Bảo đảm tính độc lập nghề nghiệp khi mở rộng nguồn vốn cho công ty luật

Các đại biểu tham gia phiên họp tại Tổ 9. (Ảnh: quochoi.vn)

Kiểm soát chặt chẽ quyền góp vốn của người không phải là luật sư

Góp ý về hình thức tổ chức hành nghề luật sư tại điểm b khoản 4 Điều 19, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình cho biết, dự thảo Luật cho phép công ty luật trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có thành viên góp vốn không phải là luật sư khi đáp ứng các điều kiện về quy mô, thời gian hoạt động và tỷ lệ vốn góp theo quy định của Chính phủ.

Theo đại biểu, việc phát triển các tổ chức hành nghề luật sư có quy mô lớn, chuyên nghiệp phù hợp với chủ trương của Đảng nhằm nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp quốc tế. Tuy nhiên, quy định này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn. Nếu người không phải là luật sư nắm giữ tỷ lệ vốn hoặc quyền quyết định quá lớn, mục tiêu lợi nhuận của nhà đầu tư có thể áp đặt lên các quyết định chuyên môn của luật sư. Điều này gây nguy cơ ảnh hưởng đến tính độc lập nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin, ưu tiên quyền, lợi ích của khách hàng, cũng như làm phát sinh xung đột lợi ích. Khi không giới hạn quyền của thành viên góp vốn, người không phải là luật sư có thể thông qua quyền biểu quyết, quyền phủ quyết hoặc quyền quản lý để can thiệp sâu vào hoạt động chuyên môn.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần cẩn trọng, xem xét thí điểm với phạm vi hạn chế và có cơ chế giám sát riêng biệt. Trường hợp tiếp tục quy định nội dung này trong dự thảo Luật, cần thiết kế các điều khoản kiểm soát chặt chẽ ngay trong dự thảo Luật với yêu cầu: Quy định rõ đối tượng được góp vốn; khống chế tỷ lệ vốn góp của người không phải là luật sư (không quá 30% tổng số vốn điều lệ của công ty luật); quy định rõ các hành vi bị cấm cùng chế tài xử lý cụ thể khi có sự can thiệp vào hoạt động chuyên môn và bí mật khách hàng.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình cho biết, dự thảo Luật cho phép công ty luật trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có thành viên góp vốn không phải là luật sư khi đáp ứng các điều kiện về quy mô, thời gian hoạt động và tỷ lệ vốn góp theo quy định của Chính phủ. (Ảnh: quochoi.vn)

Đồng tình với những băn khoăn nêu trên, chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho rằng, quy định công ty luật trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên do ít nhất hai luật sư thành lập có thể có thành viên góp vốn khi công ty này đáp ứng điều kiện về quy mô, thời gian hoạt động, tỷ lệ vốn góp theo quy định của Chính phủ là thay đổi lớn, tác động đến mô hình của tổ chức hành nghề luật sư.

Theo đại biểu, các điều kiện mang tính nguyên tắc tác động trực tiếp đến quyền của thành viên, cơ chế quản trị và mức độ độc lập của luật sư trong tổ chức hành nghề như quy mô, thời gian hoạt động, tỷ lệ góp vốn, quyền quản trị... cần được quy định cụ thể trong dự thảo Luật. Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bổ sung quy định nhằm xác định rõ giới hạn về quy mô, thời gian hoạt động, tỷ lệ vốn góp, quyền quản trị của thành viên góp vốn không phải là luật sư, bảo đảm không làm ảnh hưởng đến tính độc lập nghề nghiệp, trách nhiệm của luật sư đối với khách hàng và bản chất nghề nghiệp đặc thù của hoạt động luật sư; đồng thời chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết những nội dung thuộc phạm vi cần thiết để tổ chức thực hiện.

Ngăn ngừa sự chi phối gián tiếp đối với hoạt động chuyên môn

Góp ý về dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Phương Thủy, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội cho rằng, chủ trương mở rộng khả năng huy động vốn cho tổ chức hành nghề luật sư là nội dung đáng quan tâm, đặc biệt là trong bối cảnh Đảng, Nhà nước đang chủ trương phát triển mạnh hơn nữa đội ngũ luật sư, các tổ chức hành nghề luật sư có khả năng tranh tụng quốc tế, tham gia giải quyết các tranh chấp, quan hệ pháp luật có yếu tố nước ngoài.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội cho rằng, chủ trương mở rộng khả năng huy động vốn cho tổ chức hành nghề luật sư là nội dung đáng quan tâm, đặc biệt là trong bối cảnh Đảng, Nhà nước đang chủ trương phát triển mạnh hơn nữa đội ngũ luật sư .(Ảnh: quochoi.vn)

Theo đại biểu Nguyễn Phương Thủy, để phát triển tổ chức hành nghề luật sư có quy mô, đội ngũ chuyên gia giỏi, công nghệ và cơ sở dữ liệu tốt, bên cạnh nguồn nhân lực, nguồn lực tài chính cũng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, tổ chức hành nghề luật sư có thể vận hành theo mô hình doanh nghiệp, nhưng hoạt động chuyên môn của luật sư không thể bị chi phối như hoạt động kinh doanh thông thường.

