Từ khóa: trí tuệ nhân tạo tạo sinh; đào tạo luật; chuyển đổi số giáo dục pháp lý; cải cách chương trình đào tạo.
Abstract: The article analyzes the opportunities and challenges for law training in the context of rapid development of generative artificial intelligence and its strong impact on legal education. From identifying the requirements for innovation according to the orientation of the Party and the State, the study assesses the potential application of generative artificial intelligence in law training; at the same time, points out related risks such as academic fraud, misinformation, algorithmic bias and ethical and legal issues. On that basis, the study proposes complete solutions when integrating generative artificial intelligence in law training in Vietnam.
Keywords: Generative artificial intelligence (GenAI); law training; digital transformation of legal education; reform of training programs.
Đặt vấn đề
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, lĩnh vực giáo dục và đào tạo nói chung, đào tạo pháp lý nói riêng đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải đổi mới để thích ứng. Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative Artificial Intelligence - Generative AI), với khả năng tổng hợp, sáng tạo và mô phỏng ở cấp độ cao, đang từng bước định hình lại phương thức tiếp cận tri thức, phương pháp giảng dạy, học tập và kỹ năng hành nghề trong lĩnh vực pháp luật.
Tại Việt Nam, chủ trương ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, được Đảng và Nhà nước xác định là định hướng chiến lược. Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đặt ra yêu cầu đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục - đào tạo, phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao. Tiếp đó, Quyết định số 1056/QĐ-TTg ngày 07/9/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chương trình tăng cường kiểm soát và nâng cao chất lượng đào tạo cử nhân luật giai đoạn 2023 - 2030” cũng nhấn mạnh mục tiêu đào tạo đội ngũ lao động có kỹ năng ứng dụng và thích ứng với các công nghệ tiên tiến, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI). Đặc biệt, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo khẳng định yêu cầu “chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo”, đồng thời, đề ra mục tiêu xây dựng “nền tảng giáo dục thông minh, thúc đẩy các mô hình giáo dục số, giáo dục AI, quản trị giáo dục thông minh, trường học số, lớp học thông minh”, cũng như “nâng cao chuẩn năng lực số và AI cho người học và đội ngũ nhà giáo ở tất cả các cấp học”. Như vậy, từ các chủ trương, chính sách này cho thấy, việc nghiên cứu tích hợp Generative AI vào đào tạo luật trở nên cấp thiết và phù hợp chiến lược quốc gia. Generative AI không chỉ giúp cá nhân hóa học tập và mô phỏng tình huống thực tế, mà có thể còn là phương tiện thực hiện một số mục tiêu của Đảng và Nhà nước, như nâng cao năng lực giảng viên, cải thiện chất lượng và tính thực tiễn của chương trình đào tạo, hướng tới chuẩn giáo dục pháp lý hiện đại và hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, đào tạo luật tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức như chương trình nặng về lý thuyết, chưa gắn với thực tiễn hành nghề và chậm thích ứng với công nghệ mới[1]. Trong khi đó, Generative AI mang đến nhiều tiềm năng đổi mới mạnh mẽ cho giáo dục pháp lý như hỗ trợ nghiên cứu pháp luật, mô phỏng phiên tòa, cá nhân hóa trải nghiệm học tập, nâng cao năng lực tư duy phản biện và tăng cường tương tác giữa người học với tri thức.
Trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường công nghệ và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng cao, việc nghiên cứu khả năng tích hợp Generative AI vào đào tạo luật trở nên cấp thiết. Nghiên cứu này đánh giá cơ hội và thách thức mà Generative AI đặt ra cho giáo dục pháp lý, qua đó, đề xuất một số định hướng cải cách nhằm nâng cao chất lượng và khả năng thích ứng của đào tạo luật Việt Nam trong thời đại số.
