Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu số: “Đòn bẩy" bứt phá trong công tác xây dựng, kiểm tra, rà soát và tổ chức thi hành pháp luật

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng chủ trì phiên họp thứ XVII Ban Chỉ đạo Bộ Tư pháp về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 (Ban Chỉ đạo 57).

PV: Thưa Thứ trưởng, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”. Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật được đặt ra như thế nào đối với Ngành Tư pháp?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW nhằm đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, mở đường và khơi thông các nguồn lực cho phát triển. Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết là dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Đáng chú ý, Nghị quyết khẳng định đầu tư cho công tác xây dựng chính sách, pháp luật là đầu tư cho phát triển, ưu tiên nguồn lực hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh của công nghệ số, Bộ Tư pháp xác định chuyển đổi số và ứng dụng AI không chỉ là công cụ hỗ trợ kỹ thuật mà từng bước trở thành một năng lực phục vụ đổi mới phương thức hoạt động của Ngành. Việc chuyển đổi từ quản trị theo phương thức truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu số và AI là chìa khóa để nâng cao năng lực dự báo chính sách, rút ngắn thời gian lập pháp, bảo đảm tính minh bạch và đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh - Phó Trưởng ban thường trực Ban Chỉ đạo của Bộ Tư pháp về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06

PV: Công tác kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật được coi là “bộ lọc” quan trọng để tháo gỡ khó khăn trong sản xuất, kinh doanh. Thứ trưởng có thể cho biết Bộ Tư pháp đã triển khai các kế hoạch cao điểm và ứng dụng AI như thế nào để xử lý các quy định mâu thuẫn, chồng chéo?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Thực hiện Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị (theo Kế hoạch số 05-KH/BCĐTW của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số), Bộ Tư pháp đã giao Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật chủ trì rà soát, lập danh mục các quy định pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, cản trở chuyển đổi số trong lĩnh vực quản lý của các bộ, ngành, địa phương để đề xuất phương án xử lý dứt điểm và đã hoàn thành danh mục, báo cáo Ban Chỉ đạo Trung ương đúng tiến độ trước ngày 30/9/2026.

Để giải quyết căn cơ các điểm nghẽn về thể chế, Bộ Tư pháp xác định việc đổi mới công tác kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật phải dựa trên nền tảng công nghệ và dữ liệu số đồng bộ. Theo đó, Bộ Tư pháp đang nghiên cứu, từng bước đẩy mạnh ứng dụng AI trong công tác kiểm tra, rà soát và hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật, hướng tới hỗ trợ cán bộ chuyên môn đối sánh, phát hiện các quy định có dấu hiệu mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập.

Đặc biệt, để đảm bảo sự thành công cho Chương trình Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật - được ví như “một cuộc tổng kiểm kê” pháp lý trên diện rộng, ngay từ tháng 4/2026, Bộ Tư pháp đã khai trương, đưa vào sử dụng phiên bản mới của Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật và vận hành Hệ thống thông tin hỗ trợ tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật(đây là hệ thống thông tin thành phần thuộc Nền tảng số Pháp luật Việt Nam), tạo môi trường làm việc số tập trung để các bộ, ngành, địa phương cùng tham gia phối hợp rà soát, chia sẻ dữ liệu và theo dõi tiến độ xử lý.

Thông qua hệ thống thông tin chuyên dụng này, Bộ Tư pháp đang đẩy mạnh ứng dụng AI làm “trợ lý ảo” đắc lực, trực tiếp hỗ trợ cán bộ trong việc nhận diện, bóc tách dữ liệu, qua đó nhanh chóng chỉ ra các điểm xung đột, chồng chéo pháp lý. Việc kết hợp giữa hạ tầng Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, hệ thống thông tin chuyên dụng và trí tuệ nhân tạo không chỉ giúp tiết kiệm tối đa thời gian, nhân lực mà còn bảo đảm tính khách quan, toàn diện và chính xác.

Tuy nhiên, ứng dụng AI và công nghệ trong lĩnh vực pháp luật luôn phải đặt yêu cầu kiểm soát chất lượng, bảo đảm độ chính xác của nguồn dữ liệu, khả năng kiểm chứng kết quả và đề cao trách nhiệm của người sử dụng lên hàng đầu.

PV: Bộ Tư pháp đang xây dựng hai Đề án về Xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật và Ứng dụng AI trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Xin Thứ trưởng cho biết tiến độ xây dựng, trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt và những định hướng lớn của hai Đề án?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Tin vui là vừa qua, ngày 08/10/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1949/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật. Đối với Đề án Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp cũng đã hoàn thành việc xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt.

Hai Đề án chiến lược này được xây dựng theo hướng tạo nền tảng dữ liệu và công nghệ phục vụ đổi mới căn bản phương thức xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Trong đó, theo Quyết định số 1949/QĐ-TTg, Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật được xác định là hạ tầng dữ liệu quan trọng của quốc gia, lấy dữ liệu về văn bản quy phạm pháp luật làm cốt lõi để theo dõi xuyên suốt “vòng đời” văn bản từ khi xây dựng đến tổ chức thi hành; dữ liệu phải được chuẩn hóa, cấu trúc hóa dưới dạng tiêu chuẩn hỗ trợ máy đọc, bảo đảm tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Về ứng dụng AI, Bộ Tư pháp định hướng AI trở thành công cụ hỗ trợ cán bộ, công chức trong các khâu phù hợp của quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, theo nguyên tắc xuyên suốt là “dữ liệu là nền tảng - AI là công cụ hỗ trợ - con người chịu trách nhiệm cuối cùng”. Việc ứng dụng AI phải đặt trong một quy trình có kiểm soát, bảo đảm chất lượng dữ liệu, khả năng kiểm chứng kết quả; AI hỗ trợ con người chứ không thay thế trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm chuyên môn của cơ quan, người có thẩm quyền.

Có thể khái quát định hướng lớn của hai Đề án là xây dựng hạ tầng dữ liệu pháp luật có chất lượng, có khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả; đồng thời ứng dụng AI một cách có kiểm soát để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Ngành. Đây là cơ sở quan trọng để Bộ Tư pháp từng bước chuyển từ phương thức xử lý dựa chủ yếu trên hồ sơ, văn bản giấy sang phương thức làm việc dựa trên dữ liệu, qua đó nâng cao năng lực phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định trong lĩnh vực pháp luật.

PV: Ở khâu tổ chức thực thi pháp luật, Bộ Tư pháp đã có những hành động cụ thể nào để tinh gọn thủ tục hành chính và hiện đại hóa công tác chỉ đạo, điều hành phục vụ người dân, doanh nghiệp?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Để bảo đảm pháp luật được tổ chức thực hiện nghiêm minh, công bằng và hiệu quả, Bộ Tư pháp đang tập trung đổi mới theo hướng tinh gọn quy trình, tăng cường ứng dụng AI và từng bước chuyển hoạt động chỉ đạo, điều hành sang dựa trên dữ liệu. Một số nhiệm vụ trọng tâm gồm:

Thứ nhất, tái cấu trúc quy trình thủ tục hành chính từ gốc. Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 1775/QĐ-BTP ngày 29/7/2026 phê duyệt Danh mục 05 thủ tục hành chính ưu tiên thực hiện tái thiết kế quy trình, do Cục Hành chính tư pháp chủ trì thực hiện. Trọng tâm không chỉ là cắt giảm thành phần hồ sơ giấy, loại bỏ việc xử lý song song giữa thủ công và điện tử, mà còn từng bước nghiên cứu, chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình cung cấp dịch vụ bị động sang mô hình dịch vụ công chủ động dựa trên các mốc sự kiện đời sống của người dân và doanh nghiệp, lấy sự hài lòng của người dùng làm thước đo chất lượng phục vụ.

Thứ hai, triển khai các mục tiêu quốc gia về ứng dụng AI. Ngày 28/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1671/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, thay thế Chiến lược AI ban hành năm 2021. Chiến lược xác định AI là năng lực cốt lõi ngay từ khâu xác định bài toán, thiết kế, tổ chức và vận hành; đồng thời xác định nhân lực, hạ tầng và dữ liệu là nền tảng, trong đó phát triển nhân lực là nền tảng quyết định; phát triển các nền tảng AI dùng chung, bảo đảm chủ quyền AI.

Trên cơ sở đó, Quyết định số 1671/QĐ-TTg giao Bộ Tư pháp chủ trì thực hiện một chỉ tiêu quan trọng là đến năm 2030, 100% hồ sơ thủ tục hành chính được hỗ trợ xử lý bằng AI. Đây là yêu cầu đặt ra đối với Bộ trong việc đưa AI vào hỗ trợ xử lý hồ sơ, đồng thời gắn ứng dụng AI với việc đổi mới quy trình và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Thứ ba, từng bước chuyển sang quản trị và điều hành dựa trên dữ liệu. Để hiện thực hóa mục tiêu hướng tới 60% quyết định chỉ đạo, điều hành của Lãnh đạo Bộ được hỗ trợ bởi dữ liệu và AI, Bộ Tư pháp đã đưa vào vận hành Nền tảng tổng hợp, phân tích dữ liệu tập trung (Hệ thống IOC) kết hợp với Hệ thống Quản lý văn bản và điều hành (VOffice).