Cụ thể, mặc dù nhà đầu tư góp vốn vào công ty luật không trực tiếp tư vấn cho khách hàng hoặc quyết định phương án xử lý vụ việc, nhưng nếu có quyền chi phối việc bổ nhiệm người quản lý, phân bổ ngân sách hoặc quyết định cơ chế thưởng, phạt gắn với lợi nhuận, những quyền này vẫn có thể tạo áp lực khiến luật sư ưu tiên lợi ích tài chính hơn lợi ích hợp pháp của khách hàng. Khi đó, dù không có sự can thiệp trực tiếp, tính độc lập nghề nghiệp vẫn có nguy cơ bị ảnh hưởng, kéo theo khả năng phát sinh xung đột giữa lợi ích tài chính của nhà đầu tư và quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Từ phân tích trên, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị, quy định tại khoản 2 Điều 19 dự thảo Luật không nên chỉ dừng ở việc cấm người góp vốn can thiệp vào hoạt động chuyên môn, mà cần làm rõ cả những hình thức chi phối gián tiếp thông qua quyền quản trị và lợi ích tài chính. Theo đó, nên bổ sung tại khoản 2 Điều 19 nguyên tắc: Người góp vốn không phải là luật sư không được trực tiếp hoặc gián tiếp chi phối các quyết định chuyên môn pháp lý; những quyết định liên quan đến nội dung tư vấn, phương án xử lý vụ việc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng phải do luật sư chịu trách nhiệm chuyên môn quyết định độc lập; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể giới hạn quyền quản trị, cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm khi có hành vi can thiệp trái pháp luật. Điều này sẽ giúp minh định rõ nhà đầu tư có thể tham gia phát triển tổ chức hành nghề luật sư đến đâu và đâu là giới hạn cần thiết để bảo vệ tính độc lập

Đồng thời, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề xuất giao Chính phủ quy định cụ thể giới hạn quyền quản trị của thành viên góp vốn, cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm pháp lý khi có hành vi can thiệp trái pháp luật. Việc xác định rõ giới hạn tham gia của nhà đầu tư sẽ góp phần tạo điều kiện huy động nguồn lực phát triển tổ chức hành nghề luật sư, đồng thời bảo vệ những nguyên tắc cốt lõi của nghề luật sư.

Theo đại biểu Hồ Sỹ Hùng, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, cơ quan chủ trì soạn thảo cần làm rõ mối quan hệ giữa các quy định về công ty luật hợp danh, công ty luật trách nhiệm hữu hạn với Luật Doanh nghiệp, trong đó sử dụng các khái niệm tương ứng là công ty hợp danh và công ty trách nhiệm hữu hạn. (Ảnh: quochoi.vn)

Bảo đảm tính thống nhất với pháp luật về doanh nghiệp

Theo đại biểu Hồ Sỹ Hùng, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, cơ quan chủ trì soạn thảo cần làm rõ mối quan hệ giữa các quy định về công ty luật hợp danh, công ty luật trách nhiệm hữu hạn với Luật Doanh nghiệp, trong đó sử dụng các khái niệm tương ứng là công ty hợp danh và công ty trách nhiệm hữu hạn.

Trường hợp xác định đây là những mô hình tổ chức đặc thù của hoạt động luật sư, dự thảo Luật cần quy định cụ thể, bảo đảm tính tương thích với khung khổ tổ chức và quản trị doanh nghiệp hiện hành; đồng thời, cần làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có sự khác nhau giữa Luật Luật sư và Luật Doanh nghiệp, nhất là đối với các vấn đề liên quan đến quyền, lợi ích và trách nhiệm pháp lý của công ty, luật sư hành nghề tại các tổ chức này, tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Các ý kiến góp ý cho thấy, việc phát triển quy mô tổ chức hành nghề luật sư cần được cân nhắc đồng thời trên hai phương diện: Vừa tạo điều kiện huy động nguồn lực để phát triển tổ chức hành nghề luật sư chuyên nghiệp, vừa phải xác lập giới hạn cần thiết nhằm bảo vệ tính độc lập nghề nghiệp. Cùng với đó, việc làm rõ cơ chế quản trị và kiểm soát xung đột lợi ích sẽ góp phần bảo đảm tính khả thi, thống nhất của dự thảo Luật, đáp ứng yêu cầu phát triển nghề luật sư trong giai đoạn mới.