1. Cơ hội của trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong đào tạo luật
Sự phát triển nhanh của Generative AI mang đến nhiều cơ hội tích cực cho lĩnh vực giáo dục nói chung và đào tạo luật nói riêng. Cụ thể:
Một là, tăng khả năng xử lý thông tin. Các công cụ AI hiện đại có khả năng xử lý lượng lớn thông tin pháp luật trong thời gian ngắn, giúp tiết kiệm công sức tìm kiếm và tra cứu cho người học luật. Trước đây, người học phải mất hàng giờ đồng hồ để tra cứu án lệ, bản án, bài viết, văn bản pháp luật thì nay các nền tảng AI hỗ trợ nghiên cứu pháp lý có thể tự động phân tích hàng triệu trang tài liệu và trả lời các truy vấn pháp luật phức tạp[2]. Điều này giúp người học luật làm quen với phương thức nghiên cứu hiện đại, nâng cao năng lực tra cứu và phân tích. Chẳng hạn, nhiều công ty luật quốc tế đã sử dụng AI để tóm tắt án lệ, hợp đồng - nếu người học được tiếp cận các công cụ này ngay từ khi còn học trong trường sẽ rèn luyện được kỹ năng xử lý thông tin nhanh chóng và hiệu quả, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường pháp lý số hóa[3]. Bên cạnh đó, Generative AI như, Chat GPT, Gemini, Perplexity[4]... có thể hỗ trợ giải đáp thắc mắc, giải thích thuật ngữ pháp lý, đóng vai trò như một “trợ giảng ảo” giúp người học ôn tập kiến thức mọi lúc, mọi nơi. Khả năng cá nhân hóa việc học của AI cũng rất đáng chú ý: thông qua các hệ thống gia sư thông minh, AI có thể theo dõi tiến độ học tập, phát hiện điểm yếu của từng người học và đưa ra gợi ý học tập phù hợp, từ đó, người học có thể tiến bộ theo nhịp độ riêng của mình[5]. Một số trường đại học trên thế giới đã đưa AI vào chương trình giảng dạy, giúp người học hiểu và áp dụng AI trong việc cung cấp dịch vụ pháp lý[6]. Việc học tập thích ứng này đặc biệt hữu ích trong đào tạo luật vốn có khối lượng kiến thức đồ sộ, giúp người học “lấp đầy” “lỗ hổng” hiểu biết kịp thời trước khi bước vào kỳ thi hoặc thực tiễn công việc.
Hai là, tăng cường tương tác và thực hành thông qua mô phỏng. Generative AI cho phép tạo ra các tình huống giả lập, mô phỏng phiên tòa ảo, hợp đồng ảo hoặc tình huống pháp lý giả định để người học thực hành. Thay vì chỉ học lý thuyết, người học có thể nhập vai luật sư, thẩm phán, kiểm sát viên, trọng tài viên hoặc thân chủ trong môi trường mô phỏng do AI tạo ra, qua đó, rèn luyện kỹ năng tranh luận, lập luận và xử lý tình huống pháp lý. Chẳng hạn, AI có thể đóng vai “khách hàng ảo” đưa ra các yêu cầu pháp lý, người học phải tư vấn như trên thực tế. Những mô hình này tạo nên trải nghiệm học tập chủ động và sinh động, biến quá trình học luật từ thụ động nghe giảng sang tương tác liên tục với vấn đề thực tiễn. Nghiên cứu cho thấy, Generative AI có tiềm năng biến việc học thụ động thành học chủ động thông qua việc tạo ra các kịch bản pháp lý phức tạp để người học tranh luận và giải quyết[7]. Kết quả, người học có thể tích lũy kỹ năng thực hành luật ngay trong môi trường đại học, tự tin hơn khi đối mặt công việc sau tốt nghiệp.
Ba là, cá nhân hóa và mở rộng tiếp cận đào tạo luật. Generative AI mở ra cơ hội hiện thực hóa mô hình đào tạo luật mở và cá nhân hóa. Thông qua các nền tảng học trực tuyến tích hợp AI, người học có thể học mọi lúc, mọi nơi, kho bài giảng, án lệ, tình huống pháp lý phong phú được AI tổng hợp từ nhiều nguồn[8]. Đối với những người học có tốc độ tiếp thu khác nhau, AI có thể điều chỉnh tài liệu phù hợp (ví dụ, cung cấp thêm giải thích đơn giản cho người học chậm hoặc bổ sung tình huống nâng cao cho người học khá hơn)[9]. Điều này giúp đa dạng hóa trải nghiệm học tập, đáp ứng nhu cầu của từng cá nhân, khắc phục nhược điểm “cào bằng” của phương pháp dạy truyền thống[10]. Hơn nữa, Generative AI góp phần dân chủ hóa việc học luật khi cung cấp miễn phí hoặc chi phí thấp các nguồn tài nguyên chất lượng. Người học ở những trường thiếu điều kiện vẫn có thể truy cập kiến thức pháp lý mới nhất trên thế giới thông qua các trợ lý AI và thư viện số thông minh[11]. Đây là cơ hội để thu hẹp khoảng cách về chất lượng đào tạo giữa các cơ sở, hướng tới mặt bằng chung cao hơn cho đào tạo luật trong nước.
