![]() |
| Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí phát biểu kết luận Hội thảo. (Ảnh: Phú Nguyễn) |
Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển
Tại Hội thảo, các đại biểu đánh giá, sau 40 năm đổi mới, hệ thống pháp luật Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn tình trạng quy định pháp luật mâu thuẫn, chồng chéo, chưa theo kịp yêu cầu phát triển; việc tổ chức thi hành pháp luật ở một số lĩnh vực, địa phương chưa nghiêm.
Các đại biểu cơ bản thống nhất với quan điểm chỉ đạo, mục tiêu tổng quát, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Chiến lược. Trong đó, nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, coi thể chế pháp luật là động lực phát triển và lợi thế cạnh tranh quốc gia; bảo đảm tính đồng bộ giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo chất lượng hệ thống pháp luật.
Hội thảo xác định 03 khâu đột phá gồm: Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng chủ động dẫn dắt, kiến tạo phát triển, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo; nâng cao năng lực tổ chức thi hành pháp luật, khắc phục tình trạng thực thi pháp luật là khâu yếu, điểm nghẽn; xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác pháp luật có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia số và hội nhập quốc tế.
Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề xuất chuyển trọng tâm từ xây dựng pháp luật sang quản trị toàn bộ quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Theo đó, cần xác định rõ nguồn lực, trách nhiệm của các cơ quan, cơ chế phối hợp, kiểm tra, giám sát ngay từ khâu xây dựng chính sách; đồng thời ứng dụng dữ liệu và chuyển đổi số trong theo dõi, đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật.
Đối với từng lĩnh vực, các đại biểu kiến nghị tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế kinh tế, quyền sở hữu, quyền tài sản và tự do kinh doanh; hoàn thiện pháp luật về tổ chức bộ máy, tư pháp và quyền con người; tạo hành lang pháp lý cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế.
![]() |
| Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới". (Ảnh: Phú Nguyễn) |
Hệ thống pháp luật phải trở thành công cụ hữu hiệu góp phần hiện thực hóa những mục tiêu phát triển lớn
Phát biểu kết luận Hội thảo, đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương đánh giá cao các báo cáo tham luận trong Kỷ yếu và những ý kiến thảo luận tại Hội thảo. Đây là nguồn tư liệu tham khảo có giá trị, phục vụ quá trình nghiên cứu, xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.
Theo đồng chí Lê Minh Trí, Hội thảo đã diễn ra thành công, có chất lượng, mang lại nhiều cách tiếp cận mới đối với việc hoàn thiện dự thảo Đề án. Các ý kiến phong phú, sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn, giúp Ban soạn thảo có thêm thông tin để nghiên cứu, lựa chọn những nội dung phù hợp, báo cáo Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật.
Nhấn mạnh yêu cầu tiếp thu các ý kiến tại Hội thảo, đồng chí Lê Minh Trí đề nghị những vấn đề được nêu ra cần được phản ánh khách quan trong báo cáo, kể cả những nội dung được tiếp thu hoặc chưa tiếp thu, cùng lý do cụ thể. Qua đó, bảo đảm dự thảo Đề án được xem xét trên nhiều góc độ, thể hiện sự lắng nghe đầy đủ đối với những vấn đề lớn đang đặt ra trong quá trình thực hiện chủ trương của Đảng.
Đánh giá về quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, đồng chí Lê Minh Trí cho rằng, cần có nhận thức đầy đủ về những thành tựu đã đạt được trong suốt 40 năm đổi mới. Những kết quả này đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, góp phần tạo dựng vị thế mới của đất nước trong khu vực và trên thế giới.
Vì vậy, mục tiêu của Đề án không phải phủ nhận những kết quả đã đạt được hay cầu toàn xây dựng ngay một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh theo mọi mong muốn, mà là tiếp tục hoàn thiện để pháp luật đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Trong bối cảnh thế giới chuyển biến nhanh chóng, đất nước đang đặt ra những mục tiêu phát triển lớn, đặc biệt là hai mục tiêu 100 năm vào năm 2030 và năm 2045, hệ thống pháp luật phải trở thành công cụ hữu hiệu góp phần hiện thực hóa những mục tiêu đó, đồng thời đáp ứng các quan điểm, chủ trương, chính sách mới của Đảng.
