Đến năm 2030, Việt Nam có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi với cơ chế tổ chức thực hiện nghiêm minh, nhất quán, bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của hệ thống chính quyền 03 cấp, mở đường cho kiến tạo phát triển.
Sáng ngày 22/10, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú chủ trì cuộc họp Tổ Biên tập Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Tham dự cuộc họp có đại diện một số bộ, ngành có liên quan; các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, chuyên gia, nhà khoa học.
Theo đại diện Tổ Biên tập, sơ thảo Đề án đặt ra 06 quan điểm chỉ đạo, định hướng với tầm nhìn đến năm 2045. Cụ thể:
(i) Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng trong công tác xây dựng và thực thi pháp luật; phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm, quyền làm chủ của Nhân dân trong xây dựng và thực thi pháp luật gắn với thực hiện hiệu quả cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ”...
(ii) Xây dựng và thực thi pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện hệ sinh thái thể chế phát triển đất nước; là một nhiệm vụ trọng tâm của tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
(iii) Bảo đảm tự chủ chiến lược trong xây dựng và thực thi pháp luật, bám sát yêu cầu thực hiện 02 mục tiêu 100 năm, tăng trưởng kinh tế 02 con số, đổi mới mô hình phát triển và đứng trên “mảnh đất” thực tiễn Việt Nam, kế thừa thành tựu đã đạt được, tiếp thu có chọn lọc giá trị tinh hoa của nhân loại; nắm bắt mọi cơ hội, mở đường, giải phóng và khơi thông mọi nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, kiến tạo và dẫn dắt phát triển, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, nguồn lực và động lực mạnh mẽ cho phát triển.
(iv) Bảo đảm nguyên tắc pháp quyền và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong quản trị quốc gia và trong toàn xã hội; công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân…
(v) Tạo đột phá trong thực thi pháp luật gắn với xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm thông minh” trên cơ sở tiêu chuẩn, dữ liệu, quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình; xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
(vi) Hoàn thiện hệ thống pháp luật một cách đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm với lộ trình, bước đi vững chắc, hợp lý…
Toàn cảnh cuộc họp
Để thực hiện mục tiêu tổng quát, sơ thảo Đề án xác định, đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống pháp luật chất lượng cao, hiện đại, tiệm cận chuẩn mực, thông lệ quốc tế tiên tiến và phù hợp với thực tiễn đất nước, được thực hiện nghiêm minh, nhất quán trên nền tảng dữ liệu và công nghệ số, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân, thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử của mọi chủ thể trong xã hội, quản trị quốc gia hiện đại với bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững, trở thành nước phát triển, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Về đột phá trọng tâm trong hoàn thiện hệ thống pháp luật, sơ thảo Chiến lược tập trung vào 03 nội dung về tư duy xây dựng: Chuyển từ tư duy thiên về quản lý, kiểm soát, phản ứng theo tình huống sang chủ động dẫn dắt, kiến tạo phát triển dựa trên nền tảng pháp quyền và quản trị hiện đại; về thực thi pháp luật: Chuyển từ “khâu yếu”, “điểm nghẽn” thành một trong những lợi thế cạnh tranh quốc gia; cắt giảm tối đa chi phí và thời gian tuân thủ pháp luật; về nhân lực pháp luật: Hình thành đội ngũ nhân lực pháp luật chất lượng cao ở những khâu, lĩnh vực then chốt trong xây dựng và thực thi pháp luật, bảo đảm tính cạnh tranh quốc tế.
Góp ý về những tồn tại, hạn chế trong lĩnh vực tài chính và thống kê, đại biểu đề nghị Tổ Biên tập điều chỉnh nội dung theo hướng khái quát hơn, tập trung vào một số vấn đề chung trong quản trị và sử dụng dữ liệu, thay vì đánh giá riêng về thực trạng thể chế của lĩnh vực này. Việc chỉnh sửa cần bảo đảm phù hợp với nội dung báo cáo được viện dẫn, tránh dẫn đến cách hiểu chưa chính xác về phạm vi của nhận định.
Đối với nội dung “kịp thời hoàn thiện thể chế, pháp luật để xử lý các vấn đề phát sinh trong phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xác lập mô hình tăng trưởng mới, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và tác động của khoa học, công nghệ…”, đại biểu cho rằng, cần làm rõ mối quan hệ giữa nội dung này với các nghị quyết chuyên đề, trong đó có Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 08/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và các văn bản liên quan đến xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế; rà soát toàn diện nội dung để tránh chồng chéo, bảo đảm sự đồng bộ giữa Chiến lược với các chủ trương, nhiệm vụ đã được xác lập.
