Tổng duyệt lễ viếng, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng (Ảnh: chinhphu.vn)

Tri ân liệt sĩ - trách nhiệm với lịch sử và các thế hệ mai sau

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ vì độc lập, tự do của Tổ quốc đã trở thành một phần thiêng liêng trong ký ức và tâm thức của người Việt Nam. Những người đã ngã xuống để bảo vệ đất nước không chỉ được ghi nhớ bằng những công trình tưởng niệm, những ngày lễ tri ân, mà còn hiện diện trong lòng biết ơn, niềm tự hào và trách nhiệm tiếp nối của các thế hệ hôm nay.

Tuy nhiên, sau các cuộc chiến tranh, vẫn còn nhiều hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy, quy tập; nhiều phần mộ chưa xác định được đầy đủ thông tin; không ít gia đình vẫn mòn mỏi chờ đợi tin tức về người thân đã hy sinh. Đằng sau mỗi thông tin còn thiếu là một câu chuyện lịch sử chưa được khép lại trọn vẹn, là nỗi mong ngóng kéo dài qua nhiều năm tháng của những người mẹ, người vợ, người con và thân nhân liệt sĩ.

Bởi vậy, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không đơn thuần là công việc chuyên môn, mà còn là trách nhiệm chính trị, đạo lý và tình cảm của toàn xã hội đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định là thêm một trường hợp được trở về với gia đình, quê hương; thêm một phần ký ức lịch sử được khôi phục và một niềm mong mỏi của thân nhân liệt sĩ có cơ hội được đáp lại.

Với ý nghĩa đó, Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin được triển khai trong thời gian từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới tạo chuyển biến trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ.

Các mục tiêu đặt ra cho chiến dịch tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm: phấn đấu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu và tiếp tục vận hành cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ phục vụ công tác xác định danh tính. Cùng với đó là nhiệm vụ rà phá bom mìn, vật nổ tại các địa bàn trọng điểm, góp phần bảo đảm an toàn cho hoạt động tìm kiếm, quy tập.

Những mục tiêu này cho thấy yêu cầu triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ rà soát hồ sơ, thu thập thông tin, tổ chức lực lượng tìm kiếm tại thực địa đến ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám định, đối chiếu và xác định danh tính. Mỗi nhiệm vụ đều đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, tinh thần trách nhiệm cao và sự kiên trì của các lực lượng tham gia.

Đặc biệt, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin không thể chỉ dựa vào hồ sơ hiện có hoặc hoạt động của các đội tìm kiếm. Những ký ức của đồng đội, thông tin từ nhân chứng, người dân địa phương, tài liệu được lưu giữ qua nhiều thế hệ và sự cung cấp thông tin của thân nhân liệt sĩ đều có thể trở thành căn cứ quan trọng để xác minh, mở rộng phạm vi tìm kiếm. Vì vậy, huy động sức mạnh của cộng đồng, kết hợp thông tin lịch sử với các phương pháp khoa học là yêu cầu có ý nghĩa thiết thực đối với hiệu quả của chiến dịch.

Khi đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” trở thành sức mạnh văn hóa

Văn hóa không chỉ được thể hiện qua di sản, nghệ thuật, phong tục, tập quán hay các thiết chế văn hóa, mà còn hiện diện trong hệ giá trị, chuẩn mực đạo đức và cách ứng xử của con người với cộng đồng, đất nước và lịch sử dân tộc. Trong đó, lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc là một giá trị bền vững, góp phần tạo nên bản sắc và sức mạnh tinh thần của người Việt Nam.

Chiến dịch 500 ngày đêm vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Mỗi hoạt động tìm kiếm, mỗi đợt đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ đều góp phần tái hiện những trang sử đấu tranh gian khổ của dân tộc, nhắc nhở cộng đồng về giá trị của hòa bình, độc lập và trách nhiệm gìn giữ thành quả cách mạng.

