Chủ nhật 22/11/2026 22:11
Email: danchuphapluat@moj.gov.vn
Hotline: 024.627.397.37 - 024.62.739.735

Chính sách, pháp luật về kiểm soát phân tầng xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số

Những biến đổi của phân tầng xã hội, tác động của chuyển đổi số và yêu cầu hoàn thiện chính sách, pháp luật nhằm bảo đảm cơ hội tham gia, tiếp cận và thụ hưởng các nguồn lực phát triển là những nội dung được các đại biểu tập trung trao đổi tại Hội thảo khoa học “Chính sách và pháp luật về kiểm soát phân tầng xã hội nhằm mục đích giải quyết hài hòa các quan hệ xã hội" tổ chức ngày 30/9. PGS.TS. Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội và TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công đồng chủ trì.

Nhận diện những biến đổi của phân tầng xã hội

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội cho biết, phân tầng xã hội là một hiện tượng xã hội khách quan trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Sự khác biệt về thu nhập, tài sản, nghề nghiệp, trình độ học vấn và cơ hội tiếp cận các nguồn lực tạo nên những vị thế xã hội khác nhau giữa các nhóm dân cư. Vấn đề đặt ra làm thế nào để những khác biệt này không chuyển hóa thành bất bình đẳng mang tính cấu trúc, mà được điều tiết thông qua chính sách và pháp luật nhằm bảo đảm công bằng xã hội, duy trì ổn định và thúc đẩy phát triển bền vững.

Theo PGS.TS. Nguyễn Văn Quang, sau 40 năm đổi mới, cùng với những biến đổi về cơ cấu kinh tế, cơ cấu xã hội và đời sống của các tầng lớp dân cư, sự khác biệt về thu nhập, nghề nghiệp, trình độ học vấn, điều kiện sống và cơ hội phát triển cũng ngày càng đa dạng. Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, sự không đồng đều về năng lực sử dụng công nghệ và khả năng chuyển hóa nguồn lực số giữa các nhóm xã hội có thể góp phần duy trì, làm sâu sắc hoặc tái cấu trúc các dạng thức phân tầng hiện có, đồng thời tạo ra những hình thức phân hóa mới.

Từ thực tiễn đó, việc kiểm soát phân tầng xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số cần được tiếp cận toàn diện, trong đó chính sách và pháp luật giữ vai trò điều tiết các quan hệ xã hội, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các nhóm xã hội, đồng thời định hướng việc phân bổ và thụ hưởng các nguồn lực phát triển. Hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia nhận diện những vấn đề đặt ra từ thực tiễn và gợi mở các giải pháp chính sách, pháp luật phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững.

PGS.TS. Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu khai mạc Hội thảo
PGS.TS. Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu khai mạc Hội thảo

Từ góc độ lý luận, TS. Ngọ Văn Nhân, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, nghiên cứu về phân tầng xã hội cần được tiếp cận liên ngành, với sự kết nối giữa triết học, xã hội học và luật học. Trên cơ sở phân tích các lý thuyết về phân tầng xã hội, ông phân biệt phân tầng xã hội hợp thức và phân tầng xã hội không hợp thức. Trong đó, phân tầng hợp thức dựa trên tài năng, trí tuệ, đức độ, sự nỗ lực và đóng góp của cá nhân; ngược lại, phân tầng không hợp thức gắn với những hành vi như gian lận, tham nhũng, lạm quyền, chạy chức, chạy quyền, qua đó có thể làm thất thoát các nguồn lực công.

Về kiểm soát phân tầng xã hội, TS. Ngọ Văn Nhân xác định đây là tổng thể các biện pháp về chính sách, pháp luật, quản lý và giám sát nhằm kiểm soát sự chênh lệch, bảo đảm mức độ phân hóa giàu nghèo không vượt quá giới hạn cho phép, thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội và duy trì ổn định. Việc kiểm soát được thực hiện cả thông qua các cơ chế chính thức của Nhà nước và những cơ chế phi chính thức dựa trên chuẩn mực đạo đức, dư luận xã hội, vai trò của truyền thông, báo chí.

Từ đó, TS. Ngọ Văn Nhân đưa ra định hướng tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến thu nhập, an sinh xã hội, tiến bộ và công bằng xã hội; thúc đẩy các hình thức phân tầng dựa trên năng lực, đóng góp và phù hợp pháp luật. Trong bối cảnh chuyển đổi số, cần quan tâm đến khả năng tiếp cận và thụ hưởng thành quả công nghệ của các nhóm xã hội, đồng thời tăng cường các chính sách, biện pháp phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nhằm bảo vệ và sử dụng hiệu quả nguồn lực công.