Điểm mấu chốt trong phương thức quản trị mới này là Hệ thống IOC không hoạt động đơn lẻ, mà đóng vai trò là “bộ não số” trực tiếp thu thập, tổng hợp và phân tích dòng chảy dữ liệu khổng lồ từ các cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Ngành. Thực hiện các chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương và Chính phủ tại Kế hoạch số 02-KH/BCĐTW, các Nghị quyết số 71/NQ-CP, Nghị quyết số 214/NQ-CP, Nghị quyết số 11/NQ-CP, Bộ Tư pháp đã hoàn thành xây dựng và đưa vào sử dụng các cơ sở dữ liệu nền tảng như: hộ tịch điện tử, biện pháp bảo đảm, thi hành án dân sự, trợ giúp pháp lý, phổ biến giáo dục pháp luật và hòa giải cơ sở, Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, cùng Cổng đấu giá tài sản quốc gia (cơ sở dữ liệu đấu giá tài sản). Song song với đó, Bộ đang khẩn trương hoàn thiện các cơ sở dữ liệu chuyên ngành về theo dõi thi hành pháp luật, công chứng, bồi thường nhà nước, thừa hành viên và các chức danh bổ trợ tư pháp để tích hợp toàn diện vào hệ thống.

Nhờ hệ thống liên thông này, toàn bộ dữ liệu chuyên ngành được quy tụ về IOC, kết hợp với các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện việc phân tích xu hướng, dự báo điểm nghẽn và tự động hóa các khâu xử lý thông tin. Qua đó, hệ thống cung cấp thông tin một cách khoa học, chính xác, đa chiều và theo thời gian thực, phục vụ đắc lực cho công tác hoạch định chính sách, chỉ đạo và ra quyết định điều hành của Lãnh đạo Bộ một cách hiệu quả, minh bạch.

PV: Để chuyển đổi số ngành Tư pháp diễn ra an toàn, bền vững và hiệu quả, vấn đề phát triển nguồn nhân lực số và quản trị rủi ro AI được Bộ Tư pháp chuẩn bị như thế nào, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Chuyển đổi số và ứng dụng AI trong Ngành Tư pháp đặt ra yêu cầu đồng thời về năng lực của đội ngũ và kiểm soát các rủi ro phát sinh trong quá trình sử dụng công nghệ. Bộ Tư pháp quán triệt nguyên tắc: “Dữ liệu là gốc, phát triển nhân lực là nền tảng quyết định”.

Về phát triển nhân lực và kỹ năng số: Bộ triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” trong toàn Ngành, tập trung phổ cập kỹ năng số và kỹ năng sử dụng AI cho cán bộ, công chức. Cùng với việc trang bị kỹ năng, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ công chức tư pháp là từng bước chuyển từ phương thức tự thực hiện toàn bộ công việc sang sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) làm công cụ hỗ trợ thông minh – vận dụng theo nguyên tắc “AI tóm tắt, gợi ý - cán bộ, công chức phê duyệt và chịu trách nhiệm”. Theo đó, công chức phải chủ động kiểm tra kết quả do máy cung cấp và chịu trách nhiệm pháp lý cuối cùng đối với công việc được giao.

Về an toàn thông tin, an ninh mạng và quản trị rủi ro AI: Việc ứng dụng AI và xây dựng hệ sinh thái Legal AI (như việc hình thành các trợ lý ảo pháp lý chuyên ngành) phải gắn chặt chẽ với các yêu cầu về an toàn, khả năng kiểm soát và trách nhiệm trong quá trình sử dụng. Ngành Tư pháp định hướng áp dụng các giải pháp quản trị rủi ro nghiêm ngặt:

Thứ nhất, thiết lập cơ chế giám sát của con người trong mọi vòng lặp vận hành (human-in-the-loop).

Thứ hai, bảo đảm hệ thống lưu vết lịch sử xử lý (audit trail) để minh bạch hóa toàn bộ quá trình ra quyết định của công nghệ.

Thứ ba, tăng cường triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng, tuân thủ tuyệt đối các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu mở có kiểm soát và an ninh dữ liệu.

Đây là những yêu cầu mang tính sống còn cần được thiết kế ngay từ khâu đầu trong quá trình phát triển, tích hợp và sử dụng các ứng dụng AI của Ngành Tư pháp, nhằm bảo đảm công nghệ được vận hành đúng mục đích, an toàn, minh bạch và gắn liền với trách nhiệm thực thi của con người.

PV: Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!