Đối với thân nhân liệt sĩ, việc tìm thấy hài cốt và xác định được danh tính người thân có thể giúp khép lại một hành trình dài chờ đợi, tạo điều kiện để gia đình thực hiện các nghi thức tưởng niệm, thờ phụng theo truyền thống. Đối với cộng đồng, những hoạt động ấy khơi dậy sự sẻ chia, lòng nhân ái và ý thức trách nhiệm đối với những người đã hy sinh vì lợi ích chung của đất nước.

Ở góc độ văn hóa, đây cũng là quá trình gìn giữ và trao truyền ký ức lịch sử. Những câu chuyện về sự hy sinh, lòng dũng cảm, tình đồng chí, đồng đội và tình cảm hậu phương không nên chỉ dừng lại trong những trang sách hoặc các dịp kỷ niệm, mà cần tiếp tục được kể lại, được tìm hiểu và được chuyển hóa thành nhận thức, tình cảm, hành động của thế hệ trẻ.

Các nghĩa trang liệt sĩ, đài tưởng niệm, nhà bia ghi danh và những địa điểm gắn với lịch sử đấu tranh cách mạng vì vậy không chỉ là nơi tưởng niệm, mà còn có giá trị giáo dục truyền thống. Khi được kết nối với các hoạt động tìm hiểu lịch sử, sinh hoạt Đoàn, Đội, hoạt động ngoại khóa và giáo dục công dân, những địa điểm này có thể góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn về sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

Điều quan trọng là việc giáo dục truyền thống cần được thực hiện bằng những câu chuyện chân thực, những tư liệu có căn cứ và những hoạt động thiết thực. Từ hành trình tìm kiếm một hài cốt liệt sĩ, việc xác minh một danh tính hay câu chuyện về một gia đình kiên trì đi tìm người thân, các giá trị lịch sử có thể trở nên gần gũi hơn, giúp người trẻ nhận thức rõ rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mất mát, hy sinh.

Tinh thần tri ân cũng không chỉ thuộc về một dịp kỷ niệm hay một chiến dịch có thời hạn. Đó phải là ý thức được nuôi dưỡng thường xuyên trong gia đình, nhà trường, cơ quan, tổ chức và cộng đồng. Khi lòng biết ơn được chuyển hóa thành hành động cụ thể, từ chăm lo người có công, bảo vệ các di tích lịch sử đến tham gia cung cấp thông tin về liệt sĩ, giá trị văn hóa truyền thống sẽ tiếp tục được bồi đắp trong đời sống đương đại.

Gắn nhiệm vụ tri ân với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết số 80-NQ/TW) đặt ra yêu cầu phát huy vai trò của văn hóa và con người trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Từ tinh thần đó, văn hóa cần được nhìn nhận không chỉ ở phương diện bảo tồn các giá trị đã hình thành trong lịch sử, mà còn ở khả năng nuôi dưỡng nhân cách, khơi dậy khát vọng cống hiến, củng cố sức mạnh tinh thần và tạo động lực cho sự phát triển bền vững.

Đặt trong định hướng này, Chiến dịch 500 ngày đêm có thể được nhìn nhận từ một phương diện giàu ý nghĩa: gìn giữ ký ức lịch sử và phát huy đạo lý tri ân chính là góp phần bảo vệ, trao truyền những giá trị tinh thần đã được hun đúc qua các thế hệ người Việt Nam.

Trước hết, chiến dịch góp phần khẳng định vai trò của con người và các giá trị nhân văn trong đời sống xã hội. Mỗi liệt sĩ được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định không chỉ có ý nghĩa đối với một gia đình, mà còn thể hiện sự trân trọng của đất nước đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do. Việc thực hiện trách nhiệm ấy là biểu hiện cụ thể của lòng biết ơn, sự nhân ái và tinh thần không để những hy sinh vì Tổ quốc bị lãng quên.