Theo đồng chí Lê Minh Trí, ổn định và minh bạch vẫn là những thuộc tính cơ bản, bắt buộc của pháp luật. Tuy nhiên, ổn định không đồng nghĩa với cứng nhắc, máy móc hay chậm thay đổi trước những đòi hỏi mới của thực tiễn. Nếu chỉ nhấn mạnh tính ổn định mà thiếu khả năng thích ứng, pháp luật sẽ khó đáp ứng yêu cầu tăng tốc phát triển nhanh và bền vững.
Dẫn chứng từ quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng chí Lê Minh Trí cho biết, khi chủ trương được đặt ra vào tháng 7/2025, còn có nhiều ý kiến băn khoăn về tính khả thi. Đến nay, bộ máy đã cơ bản ổn định và vận hành; việc hợp nhất các đơn vị hành chính còn mở ra nguồn lực và không gian phát triển mới cho 34 tỉnh, thành phố. Trong quá trình triển khai những chủ trương lớn, có những vấn đề cần tiếp tục điều chỉnh cho phù hợp với thực tế, nhưng điều đó không làm lu mờ những kết quả và lợi ích tổng thể đã đạt được.
Từ thực tiễn này, Trưởng Ban Nội chính Trung ương nhấn mạnh, khi đất nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, không thể chỉ dựa vào những cách làm thông thường. Cần có những giải pháp đột phá, thậm chí có cơ chế đặc cách trong những trường hợp cần thiết, nhưng phải đặt trên nền tảng và nguyên tắc nhất định.
Đề cập Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đồng chí Lê Minh Trí nhận định, đây là định hướng mới, thể hiện tư duy và cách tiếp cận mới trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật. Pháp luật trước hết vẫn thực hiện chức năng quản lý xã hội, bảo đảm trật tự, ổn định, nhưng yêu cầu hiện nay là phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý thông thường sang chủ động kiến tạo, tạo động lực và không gian cho phát triển. Đây không phải là từ bỏ vai trò quản lý của pháp luật, mà là bổ sung nội hàm kiến tạo phát triển, giúp công cụ pháp luật phát huy hiệu quả cao hơn.
Đồng chí Lê Minh Trí đặc biệt nhấn mạnh, chất lượng hệ thống pháp luật không thể chỉ được đánh giá qua số lượng văn bản được ban hành hay việc xử lý tình trạng nợ văn bản. Điều quan trọng hơn là khả năng thực thi và hiệu quả mà pháp luật tạo ra đối với đời sống xã hội. Kết quả thực thi, mức độ tạo động lực và những đóng góp thực tế về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh mới là thước đo quan trọng đối với chất lượng hệ thống pháp luật.
![]() |
| Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu tại Hội thảo. (Ảnh: Phú Nguyễn) |
Hoàn thiện pháp luật gắn với kiểm soát quyền lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo
Một trong những yêu cầu được Trưởng Ban Nội chính Trung ương lưu ý là phải kết hợp hài hòa giữa phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đây không phải là hai mục tiêu đối lập mà cần được thực hiện đồng thời thông qua một hệ thống pháp luật phù hợp.
Theo đó, tư duy phòng, chống tham nhũng hiện nay không chỉ dừng lại ở xử lý người vi phạm mà còn phải đồng hành với yêu cầu thúc đẩy phát triển, bảo vệ đổi mới sáng tạo, khuyến khích khoa học, công nghệ, kinh tế dữ liệu, kinh tế số và tài sản số. Pháp luật cần tạo môi trường để những người có năng lực, có tinh thần đổi mới yên tâm hành động, đóng góp cho xã hội; đồng thời phải có cơ chế kiểm soát để ngăn chặn và xử lý nghiêm những hành vi lợi dụng, làm sai.
