Thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong giáo dục đại học

Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Tọa đàm khoa học “Thực hành trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong lĩnh vực giáo dục: Khung đạo đức quốc gia, quản trị rủi ro và thực tiễn ứng dụng”

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, PGS.TS. Trịnh Tiến Việt, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong giáo dục đại học, từ giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học đến kiểm tra, đánh giá và quản trị nhà trường. Bên cạnh cơ hội nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra nhiều thách thức về đạo đức, pháp lý và quản trị, nhất là yêu cầu bảo đảm an toàn, minh bạch, trách nhiệm giải trình và liêm chính học thuật.

Theo PGS. TS. Trịnh Tiến Việt, trên cơ sở đặt hàng nghiên cứu của Chương trình Aus4Innovation, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đang triển khai Dự án “Thúc đẩy trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm nhằm góp phần vào tiến trình phát triển bền vững và bao trùm của Việt Nam”. Trong quá trình triển khai Dự án, thể chế quản trị trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam đã có những bước phát triển quan trọng, với việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, Nghị định số 142/2026/NĐ-CP ngày 30/4/2026 của Chính phủ và Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN ngày 10/3/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia.

Các văn bản này tạo nền tảng pháp lý và định hướng quan trọng cho việc phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm, lấy con người làm trung tâm. Trong đó, Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia xác lập 4 trụ cột cốt lõi, gồm bảo đảm an toàn; tôn trọng quyền con người; thúc đẩy phát triển bền vững; khuyến khích đổi mới sáng tạo có trách nhiệm.

PGS. TS. Trịnh Tiến Việt, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu khai mạc Tọa đàm

Đối với lĩnh vực giáo dục, việc thực hiện các nguyên tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn góp phần hình thành văn hóa đạo đức trong các cơ sở giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh công nghệ không ngừng đổi mới.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, Tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi học thuật, làm rõ mối liên hệ giữa Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia, các quy định pháp luật có liên quan và thực tiễn ứng dụng trong giáo dục. Các nội dung thảo luận tập trung vào định hướng quản trị rủi ro; bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, liêm chính học thuật và vai trò kiểm soát của con người; đồng thời trao đổi giải pháp xây dựng hệ sinh thái công nghệ giáo dục có trách nhiệm.

PGS.TS. Trịnh Tiến Việt bày tỏ tin tưởng, những trao đổi khoa học tại Tọa đàm sẽ góp phần đưa các nguyên tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo từ khuôn khổ chính sách vào thực tiễn giáo dục đại học, qua đó đề xuất những kiến nghị thiết thực nhằm thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm tại Việt Nam.

Tại Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Thị Quế Anh, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày tham luận “Tác động của Khung đạo đức AI quốc gia đến giáo dục đại học: Chuyển dịch triết lý và mô hình quản trị thuật toán”.

Tham luận tập trung phân tích sự chuyển dịch trong nhận thức về trí tuệ nhân tạo (AI), từ một công cụ kỹ thuật sang công nghệ có khả năng tác động sâu rộng đến giáo dục đại học. Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Quế Anh, sự phát triển của AI đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy trong giáo dục, bảo đảm công nghệ không làm lu mờ vai trò chủ động, năng lực tư duy và khả năng sáng tạo của người học.

Bên cạnh những cơ hội AI mang lại, tham luận cũng chỉ ra những thách thức trong việc xây dựng và triển khai các nguyên tắc đạo đức AI. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực xây dựng các bộ quy tắc và khuyến nghị, việc cụ thể hóa các nguyên tắc này thành cơ chế quản trị, bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và quyền tự chủ của người học vẫn là yêu cầu cần tiếp tục quan tâm.

PGS.TS. Nguyễn Thị Quế Anh, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội trao đổi tại Tọa đàm

Để giải quyết những vấn đề đặt ra, tham luận đề xuất một số giải pháp, trong đó có áp dụng cơ chế Sandbox (vùng thử nghiệm có kiểm soát), tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học thử nghiệm những ý tưởng, ứng dụng AI mới trước khi triển khai rộng rãi.

Bên cạnh đó, mô hình “dân chủ hóa AI” thông qua AI Voucher (phiếu hỗ trợ) được đề cập như một giải pháp nhằm tăng khả năng tiếp cận tài nguyên tính toán và nâng cao hiệu quả ứng dụng AI. Một nội dung đáng chú ý khác là xây dựng các kho dữ liệu dùng chung theo mô hình dữ liệu mở (Open Data), đặc biệt đối với dữ liệu về văn hóa, lịch sử và ngôn ngữ Việt Nam. Đây được xem là hướng đi nhằm phát triển nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng AI, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam trong môi trường số.

PGS.TS. Trịnh Tiến Việt, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các đại biểu tham dự chụp hình lưu niệm

Tại Tọa đàm, các đại biểu cũng trao đổi về những nội dung trọng tâm trong thực hành trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong lĩnh vực giáo dục, từ định hướng quản trị, bảo đảm an toàn và quyền con người đến bảo vệ liêm chính học thuật và nâng cao năng lực kiểm soát công nghệ. Các ý kiến tập trung làm rõ yêu cầu thực thi các nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm giải trình trong ứng dụng công nghệ giáo dục; đồng thời nhấn mạnh vai trò kiểm soát của con người, tôn trọng quyền tự quyết và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong môi trường giáo dục số.

Bên cạnh đó, các đại biểu trao đổi về những vấn đề thực tiễn trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học; nhận diện các rủi ro liên quan đến đạo đức, pháp lý và văn hóa học thuật. Trên cơ sở đó, Tọa đàm hướng tới đề xuất các giải pháp thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, minh bạch, có trách nhiệm, góp phần xây dựng hệ sinh thái công nghệ giáo dục phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững và lấy con người làm trung tâm.