Thứ hai, chiến dịch góp phần tăng cường sự kết nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa ký ức của các thế hệ đi trước với nhận thức và trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Một dân tộc có nền tảng văn hóa vững chắc không chỉ là dân tộc biết gìn giữ di sản vật thể, mà còn là dân tộc biết trân trọng lịch sử, hiểu rõ những giá trị đã làm nên mình và có ý thức tiếp nối những giá trị đó trong đời sống hiện đại.

Thứ ba, hoạt động tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tạo điều kiện phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo tồn ký ức lịch sử. Người dân, các tổ chức xã hội, gia đình liệt sĩ, cựu chiến binh và những người nắm giữ thông tin có thể cùng tham gia cung cấp tư liệu, xác minh nhân chứng và lan tỏa những câu chuyện tri ân. Qua đó, trách nhiệm gìn giữ lịch sử không chỉ thuộc về cơ quan chức năng, mà trở thành mối quan tâm và hành động chung của toàn xã hội.

Đồng thời, tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW cũng gợi mở yêu cầu đổi mới phương thức truyền thông, giáo dục văn hóa và lịch sử trong bối cảnh chuyển đổi số. Những câu chuyện, tư liệu và thông tin được xác minh trong quá trình thực hiện chiến dịch có thể được khai thác phù hợp để phục vụ công tác giáo dục truyền thống, với điều kiện bảo đảm tính chính xác, tôn trọng thân nhân liệt sĩ và tuân thủ quy định về quản lý, sử dụng thông tin.

Cần nhấn mạnh rằng Chiến dịch 500 ngày đêm và việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW là những hoạt động có phạm vi, mục tiêu trực tiếp khác nhau. Tuy nhiên, giữa hai nội dung có điểm gặp gỡ ở yêu cầu phát huy giá trị con người, gìn giữ ký ức lịch sử và lan tỏa những chuẩn mực tốt đẹp của dân tộc. Nhận diện mối liên hệ này giúp việc tuyên truyền về chiến dịch không chỉ dừng ở những con số, tiến độ và kết quả chuyên môn, mà còn làm rõ ý nghĩa nhân văn, văn hóa của nhiệm vụ tri ân liệt sĩ.

Kết hợp khoa học, công nghệ với sức mạnh của cộng đồng

Một trong những yêu cầu quan trọng của Chiến dịch 500 ngày đêm là nâng cao hiệu quả tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên cơ sở kết hợp các nguồn thông tin, phương pháp chuyên môn và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Trong nhiều trường hợp, việc xác định danh tính liệt sĩ gặp khó khăn do hồ sơ thất lạc, thông tin trên bia mộ chưa đầy đủ, địa hình thay đổi hoặc nhân chứng lịch sử ngày càng ít. Bởi vậy, công tác tìm kiếm cần được triển khai trên cơ sở rà soát, đối chiếu hồ sơ, thu thập thông tin từ nhiều nguồn và tổ chức xác minh thực địa một cách thận trọng.

Việc lấy mẫu sinh phẩm, giám định ADN và xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ đối chiếu, xác định danh tính. Khi được tổ chức đồng bộ, dữ liệu khoa học có thể bổ sung căn cứ cho quá trình xác minh, góp phần nâng cao khả năng tìm được mối liên hệ giữa hài cốt liệt sĩ với thân nhân.

Bên cạnh lực lượng chuyên môn, sự tham gia của người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Một thông tin về địa điểm chôn cất, một tài liệu cũ được lưu giữ trong gia đình hay lời kể của người từng trực tiếp tham gia chiến đấu đều có thể góp phần mở ra hướng xác minh mới. Vì vậy, việc tuyên truyền để người dân hiểu rõ mục đích, nội dung chiến dịch và chủ động cung cấp thông tin có căn cứ là một trong những giải pháp cần được quan tâm.