Các đại biểu trao đổi tại cuộc họp
Liên quan đến nâng cấp cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật và phát triển Cổng Pháp luật quốc gia thành hạ tầng thiết yếu phục vụ quản trị quốc gia, hoạt động tư pháp, sản xuất, kinh doanh và tiếp cận pháp luật của người dân, đại biểu cho rằng còn quá cụ thể, chưa phù hợp với tính chất của một nghị quyết (sản phẩm của Đề án). Vì vậy, Tổ Biên tập cần cân nhắc điều chỉnh theo hướng tập trung vào định hướng hoàn thiện thể chế, thay vì đưa vào nghị quyết những nhiệm vụ cụ thể gắn với từng hạ tầng, nền tảng số. Ngoài ra, cần xem xét lại việc đưa nội dung phục vụ sản xuất, kinh doanh vào quy định này để bảo đảm sự phù hợp với mục tiêu và phạm vi điều chỉnh của sơ thảo Đề án.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến đóng góp của cơ quan, chuyên gia, nhà khoa học; đồng thời đề nghị Tổ Biên tập nghiên cứu, chọn lọc các ý kiến để tiếp thu phù hợp, bảo đảm chất lượng sơ thảo Đề án.
Tóm tắt: Trách nhiệm pháp lý của đấu giá viên có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm tính hợp pháp, công khai, minh bạch và khách quan trong hoạt động đấu giá tài sản. Sự phát triển của thị trường dịch vụ đấu giá và phương thức đấu giá trực tuyến đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của đấu giá viên. Trên cơ sở phân tích sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật và các quy định của dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi)** (dự thảo Luật), nghiên cứu làm rõ những nội dung được kế thừa, sửa đổi, bổ sung và ý nghĩa pháp lý của các quy định về trách nhiệm nghề nghiệp, xử lý tình huống tại phiên đấu giá, đấu giá trực tuyến, bồi thường thiệt hại và giải quyết hậu quả hủy kết quả đấu giá. Từ đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp bảo đảm tổ chức thi hành hiệu quả, góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch và trách nhiệm của đấu giá viên trong hoạt động đấu giá tài sản.
Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) (dự thảo Luật) đặt ra những yêu cầu mới đối với việc đào tạo, tập sự và tham dự kỳ thi quốc gia về luật sư để cấp chứng chỉ hành nghề luật sư. Việc hoàn thiện mô hình đào tạo nghề luật sư không chỉ là vấn đề đổi mới chương trình hay phương pháp giảng dạy, mà còn liên quan trực tiếp đến cơ chế quản lý, phân định trách nhiệm và bảo đảm chất lượng đội ngũ luật sư. Về vấn đề này, phóng viên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với Nhà giáo ưu tú, PGS.TS. Nguyễn Minh Hằng, Phó Giám đốc Học viện Tư pháp về mô hình đào tạo nghề luật sư tại Việt Nam trong kỷ nguyên mới và vấn đề hoàn thiện dự thảo Luật.
Ngày 21/10, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì họp Ban Tổ chức Cuộc thi trực tuyến trên Cổng Pháp luật quốc gia Tìm hiểu Hiến pháp và pháp luật cho ý kiến về kết quả thi và dự kiến xét giải.
Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý đất đai, việc hoàn thiện pháp luật về đăng ký đất đai cần được đặt trong mối quan hệ với hoạt động công chứng, cơ sở dữ liệu đất đai và cơ chế xác lập quyền đối với bất động sản (BĐS). Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận, phân tích các mô hình đăng ký đất đai và tham khảo kinh nghiệm pháp luật của Pháp, Đức, Trung Quốc…, nghiên cứu làm rõ vai trò của hoạt động công chứng trong giao dịch về quyền sử dụng đất (QSDĐ), từ đó, đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về đăng ký đất đai ở Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý đất đai.
Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) (dự thảo Luật) đề xuất cắt giảm thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền trong giải quyết một số công việc; đồng thời bước đầu lồng ghép các yếu tố khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động hành nghề luật sư và quản lý nhà nước về luật sư, hành nghề luật sư. Những định hướng này nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với nghề luật sư.
Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) (dự thảo Luật) do Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng quy định các nội dung liên quan đến luật sư, tổ chức và hoạt động hành nghề của luật sư, trách nhiệm quản lý nhà nước về luật sư, trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư... Theo TS. Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc Học viện Tư pháp (đơn vị có chức năng đào tạo các chức danh tư pháp, bổ trợ tư pháp, trong đó có luật sư), những thay đổi về vấn đề này cần được xem xét không chỉ ở yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư mà còn ở việc phân định rõ quyền, trách nhiệm và cơ chế bảo đảm thực hiện, qua đó đáp ứng yêu cầu phát triển dịch vụ pháp lý trong bối cảnh mới.
Trong các phiên thảo luận tổ tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, trao đổi về dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) (dự thảo Luật), một số đại biểu cho rằng, việc mở rộng khả năng huy động vốn có thể tạo điều kiện phát triển các tổ chức hành nghề luật sư có quy mô lớn, chuyên nghiệp, nhưng cần có cơ chế kiểm soát phù hợp để bảo vệ tính độc lập nghề nghiệp, quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng ngày 21/10, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động.