Toàn cảnh Hội thảo
Toàn cảnh Hội thảo

Từ phân tầng truyền thống đến những khoảng cách mới trong kỷ nguyên số

Một trong những vấn đề được các đại biểu tập trung phân tích là tác động của dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đối với sự phân hóa xã hội. PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, trong kỷ nguyên số, dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng trở thành những nguồn lực quan trọng của nền kinh tế và xã hội. Bên cạnh các yếu tố truyền thống như vốn, đất đai, việc làm và các thiết chế xã hội, khả năng tiếp cận hạ tầng số, dữ liệu, công nghệ, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo cũng ngày càng tác động đến vị thế của cá nhân, nhóm xã hội, qua đó tạo ra những khác biệt mới.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà, chính sách, pháp luật cần chuyển từ việc chỉ bảo đảm quyền tiếp cận sang bảo đảm khả năng hưởng lợi của người dân từ các nguồn lực số; coi quyền số là một thành tố của chính sách xã hội và kiểm soát sự tập trung quyền lực công nghệ. Điều này đòi hỏi phải quan tâm đến năng lực sử dụng công nghệ của người dân, nhất là những nhóm gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực mới.

Từ góc độ này, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà đề xuất xây dựng nguyên tắc công bằng số như một nguyên tắc xuyên suốt trong chính sách phát triển; đồng thời bổ sung đánh giá tác động phân tầng xã hội trong quá trình xây dựng chính sách, pháp luật về số. Đối với dữ liệu, cần hoàn thiện quy định theo hướng vừa thúc đẩy khai thác, vừa kiểm soát quyền lực dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân; thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực thuật toán, bảo đảm không phân biệt đối xử bằng trí tuệ nhân tạo. Cùng với đó, cần hoàn thiện chính sách lao động, an sinh xã hội trước những biến đổi của thị trường lao động trong môi trường số. Theo đó, chính sách, pháp luật cần hướng tới mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau” khi các hình thức phân tầng xã hội đang có những biến đổi mới.

Ở một góc tiếp cận khác, một số đại biểu nhận định kiểm soát phân tầng xã hội không đồng nghĩa với việc xóa bỏ sự khác biệt về mức sống hay hạn chế động lực làm giàu. Vấn đề quan trọng là xác định mức độ phân tầng phù hợp, vừa tạo động lực phát triển, vừa bảo đảm các nhóm có hoàn cảnh khó khăn có cơ hội cải thiện vị thế của mình.

Theo đại biểu, cần chú trọng tạo cơ hội tương đối bình đẳng giữa các nhóm xã hội, nhất là trong giáo dục, việc làm và cơ chế tuyển chọn nhân tài. Khi cơ hội được mở rộng, những cá nhân có năng lực có điều kiện dịch chuyển giữa các tầng lớp xã hội, qua đó hạn chế sự phân tầng cứng nhắc và tạo thêm động lực phát triển.

Một số đại biểu cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật như một chuẩn mực trong toàn bộ vòng đời của chính sách, pháp luật, gắn đánh giá tác động trong quá trình xây dựng với hiệu quả tổ chức thi hành. Đồng thời, cần làm rõ nội hàm của mục tiêu hài hòa các quan hệ xã hội, có thể tiếp cận từ các khía cạnh hài hòa, cân bằng và tương xứng nhằm bảo đảm sự phù hợp giữa các nhóm lợi ích trong xã hội.

Bảo đảm quyền tham gia vào công việc công

Từ góc độ quyền tham gia của người dân, GS.TS. Vũ Công Giao, Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, bảo đảm quyền tham gia vào công việc công góp phần hạn chế những tác động tiêu cực của phân tầng xã hội. Quyền này không chỉ là quyền bỏ phiếu mà còn bao gồm tham gia thảo luận, đối thoại và đóng góp ý kiến trong quá trình xây dựng, thực hiện chính sách công.

Theo GS.TS Vũ Công Giao, cần chuyển từ bình đẳng hình thức sang bình đẳng thực chất, trong đó Nhà nước có trách nhiệm tháo gỡ những rào cản về thông tin, thời gian, chi phí, ngôn ngữ và điều kiện tiếp cận để các nhóm xã hội có hoàn cảnh khác nhau có thể thực hiện quyền tham gia trên thực tế. Sự khác biệt về thu nhập, thời gian, trình độ học vấn, thông tin và các nguồn lực xã hội cũng có thể dẫn đến sự khác biệt về khả năng tham gia vào quá trình hoạch định chính sách.

