Đưa thể chế kinh tế từ điểm nghẽn trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia

Toàn cảnh Hội thảo

Hội thảo gồm 02 phiên: Phiên thứ nhất do PGS.TS. Lê Vũ Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật và PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến, Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Đại học Luật Hà Nội đồng chủ trì; Phiên thứ hai do TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý và PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến, Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Đại học Luật Hà Nội đồng chủ trì.

Khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, đổi mới tư duy kinh tế luôn gắn liền với đổi mới tư duy pháp lý. Pháp luật kinh tế vừa là kết quả, vừa là động lực của công cuộc đổi mới; trong nhiều thời điểm, pháp luật đã đi trước một bước, mở đường cho những chuyển biến căn bản của nền kinh tế Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới hệ thống pháp luật kinh tế Việt Nam, thành tựu nổi bật là pháp luật kinh tế đã chuyển từ công cụ quản lý hành chính trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền tảng thể chế của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự chuyển đổi này được thể hiện ở những phương diện như: Quyền tự do kinh doanh từng bước được thừa nhận, mở rộng và bảo đảm; môi trường đầu tư, kinh doanh ngày càng minh bạch, thuận lợi hơn; khung pháp luật cho các thị trường và các yếu tố thị trường cơ bản được hình thành; pháp luật kinh tế tạo điều kiện cho hội nhập kinh tế quốc tế, từng bước thích ứng với chuyển đổi số và các mô hình kinh tế mới.

Bên cạnh những thành tựu đạt được, PGS.TS. Nguyễn Văn Quang cũng chỉ ra một số hạn chế của hệ thống pháp luật kinh tế, cụ thể: Tính thống nhất, đồng bộ chưa cao; một số quy định còn chồng chéo, chậm phản ánh thực tiễn; chi phí tuân thủ của doanh nghiệp còn lớn; hiệu quả thực thi pháp luật ở nhiều lĩnh vực chưa đạt kỳ vọng. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, phân tích nguyên nhân và đề xuất các giải pháp hoàn thiện từ góc độ khoa học pháp lý.

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhận định, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng thể chế, các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và hội nhập quốc tế trong tình hình mới đã đặt ra yêu cầu đưa thể chế từ điểm nghẽn trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia. Từ thực tiễn đó, việc đánh giá khách quan, khoa học chặng đường 40 năm xây dựng và hoàn thiện pháp luật kinh tế không chỉ có ý nghĩa tổng kết những thành tựu, hạn chế và bài học kinh nghiệm, mà còn góp phần xác định định hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS. Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, đổi mới tư duy kinh tế luôn gắn liền với đổi mới tư duy pháp lý

Tại Hội thảo, PGS.TS. Lê Vũ Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, trước những biến đổi nhanh chóng của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh, sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, pháp luật kinh tế Việt Nam đang đứng trước những đòi hỏi mới về tư duy, nội dung và phương thức điều chỉnh.

Theo đó, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là hoàn thiện các quy định hiện hành, mà còn phải đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, tôn trọng các quy luật thị trường, bảo đảm quyền tự do kinh doanh, đồng thời nâng cao hiệu lực quản trị nhà nước và khả năng ứng phó với những rủi ro mới. Đây vừa là yêu cầu cấp bách, vừa mang ý nghĩa chiến lược đối với tương lai phát triển của đất nước.

Từ thực tiễn này, PGS.TS. Lê Vũ Nam kỳ vọng các tham luận tại Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc nhận diện những hạn chế, bất cập của pháp luật kinh tế, mà còn cần đi sâu phân tích nguyên nhân, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và đề xuất giải pháp có cơ sở khoa học, giá trị thực tiễn, khả năng chuyển hóa thành chính sách, pháp luật. Những kiến nghị cần hướng tới xây dựng hệ thống pháp luật kinh tế đồng bộ, minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo, vừa tạo không gian phát triển, khơi thông các nguồn lực xã hội, vừa bảo đảm kỷ cương, công bằng và lợi ích lâu dài của đất nước.

PGS.TS. Lê Vũ Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, trước những biến đổi nhanh chóng của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh, sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, pháp luật kinh tế Việt Nam đang đứng trước những đòi hỏi mới về tư duy, nội dung và phương thức điều chỉnh

Trao đổi tại Hội thảo, một số đại biểu nhận định, qua 40 năm đổi mới, hệ thống pháp luật kinh tế Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ, từng bước hoàn thiện, cơ bản đáp ứng yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Khung pháp luật kinh tế ngày càng được xây dựng tương đối đồng bộ, hình thành các quy định điều chỉnh những vấn đề phát sinh trong hoạt động của nền kinh tế thị trường. Pháp luật cũng từng bước tạo lập mặt bằng pháp lý chung cho các loại hình doanh nghiệp, bảo đảm bình đẳng trong kinh doanh giữa các thành phần kinh tế, giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Cùng với đó, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế thúc đẩy Việt Nam hoàn thiện, bổ sung hệ thống pháp luật phù hợp với các cam kết quốc tế.

Từ việc nhìn nhận chặng đường 40 năm đổi mới, các đại biểu cho rằng, tư duy pháp lý trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật kinh tế đã có những chuyển biến đáng chú ý, thể hiện ở nhận thức ngày càng rõ hơn về quyền tự do kinh doanh của công dân; yêu cầu phát triển các thành phần kinh tế bình đẳng và tuân thủ pháp luật; đề cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phát triển nền kinh tế thị trường nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa và xác lập, bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp về kinh tế của tổ chức, cá nhân.

Về yêu cầu hoàn thiện pháp luật kinh tế trong giai đoạn mới, đại biểu nhấn mạnh, cần tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, chính xác chủ trương, đường lối của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013 và những nội dung sửa đổi, bổ sung có liên quan đến phát triển kinh tế; nội luật hóa các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Quá trình xây dựng pháp luật cần bám sát thực tiễn, tăng cường tổng kết, nghiên cứu, luận giải các vấn đề phát sinh để đề xuất chính sách có tính đột phá, cơ sở khoa học và khả năng thực thi. Pháp luật kinh tế cần phát huy vai trò kiến tạo phát triển, đồng hành cùng doanh nghiệp, người dân và nhà đầu tư, kịp thời phản ánh nhu cầu của các chủ thể kinh tế, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và phát triển toàn diện.

Các đại biểu trao đổi tại Hội thảo

Ngoài ra, đại biểu cũng đề cập đến yêu cầu nghiên cứu, xây dựng khung pháp lý cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp số, kinh tế số, chính phủ số, xã hội số; phát triển kinh tế tầm thấp và quản lý, sử dụng không gian ngầm tại các đô thị lớn. Việc hoàn thiện pháp luật về công nghiệp văn hóa, công nghiệp du lịch gắn với bảo tồn, khai thác hiệu quả các giá trị lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh và ẩm thực cũng cần được quan tâm, cùng với các quy định về an toàn thực phẩm và chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Theo đại biểu, việc tổng kết thực tiễn 40 năm xây dựng, hoàn thiện pháp luật kinh tế và rút ra bài học kinh nghiệm có ý nghĩa quan trọng trong định hướng cải cách thể chế, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận những vấn đề đặt ra đối với hệ thống pháp luật kinh tế Việt Nam qua 40 năm đổi mới, từ đó đề xuất những định hướng và giải pháp phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Những trao đổi tại Hội thảo góp phần kết nối nghiên cứu lý luận với thực tiễn, tạo cơ sở để các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và giới nghiên cứu tiếp tục phối hợp, nâng cao chất lượng xây dựng chính sách, pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế đất nước trong thời gian tới.