Trong chương trình làm việc tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, góp ý dự án Luật Luật sư (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát quy định về miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư đối với trợ giúp viên pháp lý. Theo đó, ý kiến tập trung vào việc xác định tiêu chí miễn, giảm phù hợp với trình độ chuyên môn, quá trình công tác và kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định pháp luật, tạo điều kiện phát huy nguồn nhân lực có kinh nghiệm để thực hiện dịch vụ pháp lý.
Tóm tắt: Trong bối cảnh cải cách tư pháp và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư là yêu cầu cấp thiết, nhất là ngay từ khâu kiểm soát đầu vào đóng vai trò then chốt. Bằng phương pháp phân tích quy phạm, so sánh pháp luật, tổng kết thực tiễn, nghiên cứu làm rõ sự cần thiết và cơ sở khoa học, chỉ ra những bất cập của cơ chế kiểm tra tập sự phân mảnh hiện hành. Đồng thời, so sánh kinh nghiệm quốc tế tại các quốc gia thuộc hệ thống pháp luật thành văn (Trung Quốc, Nhật Bản, Đức) cho thấy, vai trò chủ trì của cơ quan quản lý nhà nước trong kiểm soát tiêu chuẩn đầu vào phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Từ đó, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp hoàn thiện thể chế, mô hình thực hiện và định hướng vận hành nhằm bảo đảm tính khả thi, minh bạch và hiệu quả.
Tóm tắt: Tiêu chuẩn luật sư đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm và nâng cao chất lượng hoạt động nghề luật sư. Nghiên cứu phân tích sự cần thiết phải hoàn thiện tiêu chuẩn luật sư: (i) Luật hóa tiêu chuẩn bản lĩnh chính trị vững vàng gắn với chế định bồi dưỡng nhận thức chính trị hằng năm; (ii) mở rộng tiêu chuẩn chuyên môn cho phép người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật (không có bằng cử nhân luật) được tham gia hành nghề luật sư nhưng gắn với cơ chế kiểm soát chất lượng. Trên cơ sở lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, kinh nghiệm quốc tế (mô hình Juris Doctor) và thực tiễn 20 năm thi hành Luật Luật sư năm 2006, sửa đổi, bổ sung năm 2012 (Luật Luật sư năm 2006), nghiên cứu cho thấy, những sửa đổi này có căn cứ khoa học, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Việc kết hợp giữa siết chặt kỷ cương quản lý nhà nước với tiếp cận năng lực liên ngành, thực chất, vừa tạo "màng lọc" phòng ngừa suy thoái đạo đức hành nghề, vừa tạo đột phá thể chế thu hút nhân tài chất lượng cao, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của đội ngũ luật sư Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và phát triển mới.
Tóm tắt: Nghề luật sư có tính truyền thống, lâu đời tại nhiều quốc gia. Mô hình truyền thống của tổ chức hành nghề luật sư mang tính đối nhân giữa các luật sư, như văn phòng luật sư, công ty luật hợp danh. Cùng với sự phát triển của thị trường và yêu cầu đa dạng hóa dịch vụ pháp lý, mô hình tổ chức đối nhân đã từng bước chuyển hóa thành mô hình đối vốn, như công ty luật hợp danh trách nhiệm hữu hạn, công ty luật trách nhiệm hữu hạn. Mô hình tổ chức hành nghề mang tính đối vốn kể từ Luật Luật sư năm 2006, sửa đổi, bổ sung năm 2012 (Luật Luật sư năm 2006), đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức hành nghề luật sư và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với các tổ chức này. Hiện, thị trường dịch vụ pháp lý trên thế giới chịu tác động đáng kể từ yêu cầu của thị trường và sự phát triển của công nghệ. Trước bối cảnh đó, một số quốc gia đã cho phép thành viên góp vốn không phải luật sư có thể tham gia vào hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư, qua đó, bổ sung nguồn lực tài chính, công nghệ và năng lực quản trị, tạo điều kiện cho các tổ chức này phát triển. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cần hoàn thiện pháp luật về luật sư để bổ sung quy định về thành viên góp vốn tại tổ chức hành nghề luật sư, góp phần thúc đẩy sự phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của các tổ chức này trên thị trường trong nước và quốc tế.
Đây là những điểm mới đáng chú ý trong phần trình bày về Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) tại phiên họp sáng ngày 19/10, Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Việc điều chỉnh là cần thiết nhằm tạo lập chế tài đủ mạnh để ngăn chặn triệt để tình trạng “cò mồi”, trả giá cao rồi “bỏ cọc”, gây nhiễu loạn thị trường.
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 19/10, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi); Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra tóm tắt về dự án Luật.
Tóm tắt: Đổi mới quy trình trở thành luật sư là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn mới, nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; xây dựng đội ngũ luật sư Việt Nam trong sạch, vững mạnh và đạt chuẩn quốc tế. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp để luận giải về sự cần thiết phải đổi mới quy trình trở thành luật sư; đồng thời, đưa ra một số giải pháp và đánh giá hiệu quả các giải pháp đổi mới quy trình trở thành luật sư, chế định luật sư tập sự và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu lực thi hành.