GS.TS. Vũ Công Giao lưu ý cần hoàn thiện pháp luật về quyền tham gia của người dân, quy định rõ hơn về thông tin, thời hạn, đối tượng và phương thức tham vấn. Đối với những chính sách có tác động lớn đến xã hội, cần xác định sớm các nhóm chịu tác động, đánh giá lợi ích, chi phí và rủi ro, đồng thời có cơ chế tiếp nhận, phản hồi ý kiến cụ thể. Cùng với đó, cần có biện pháp hỗ trợ phù hợp đối với người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và những người gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin.

Kinh nghiệm quốc tế và vấn đề thu hẹp khoảng cách giáo dục

Từ kinh nghiệm quốc tế, TS. Phan Cao Nhật Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhận định, quá trình chuyển đổi số trong giáo dục tại Ấn Độ cho thấy công nghệ có thể góp phần thu hẹp khoảng cách về địa lý và cơ hội học tập giữa các nhóm xã hội. Thông qua phát triển hạ tầng số, mở rộng dịch vụ trực tuyến, xây dựng các nền tảng học tập miễn phí và hỗ trợ giáo viên, Ấn Độ từng bước tạo thêm điều kiện học tập cho người dân ở các khu vực và tầng lớp khác nhau. Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với những thách thức về chất lượng giáo dục, năng lực số của người học và giáo viên, tính thống nhất của học liệu và chênh lệch hạ tầng giữa các khu vực.

Từ kinh nghiệm trên, TS. Phan Cao Nhật Anh kiến nghị Việt Nam tiếp tục đầu tư hạ tầng kỹ thuật số, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ cho giáo viên, học sinh và người dân, đồng thời tăng cường quản lý, bảo mật dữ liệu số. Theo đó, số hóa giáo dục cần đi cùng các điều kiện bảo đảm về hạ tầng, kỹ năng và an toàn dữ liệu, qua đó thúc đẩy học tập suốt đời và thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các nhóm xã hội.

Một số hình ảnh đại biểu phát biểu tại Hội thảo:

DiLi

Tin bài có thể bạn quan tâm

Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi): Tạo thêm cơ hội tìm mái ấm cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi): Tạo thêm cơ hội tìm mái ấm cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

Sáng ngày 20/11, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), với 463/471 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 92,79%.
Thông qua Luật Luật sư (sửa đổi) với những đổi mới quan trọng trong tổ chức và hành nghề

Thông qua Luật Luật sư (sửa đổi) với những đổi mới quan trọng trong tổ chức và hành nghề

Trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng ngày 20/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Luật sư (sửa đổi) với 94,19% tổng số đại biểu tán thành.
Luật Văn bản quy phạm pháp luật: Bổ sung cơ chế xử lý tình huống khẩn cấp

Luật Văn bản quy phạm pháp luật: Bổ sung cơ chế xử lý tình huống khẩn cấp

Ngày 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Văn bản quy phạm pháp luật với 403/473 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 80,76% tổng số đại biểu Quốc hội. Đáng chú ý, Luật bổ sung cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành nghị quyết để điều chỉnh quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp.
Nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Chiều ngày 19/11, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Nghị định của Chính phủ về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, nhằm hoàn thiện các quy định về trách nhiệm, trình tự, phương thức tổ chức thi hành pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia hoạt động đấu giá tài sản

Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia hoạt động đấu giá tài sản

Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) gồm 07 chương, 66 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2027, trừ quy định tại khoản 2 Điều 65. Luật được ban hành nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về hoạt động đấu giá, tăng cường tính công khai, minh bạch và ngăn chặn các hành vi trục lợi trong quá trình đấu giá.
Tổng rà soát văn bản: Chuyển mạnh từ thụ động tiếp nhận sang chủ động rà soát, xử lý điểm nghẽn

Tổng rà soát văn bản: Chuyển mạnh từ thụ động tiếp nhận sang chủ động rà soát, xử lý điểm nghẽn

Ngày 19/11/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu chủ trì Hội nghị tham vấn hoàn thiện dự thảo Báo cáo của Chính phủ về kết quả tổng rà soát và giải pháp xử lý tổng thể hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL).
Bộ Tư pháp tập trung hoàn thiện Báo cáo của Chính phủ về tổng rà soát văn bản

