các quy định mới và những tình huống liên quan đến nhiều cơ quan tố tụng, thi hành án; tăng cường trao đổi, hướng dẫn xử lý các vấn đề phát sinh, nhất là trong thời gian đầu áp dụng Luật.

Toàn cảnh Hội nghị

Tập trung phòng ngừa vi phạm, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bồi thường nhà nước

Phát biểu bế mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến trao đổi, thảo luận thẳng thắn, trách nhiệm, thiết thực của các đại biểu, đặc biệt là những ý kiến từ các địa phương đã phản ánh khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện công tác bồi thường nhà nước. Thứ trưởng khẳng định, Bộ Tư pháp và Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước sẽ tiếp tục đồng hành với các bộ, ngành, địa phương trong quá trình triển khai Luật; kịp thời giải đáp, hướng dẫn, tổ chức tập huấn nghiệp vụ nhằm bảo đảm các quy định được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn.

Nhấn mạnh những điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Thứ trưởng cho rằng, các quy định này cơ bản đã tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, làm rõ trách nhiệm và đơn giản hóa trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, theo hướng đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Thứ trưởng lưu ý, các cơ quan cần nắm chắc phạm vi điều chỉnh của Luật, phân biệt rõ trách nhiệm bồi thường của Nhà nước với các chế định bồi thường khác; đồng thời hiểu đúng nguyên tắc Nhà nước thực hiện bồi thường để kịp thời khắc phục thiệt hại cho người dân, sau đó mới xem xét trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ theo quy định.

Về tổ chức triển khai Luật, Thứ trưởng đề nghị các bộ, ngành, địa phương tập trung vào hai nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, ưu tiên các giải pháp phòng ngừa vi phạm pháp luật dẫn đến phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, xác định cụ thể nội dung, cách thức thực hiện và trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân. Cùng với đó, thực hiện nghiêm các quy định về bồi thường khi phát sinh vụ việc; chú trọng phổ biến, giáo dục pháp luật cho cả người dân và đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp thi hành công vụ; phân công bộ phận, cá nhân phụ trách tham mưu công tác bồi thường nhà nước và tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ. Thứ trưởng cũng đề nghị các cơ quan chủ động phản ánh bằng văn bản những khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng để Bộ Tư pháp kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ; đồng thời chủ động xây dựng dự toán kinh phí bồi thường theo quy định.

(Ảnh: Phương Anh)