Đồng chí Lê Minh Trí lưu ý, yêu cầu xử lý nghiêm minh cần được đặt trong mối quan hệ với tính nhân văn, thuyết phục và hiệu quả. Đối với những trường hợp vi phạm có thái độ tích cực khắc phục hậu quả, việc xem xét giảm hoặc miễn trách nhiệm theo quy định, tùy từng tình tiết cụ thể, có thể góp phần khuyến khích khắc phục, tạo điều kiện để người có khả năng tiếp tục đóng góp cho xã hội. Tinh thần này cũng gắn với quan điểm khoan dung đối với thất bại và chia sẻ rủi ro trong đổi mới sáng tạo, nhất là trong lĩnh vực khoa học, công nghệ.
Tuy nhiên, khoan dung với rủi ro trong đổi mới không có nghĩa là buông lỏng kiểm soát. Hệ thống pháp luật phải bảo đảm những người làm việc vì lợi ích chung được an tâm, có động lực cống hiến; đồng thời, những trường hợp cố tình làm sai, tham nhũng, tiêu cực phải nhận thức rõ nguy cơ và trách nhiệm pháp lý của mình.
Cùng với đó, việc hoàn thiện pháp luật cần gắn với chuyển đổi số và quản lý xã hội bằng dữ liệu. Theo đồng chí Lê Minh Trí, ứng dụng khoa học, công nghệ không chỉ tạo thuận lợi cho phát triển mà còn giúp hoạt động quản lý minh bạch, chính xác hơn, nâng cao khả năng kiểm soát và đánh giá. Chứng cứ điện tử, dữ liệu số có thể hỗ trợ xác minh các quan hệ, hành vi và sự việc khách quan hơn, hạn chế tình trạng chỉ dựa vào lời khai hoặc những tài liệu trên giấy. Do đó, quá trình xây dựng pháp luật cần tính đến phương thức quản lý mới, bảo đảm các quy định phù hợp với môi trường số và khả năng khai thác dữ liệu.
Trưởng Ban Nội chính Trung ương cũng đề nghị chú trọng yếu tố quốc tế trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) vừa đem lại nhiều cơ hội, vừa đặt ra những nguy cơ và hệ lụy khó lường. Những vấn đề này không thể chỉ được giải quyết bằng pháp luật của từng quốc gia mà đòi hỏi sự phối hợp, điều chỉnh ở phạm vi quốc tế, khu vực và thông qua các tổ chức quốc tế.
Tương tự, tội phạm xuyên quốc gia và tội phạm trên không gian mạng không phải là vấn đề một quốc gia có thể tự mình xử lý hiệu quả. Hợp tác quốc tế, tương trợ tư pháp, các hiệp định dẫn độ và chuyển giao người bị kết án phạt tù là những công cụ cần được tính đến. Vì vậy, khi xây dựng pháp luật, bên cạnh yêu cầu về cạnh tranh thương mại, cần nghiên cứu cả những vấn đề mới phát sinh từ sự liên kết và biến động của thế giới.
Đối với việc giải quyết tranh chấp, đồng chí Lê Minh Trí cho rằng đây cũng là một khía cạnh quan trọng của thực thi pháp luật. Việc giải quyết tranh chấp phải thỏa đáng, qua đó củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và xã hội đối với hệ thống pháp luật. Đồng thời, cần cụ thể hóa các chủ trương về gắn trách nhiệm thực thi với trách nhiệm người đứng đầu và kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ can thiệp vào quá trình xây dựng pháp luật.
Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí đề nghị Ban soạn thảo tiếp thu có chọn lọc các ý kiến, giải trình rõ những nội dung được tiếp thu và chưa tiếp thu, báo cáo đầy đủ Ban Chỉ đạo trong tháng 12/2026. Đồng chí tin tưởng, với tư duy và cách tiếp cận phù hợp, hệ thống pháp luật sẽ tiếp tục phát huy vai trò là công cụ quan trọng bảo đảm trật tự, kỷ cương, đồng thời kiến tạo động lực và tạo nền tảng cho đất nước phát triển nhanh, bền vững trong thời gian tới.