Bộ Tư pháp tập trung hoàn thiện Báo cáo của Chính phủ về tổng rà soát văn bản

Ngày 16/11/2026, Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật đã có Báo cáo số 1419/BC-KTVB&TCTHPL về tình hình thực hiện nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) tại Bộ Tư pháp từ. Báo cáo cho thấy các kết quả đạt được trong nửa đầu tháng 11, đồng thời xác định rõ những nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung thực hiện, đặc biệt hoàn thành Báo cáo của Chính phủ về kết quả tổng rà soát và giải pháp xử lý tổng thể hệ thống VBQPPL.
Phát huy vai trò của luật sư công trong quản trị nhà nước, thúc đẩy sự phát triển của nền tư pháp chuyên nghiệp

Phát huy vai trò của luật sư công trong quản trị nhà nước, thúc đẩy sự phát triển của nền tư pháp chuyên nghiệp

Nhằm triển khai Dự án "Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam - Giai đoạn II" (Dự án EU JULE II), sáng ngày 17/11, Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo tham vấn về việc triển khai thí điểm chế định luật sư công. Đồng chủ trì Hội thảo có bà Đặng Kim Hoa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp và PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Hải, Cố vấn trưởng Dự án EU JULE II.
Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại Tổ dân phố số 2, phường Cầu Giấy: Phát huy dân chủ, củng cố đồng thuận từ cơ sở

Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại Tổ dân phố số 2, phường Cầu Giấy: Phát huy dân chủ, củng cố đồng thuận từ cơ sở

Hòa chung không khí thi đua sôi nổi của Nhân dân cả nước hướng tới kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 - 18/11/2026), sáng 14/11/2026, Tổ dân phố và Ban Công tác Mặt trận số 2 (phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội) long trọng tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026.
Nhận diện những vấn đề mới của pháp luật Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và phát triển

Nhận diện những vấn đề mới của pháp luật Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và phát triển

Ngày 16/11, Đại học Phenikaa tổ chức Hội thảo khoa học "Những vấn đề mới của pháp luật Việt Nam trong quá trình hội nhập và phát triển". Đồng chủ trì Hội thảo có PGS.TS. Nguyễn Anh Thu, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa và PGS.TS. Mai Đắc Biên, Trưởng khoa Luật, Đại học Phenikaa. Hội thảo có tham dự các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên và đại diện các cơ quan quản lý, cùng trao đổi về những vấn đề pháp lý mới đặt ra trong bối cảnh hội nhập quốc tế và yêu cầu phát triển đất nước.
Tiếp tục hoàn thiện pháp luật để đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới

Tiếp tục hoàn thiện pháp luật để đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới

Kết luận Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới", Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng ổn định, minh bạch nhưng linh hoạt, thích ứng với thực tiễn; chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy phát triển đất nước.
Hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đủ ổn định để đầu tư, đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển

Hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đủ ổn định để đầu tư, đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển

Ngày 16/11/2026, Bộ Tư pháp phối hợp với Ban Nội chính Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới".
Nâng cao kỹ năng hành nghề luật sư, tư vấn pháp luật phòng, chống ma túy

Nâng cao kỹ năng hành nghề luật sư, tư vấn pháp luật phòng, chống ma túy

Trong khuôn khổ Dự án thành phần 8 "Nâng cao khả năng tiếp cận, thụ hưởng về dịch vụ trợ giúp pháp lý chất lượng và giáo dục pháp luật trong phòng, chống ma túy", sáng ngày 16/11, Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo lấy ý kiến góp ý hoàn thiện Bộ tài liệu tập huấn nâng cao kỹ năng hành nghề luật sư, tư vấn pháp luật phòng, chống ma túy tại khu vực phía Bắc do Phó Cục trưởng Đặng Kim Hoa và Luật sư Hoàng Minh Hiển, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội đồng chủ trì.
Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật toàn diện, đồng bộ, khả thi

Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật toàn diện, đồng bộ, khả thi

Ngày 11/11, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì cuộc họp Tổ soạn thảo dự thảo Đề án "Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật giai đoạn 2027 - 2030, định hướng đến năm 2045" nhằm tiếp thu các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện một số nội dung cơ bản, quan trọng của dự thảo Đề án.
Bộ Tư pháp thúc đẩy hợp tác quốc tế về pháp luật và cải cách tư pháp

Bộ Tư pháp thúc đẩy hợp tác quốc tế về pháp luật và cải cách tư pháp

Dưới sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương tiếp tục tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Đối với Bộ Tư pháp, trong tháng 10/2026, Bộ tiếp tục triển khai nghiêm túc các nhiệm vụ được Trung ương, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao, trong đó, công tác hợp tác quốc tế về pháp luật và cải cách tư pháp được triển khai hiệu quả, góp phần thúc đẩy hội nhập và hoàn thiện pháp luật.

Theo dõi chúng tôi trên: