Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong đấu giá tài sản

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về đấu giá tài sản từ yêu cầu thực tiễn

Sau gần 10 năm triển khai thi hành Luật Đấu giá tài sản năm 2016 (sửa đổi, bổ sung năm 2024), hoạt động đấu giá tài sản đạt được nhiều kết quả tích cực. Khung pháp lý về trình tự, thủ tục đấu giá được hoàn thiện theo hướng thống nhất, chặt chẽ; giải quyết tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật; nâng cao tính công khai, minh bạch, hiệu quả trong việc xử lý tài sản, đặc biệt là tài sản công. Hoạt động đấu giá tài sản cũng từng bước được chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa, xã hội hóa một cách mạnh mẽ; hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về hoạt động đấu giá tài sản ngày càng được tăng cường cả ở Trung ương và địa phương.

Đến nay, đội ngũ đấu giá viên trên cả nước đã phát triển lên gần 1.200 người, cùng gần 500 doanh nghiệp đấu giá tài sản và 32 trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tại các tỉnh, thành phố. Số lượng các cuộc đấu giá tài sản công ngày càng tăng, nhiều cuộc đấu giá được tổ chức thành công với giá trị tài sản bán được cao hơn nhiều lần so với giá khởi điểm, đóng góp tích cực cho việc quản lý, sử dụng tài sản công; tạo nguồn lực cho hoạt động đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Theo số liệu thống kê, từ tháng 7/2017 đến ngày 31/12/2025, các tổ chức đấu giá tài sản đã tổ chức hơn 336.581 cuộc đấu giá; số tiền thù lao dịch vụ đấu giá tài sản thu được đạt hơn 4.000 tỷ đồng, số tiền nộp ngân sách nhà nước hơn 1.700 tỷ đồng. Những kết quả này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của hoạt động đấu giá tài sản trong quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước và xã hội.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Luật cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập cần tiếp tục được khắc phục. Một số quy định về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản mà pháp luật quy định phải bán thông qua đấu giá chưa phù hợp với thực tiễn, gây khó khăn cho tổ chức đấu giá tài sản, người có tài sản đấu giá và các cá nhân, tổ chức liên quan. Quy định về trình tự, thủ tục đấu giá, quyền và nghĩa vụ của đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá trong hoạt động đấu giá tài sản tự nguyện còn chưa đầy đủ, rõ ràng, chưa tạo được cơ chế khuyến khích phát triển lĩnh vực này.

Đáng chú ý, tình trạng “quân xanh, quân đỏ”, thông đồng, dìm giá trong các phiên đấu giá có xu hướng tinh vi, phức tạp. Một số trường hợp lợi dụng hoạt động đấu giá để trục lợi; một số đấu giá viên vi phạm pháp luật, vi phạm Quy tắc đạo đức nghề nghiệp, dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy, thậm chí bị điều tra, truy tố, xét xử gây ảnh hưởng đến uy tín nghề nghiệp và niềm tin của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đối với hoạt động đấu giá tài sản. Bên cạnh đó, tính chuyên nghiệp, năng lực quản trị và điều hành của một số tổ chức hành nghề đấu giá tài sản còn hạn chế.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, nhất là việc áp dụng hình thức đấu giá trực tuyến còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, gây khó khăn, vướng mắc như: Quy trình đấu giá trực tuyến chưa toàn trình trên môi trường mạng, dữ liệu các cuộc đấu giá do các tổ chức hành nghề đấu giá thực hiện chưa tập trung, chưa được công khai, số hóa đầy đủ trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia.

Mặt khác, chế tài xử lý đối với một số hành vi vi phạm còn chưa đủ sức răn đe, trong đó có hành vi trả giá cao rồi bỏ cọc trong đấu giá quyền sử dụng đất. Trách nhiệm của một bộ phận người có tài sản đấu giá trong quá trình tổ chức đấu giá cũng chưa được thực hiện đầy đủ. Có trường hợp còn thông đồng, móc nối với tổ chức hành nghề đấu giá tài sản hoặc người tham gia đấu giá để trục lợi; lợi dụng các tổ chức “sân sau” nhằm thao túng hoạt động đấu giá, gây ảnh hưởng đến tính công khai, minh bạch và lành mạnh của thị trường…

Những bất cập nêu trên cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục sửa đổi, bổ sung Luật Đấu giá tài sản nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, khắc phục những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn thi hành, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, qua đó tạo nền tảng cho hoạt động đấu giá tài sản phát triển chuyên nghiệp, công khai, minh bạch và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, thống nhất với hệ thống pháp luật

Luật Đấu giá tài sản được sửa đổi không chỉ nhằm đáp ứng những yêu cầu đặt ra từ thực tiễn mà còn thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển kinh tế tư nhân, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia… Cụ thể:

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới xác định: “… Tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật trên tất cả các lĩnh vực, tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc, khơi dậy, phát huy mọi tiềm năng và nguồn lực, tạo động lực mới cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Nhất là: Hoàn thiện pháp luật về tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước và hệ thống chính trị; phát huy dân chủ, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân; thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội;…”.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới nhấn mạnh: Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo hướng xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thông thoáng, minh bạch, an toàn, chi phí tuân thủ thấp; triệt để cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư, kinh doanh, hành nghề, thủ tục hành chính bất hợp lý; thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định...

Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân yêu cầu tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, ổn định, an toàn, dễ thực thi; hoàn thành việc rà soát, loại bỏ những điều kiện kinh doanh không cần thiết, quy định chồng chéo, không phù hợp, cản trở sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân; tạo mọi thuận lợi trong giải quyết thủ tục hành chính...

Đặc biệt, tại cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày 25/3/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm và các thành viên Ban Chỉ đạo cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải quy định chế tài xử lý đối với tình trạng lợi dụng hoạt động đấu giá tài sản để trục lợi.

Tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết số 57-NQ/TW) cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị; nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, hiệu lực quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Cùng với việc rà soát các chủ trương, đường lối của Đảng, dự thảo Luật còn được đối chiếu với 30 văn bản quy phạm pháp luật và văn bản có liên quan, trong đó có Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Đất đai năm 2024, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, Luật Thi hành án dân sự năm 2025, Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 và Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017 (được sửa đổi, bổ sung năm 2024, 2025)… Các nội dung chính sách của dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) dự kiến được quy phạm hóa cơ bản bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật, khả thi, phù hợp và đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của hoạt động đấu giá tài sản; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; quản lý nhà nước trong lĩnh vực đấu giá tài sản hiệu lực, hiệu quả; cắt giảm đơn giản hoá thủ tục hành chính trong lĩnh vực đấu giá tài sản và tạo hành lang pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong lĩnh vực đấu giá tài sản.

Đối với việc rà soát điều ước quốc tế, đến nay, Việt Nam chưa ký kết điều ước quốc tế trong lĩnh vực đấu giá tài sản và ngành nghề đấu giá tài sản thuộc danh mục ngành nghề chưa được tiếp cận đối với nhà đầu tư nước ngoài theo Phụ lục I Nghị định số 96/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 của Chính phủ của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư.

Như vậy, việc rà soát toàn diện các chủ trương, đường lối của Đảng, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và điều ước quốc tế đã tạo cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng cho quá trình xây dựng dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Đây cũng là căn cứ để bảo đảm các chính sách được đề xuất vừa thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, vừa bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi, đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế.

Phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đấu giá tài sản

Theo Luật Đấu giá tài sản năm 2016 (sửa đổi, bổ sung năm 2024), lĩnh vực đấu giá tài sản có 08 thủ tục hành chính, gồm: Cấp Chứng chỉ hành nghề đấu giá; cấp lại Chứng chỉ hành nghề đấu giá; đăng ký hoạt động của doanh nghiệp đấu giá tài sản; thay đổi nội dung đăng ký hoạt động của doanh nghiệp đấu giá tài sản; cấp lại Giấy đăng ký hoạt động của doanh nghiệp đấu giá tài sản; đăng ký hoạt động của Chi nhánh doanh nghiệp đấu giá tài sản; phê duyệt đủ điều kiện thực hiện hình thức đấu giá trực tuyến và đăng ký tham dự kiểm tra kết quả tập sự hành nghề đấu giá.

Thực hiện chủ trương về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh tại Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 04 thủ tục hành chính, gồm: Cấp Chứng chỉ hành nghề đấu giá; cấp lại Chứng chỉ hành nghề đấu giá; phê duyệt đủ điều kiện thực hiện hình thức đấu giá trực tuyến và đăng ký tham dự kiểm tra kết quả tập sự hành nghề đấu giá.

Đồng thời, bãi bỏ 04 thủ tục hành chính, gồm: Đăng ký hoạt động của doanh nghiệp đấu giá tài sản; thay đổi nội dung đăng ký hoạt động của doanh nghiệp đấu giá tài sản; cấp lại Giấy đăng ký hoạt động của doanh nghiệp đấu giá tài sản và đăng ký hoạt động của Chi nhánh doanh nghiệp đấu giá tài sản.

Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng chỉ quy định những vấn đề mang tính khung, nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; các nội dung cụ thể, chi tiết thuộc thẩm quyền của Chính phủ và các bộ, ngành được giao quy định tại văn bản dưới luật nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Trên tinh thần đó, dự thảo Luật không quy định chi tiết về thành phần hồ sơ và các nội dung cụ thể của từng thủ tục hành chính mà chỉ xác định tên thủ tục hành chính, thẩm quyền giải quyết. Chính phủ được giao quy định chi tiết về trình tự, cách thức thực hiện, thành phần và số lượng hồ sơ, mẫu đơn, mẫu tờ khai, thời hạn giải quyết thủ tục hành chính.

Cùng với đơn giản hóa thủ tục hành chính, dự thảo Luật hướng tới đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm việc phân giao nhiệm vụ, quyền hạn phù hợp với chức năng, thẩm quyền và điều kiện thực hiện của từng cấp, từng cơ quan. Cụ thể, các quy định trong Luật Đấu giá tài sản năm 2016 (được sửa đổi, bổ sung năm 2024) về cấp chứng chỉ hành nghề đấu giá (khoản 2 Điều 14), thu hồi chứng chỉ hành nghề đấu giá (điểm b, c khoản 2 Điều 16), cấp lại chứng chỉ hành nghề đấu giá (Điều 17) được đề xuất chuyển thẩm quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Trên thực tế, từ ngày 01/7/2025, thẩm quyền và trách nhiệm này đã được triển khai theo quy định của Nghị định số 121/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Tuy nhiên, Nghị định số 121/2025/NĐ-CP cũng chỉ có hiệu lực trong thời gian nhất định (trước tháng 3/2027). Do vậy, các địa phương vẫn tiếp tục áp dụng, sử dụng nguồn tài chính, cơ sở vật chất, nhân lực tại địa phương hiện có để thực hiện nhiệm vụ.

Thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao tính công khai, minh bạch trong đấu giá

Bên cạnh cải cách thủ tục hành chính và phân cấp, phân quyền, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những định hướng quan trọng của dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Theo đó, toàn bộ thủ tục hành chính trong lĩnh vực đấu giá tài sản được thiết kế và triển khai toàn trình trên môi trường số, bảo đảm thực hiện theo hình thức điện tử toàn trình. Các thủ tục hành chính sẽ được thực hiện trên Cổng dịch vụ công quốc gia, phù hợp với định hướng phát triển Chính phủ số, kinh tế số, đồng thời hiện thực hóa chủ trương tại Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Ngoài ra, dự thảo Luật chuẩn hóa quy định việc đăng tải, cập nhật đầy đủ thông tin các cuộc đấu giá tài sản trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia; từng bước hình thành hệ thống thông tin về các cuộc đấu giá tài sản trong cả nước; chuẩn hoá mô hình đấu giá trực tuyến toàn trình đối với hình thức đấu giá trực tuyến, quy định các yêu cầu, điều kiện chặt chẽ về hạ tầng công nghệ và cơ chế giám sát cụ thể đối với việc thực hiện hình thức này; đồng thời, quy định rõ chức năng của Cổng Đấu giá tài sản quốc gia do Bộ Tư pháp quản lý, vận hành để đăng thông báo đấu giá theo quy định của Luật Đấu giá tài sản; việc xây dựng, vận hành, quản lý nền tảng đấu giá trực tuyến của Hệ thống đấu giá trực tuyến do Bộ Công an thực hiện (được kết nối tích hợp vào Cổng Đấu giá tài sản quốc gia). Các tổ chức hành nghề đấu giá tài sản khi tổ chức cuộc đấu giá bằng hình thức trực tuyến có thể thuê, sử dụng Hệ thống này hoặc trang thông tin đấu giá trực tuyến do tổ chức hành nghề đấu giá tài sản xây dựng, quản lý, vận hành.

Như vậy, các quy định được đề xuất trong trong dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) không chỉ cụ thể hóa chủ trương của Đảng về đổi mới tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền mà còn hướng tới đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong hoạt động đấu giá tài sản, với yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi của các quy định, qua đó tạo lập khuôn khổ pháp lý phù hợp với thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cá nhân, cơ quan, tổ chức.

Tài liệu tham khảo:

1. Bản đánh giá về thủ tục hành chính, việc phân quyền, phân cấp, việc ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc bảo đảm bình đẳng giới, chính sách dân tộc trong dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), https://duthaoonline.quochoi.vn/dt/luat-dau-gia-tai-san-sua-doi/260525083645088603.

2. Báo cáo về rà soát các chủ trương, đường lối của đảng, văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế có liên quan đến dự thảo Luật đấu giá tài sản (sửa đổi), https://duthaoonline.quochoi.vn/dt/luat-dau-gia-tai-san-sua-doi/260525083645088603.