Để phát huy hiệu quả, thông tin do người dân cung cấp cần được tiếp nhận, kiểm tra và xác minh theo quy trình phù hợp; đồng thời bảo đảm việc quản lý thông tin cá nhân, thông tin thân nhân liệt sĩ và kết quả xác định danh tính được thực hiện thận trọng. Những câu chuyện được sử dụng trong hoạt động truyền thông cũng cần bảo đảm tính xác thực, tránh suy diễn hoặc đưa ra kết luận khi chưa có căn cứ chuyên môn.

Từ góc độ văn hóa, sự kết hợp giữa khoa học, công nghệ và ký ức cộng đồng còn cho thấy cách thức bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử trong điều kiện hiện nay. Công nghệ giúp lưu giữ, hệ thống hóa và đối chiếu thông tin; còn con người, với ký ức, tình cảm và trách nhiệm, là chủ thể cung cấp, gìn giữ và trao truyền những giá trị ấy.

Lan tỏa trách nhiệm tri ân trong toàn xã hội

Để Chiến dịch 500 ngày đêm đạt được mục tiêu đề ra, bên cạnh nỗ lực của các lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, cần tiếp tục phát huy trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, địa phương, đoàn thể và mỗi người dân.

Trước hết, công tác tuyên truyền cần làm rõ ý nghĩa, mục tiêu và các nhiệm vụ trọng tâm của chiến dịch; cung cấp thông tin chính xác về hoạt động tìm kiếm, quy tập, lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Việc tuyên truyền cần gắn với những kết quả cụ thể, đồng thời phản ánh trung thực khó khăn, yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai, qua đó tạo sự đồng thuận và khuyến khích cộng đồng tham gia bằng những hành động phù hợp.

Các cơ quan báo chí, tổ chức chính trị - xã hội và cơ sở giáo dục có thể góp phần lan tỏa những câu chuyện tri ân, giới thiệu gương người tốt, việc tốt, phản ánh nỗ lực của các đội tìm kiếm và những hành trình bền bỉ của thân nhân liệt sĩ. Nội dung truyền thông cần bảo đảm sự trang trọng, nhân văn, tôn trọng người đã khuất và gia đình, tránh khai thác nỗi đau hoặc biến những câu chuyện hy sinh thành nội dung giật gân.

Đối với thế hệ trẻ, chiến dịch là dịp để tăng cường giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn và trách nhiệm công dân. Những hoạt động tìm hiểu lịch sử địa phương, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, thăm hỏi gia đình người có công, tham gia các chương trình tri ân và hỗ trợ lan tỏa thông tin chính thống có thể giúp các giá trị truyền thống được tiếp nhận bằng trải nghiệm thực tế.

Cùng với đó, các địa phương cần quan tâm kết nối hoạt động tri ân với việc bảo vệ, phát huy giá trị các địa điểm lịch sử, nghĩa trang liệt sĩ, nhà bia ghi danh và công trình tưởng niệm. Việc quản lý, chăm sóc những địa điểm này cần được thực hiện thường xuyên, gắn với giáo dục lịch sử và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh tại cộng đồng.

Trong quá trình đó, cần tránh đồng nhất việc phát huy giá trị văn hóa với việc tổ chức nhiều hoạt động hình thức. Giá trị cốt lõi của công tác tri ân nằm ở hiệu quả thực chất: thông tin được xác minh, hài cốt được tìm thấy và quy tập, danh tính liệt sĩ được xác định, gia đình được hỗ trợ và những đóng góp, hy sinh của các thế hệ đi trước được ghi nhớ đúng mức.

Sự tham gia của cộng đồng cũng cần được đặt trên nền tảng trách nhiệm và tính xác thực. Mọi thông tin liên quan đến liệt sĩ phải được tiếp nhận, xử lý theo quy trình chuyên môn; việc chia sẻ trên các nền tảng truyền thông cần tránh lan truyền thông tin chưa kiểm chứng, gây hiểu lầm hoặc ảnh hưởng đến thân nhân. Đây là điều kiện quan trọng để lòng tốt và tinh thần tri ân được chuyển hóa thành những đóng góp thiết thực, hiệu quả.