![]() |
| Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Văn bản quy phạm pháp luật với 403/473 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. (Ảnh: quochoi.vn) |
Luật gồm 09 chương, 83 điều, quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và những nội dung cơ bản về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Đối với dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết thuộc Chương trình lập pháp năm 2027 đã được thẩm định trước ngày Luật có hiệu lực, việc thực hiện tiếp tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15.
Thiết lập cơ chế xử lý tình huống khẩn cấp, cấp bách
Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo. Theo đó, trên cơ sở ý kiến thảo luận của đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã nghiên cứu, làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn và sự cần thiết của việc quy định cơ chế điều chỉnh quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp tại Báo cáo số 1113/BC-CP.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, trong quá trình thảo luận, có ý kiến tán thành việc thiết lập cơ chế này nhằm kịp thời xử lý các tình huống phát sinh; đồng thời, cũng có ý kiến đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quy định trong Luật.
Để bảo đảm chặt chẽ, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng thiết lập cơ chế kiểm soát nhiều lớp đối với việc ban hành nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ. Phạm vi áp dụng được giới hạn trong những trường hợp thực sự khẩn cấp, cấp bách, Quốc hội không thể họp, cần ban hành ngay quy định vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích chung của cộng đồng và thuộc những nội dung đã được cấp có thẩm quyền đồng ý. Riêng trường hợp Chính phủ ban hành nghị quyết phải được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý.
Về trình tự, thủ tục, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ được chủ động quyết định cách thức thực hiện phù hợp với từng trường hợp cụ thể, nhưng vẫn phải bảo đảm đầy đủ các bước, nhất là thủ tục thẩm định, thẩm tra; đồng thời rút ngắn tối đa thời gian thực hiện để đáp ứng yêu cầu khẩn trương, cấp bách.
Dự thảo Luật xác định rõ phạm vi điều, khoản của luật, nghị quyết được phép điều chỉnh và đối tượng áp dụng. Thời hạn có hiệu lực của văn bản không quá 01 năm; tại kỳ họp gần nhất, Chính phủ phải trình Quốc hội xem xét, quyết định việc sửa đổi, bổ sung các quy định có liên quan. Trường hợp Quốc hội không thông qua, văn bản điều chỉnh đương nhiên hết hiệu lực. Các quy định này nhằm bảo đảm văn bản được ban hành, công bố kịp thời, có nội dung đủ rõ để triển khai ngay trong thực tiễn.
Hoàn thiện hệ thống hình thức và thứ bậc văn bản quy phạm pháp luật
Bên cạnh cơ chế xử lý tình huống khẩn cấp, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng tiếp tục duy trì 05 hình thức văn bản đã dự kiến lược bỏ, gồm: nghị quyết của Quốc hội; nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; quyết định của Chủ tịch nước; nghị quyết của Chính phủ và nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, việc duy trì các hình thức văn bản này nhằm bảo đảm các cơ quan có công cụ pháp lý phù hợp để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn trong giai đoạn hiện nay. Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu phương án tinh gọn gắn với quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Hiến pháp, bảo đảm lộ trình phù hợp với yêu cầu thực tiễn theo Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị.
Đối với thứ bậc hiệu lực pháp lý, Luật bổ sung quy định cụ thể về thứ bậc của văn bản trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cơ bản kế thừa trật tự đã được xác định ổn định qua thực tiễn áp dụng pháp luật, đồng thời điều chỉnh thứ bậc của một số hình thức văn bản. Theo đó, thứ bậc hiệu lực pháp lý từ cao xuống thấp gồm: Hiến pháp; bộ luật, luật và nghị quyết của Quốc hội; các hình thức văn bản của Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; văn bản của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, các cơ quan tư pháp trung ương, bộ, cơ quan ngang bộ; văn bản của chính quyền địa phương cấp tỉnh, cấp xã.
Đổi mới quy trình xây dựng, ban hành văn bản
Một nội dung khác được chỉnh lý là quy định rõ trách nhiệm của 08 bộ, cơ quan ngang bộ trong việc tham gia ý kiến bằng văn bản đối với hồ sơ chính sách. Thời hạn gửi ý kiến là 15 ngày; các cơ quan chịu trách nhiệm về chất lượng ý kiến thuộc lĩnh vực được phân công, thay cho việc Bộ Tư pháp tổ chức hội đồng thẩm định hoặc cuộc họp thẩm định đối với hồ sơ chính sách.
Cụ thể, Bộ Tư pháp tham gia ý kiến về tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật của chính sách; sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính. Bộ Ngoại giao đánh giá tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên. Bộ Quốc phòng tham gia ý kiến về yêu cầu quân sự, quốc phòng. Bộ Công an có ý kiến về bảo đảm yêu cầu an ninh, trật tự. Bộ Tài chính có trách nhiệm cho ý kiến về nguồn tài chính, việc phòng ngừa, khắc phục sơ hở, bất cập trong chính sách có thể dẫn đến lãng phí. Bộ Nội vụ đánh giá các nội dung về phân quyền, phân cấp, nguồn nhân lực và bảo đảm lồng ghép vấn đề bình đẳng giới. Bộ Khoa học và Công nghệ tham gia ý kiến về ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thanh tra Chính phủ đánh giá việc phòng ngừa, khắc phục sơ hở, bất cập trong quy định pháp luật có thể bị lợi dụng để tham nhũng, tiêu cực đã được nhận diện qua hoạt động thanh tra.
Cùng với cơ chế lấy ý kiến này, quy trình thẩm định dự án luật do Bộ Tư pháp chủ trì ở giai đoạn soạn thảo, trước khi Chính phủ quyết định trình Quốc hội, vẫn được duy trì. Việc thẩm định tập trung xem xét, đánh giá chính sách sau khi đã được thể hiện thành các quy định cụ thể, qua đó kiểm soát cả quá trình lựa chọn chính sách và chuyển hóa chính sách thành quy phạm pháp luật, đồng thời bảo đảm chất lượng dự án luật trình Quốc hội. Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, phương án này vừa bảo đảm chất lượng hồ sơ chính sách thông qua ý kiến của các cơ quan, vừa góp phần đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian soạn thảo dự án, tránh trùng lặp quy trình thẩm định và phát huy trách nhiệm chuyên môn của từng cơ quan.
Ngoài ra, Luật mới còn bổ sung khái niệm “quy phạm pháp luật”; hoàn thiện các nguyên tắc xây dựng và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; bổ sung quy định về thành phần hồ sơ dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết; trách nhiệm của các cơ quan của Quốc hội trong thẩm tra dự án, dự thảo và làm rõ hơn các quy định về tổ chức thi hành pháp luật.
Luật Văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.