Bốn là, phát triển kỹ năng công nghệ và tư duy phản biện. Việc tích hợp AI trong đào tạo luật không chỉ hỗ trợ về tri thức, mà còn rèn luyện cho người học các kỹ năng cần thiết trong thời đại mới. Cụ thể:
- Kỹ năng công nghệ và dữ liệu: người học sẽ học cách sử dụng các công cụ AI, hiểu được cách thức hoạt động từ đó, nâng cao khả năng xử lý dữ liệu pháp lý lớn. Nhiều chuyên gia đề xuất chương trình luật nên bổ sung nội dung về tin học pháp lý, dạy người học kỹ năng đọc hiểu kết quả do AI đưa ra, kiểm tra độ tin cậy của thông tin và biết tận dụng AI như một công cụ hỗ trợ công việc[12].
- Tư duy phản biện và đạo đức nghề nghiệp trong bối cảnh AI: đây là kỹ năng rất quan trọng, do AI có thể tạo ra nội dung chưa được kiểm chứng hoặc sai lệch (hallucinations[13]), người học luật cần được rèn luyện thói quen kiểm tra chéo thông tin, không phụ thuộc máy móc một cách thụ động. Việc thảo luận trên lớp về các vấn đề như định kiến thuật toán, quyền riêng tư, trách nhiệm pháp lý của AI cũng giúp người học hình thành tư duy phản biện về công nghệ[14]. Những luật sư, nhà làm luật tương lai cần hiểu rõ điểm mạnh và hạn chế của AI, tuân thủ đạo đức khi sử dụng AI (ví dụ, không tiết lộ dữ liệu nhạy cảm của khách hàng cho công cụ AI bên thứ ba), đây đều là những kỹ năng, phẩm chất mới mà chương trình đào tạo luật trong kỷ nguyên AI phải trang bị cho người học.
Có thể khẳng định, Generative AI mang đến viễn cảnh tích cực về đổi mới phương pháp dạy và học luật, từ hỗ trợ nghiên cứu nhanh hơn, học tập thích ứng hơn, đến tạo môi trường thực hành ảo phong phú và rèn luyện những kỹ năng thời đại số. Nếu được khai thác hợp lý, Generative AI sẽ là trợ thủ đắc lực giúp nâng cao chất lượng đào tạo luật, biến quá trình học tập thành trải nghiệm chủ động, sáng tạo và gắn liền thực tiễn. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các cơ hội này, các cơ sở đào tạo luật cần có chiến lược tích hợp AI phù hợp, đồng thời, chuẩn bị cho người học tâm thế phê phán và trách nhiệm khi ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật.
2. Những thách thức của trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong đào tạo luật
Bên cạnh các lợi ích tiềm năng, việc đưa Generative AI vào môi trường đào tạo luật cũng đặt ra nhiều thách thức. Nhận diện và đưa ra giải pháp cho những thách thức này là điều kiện tiên quyết để có thể ứng dụng AI hiệu quả và bền vững trong đào tạo luật.
Một là, nguy cơ gian lận và suy giảm động lực học tập. Một trong những lo ngại hàng đầu của các giảng viên và nhà quản lý giáo dục là người học có thể lạm dụng công cụ AI (như Chat GPT, Gemini) để gian lận học thuật. Với khả năng tạo ra văn bản mạch lạc, AI cho phép người học “nhờ làm” bài tập, bài luận một cách dễ dàng, gây khó khăn cho việc đánh giá thực chất năng lực người học[15]. Chẳng hạn, người học có thể yêu cầu Chat GPT viết bài phân tích một vụ án, đưa ra quan điểm giải quyết vụ việc và nộp như bài làm của mình. Điều này không chỉ vi phạm tính liêm chính trong học thuật, mà còn làm suy giảm động lực tự học, tự rèn luyện kỹ năng nghiên cứu, viết bài của sinh viên. Một khảo sát tại Mỹ cho thấy, nhiều giáo sư luật lo ngại việc AI sẽ “phá hỏng” các phương thức đánh giá truyền thống (như bài tiểu luận, bài thi tự luận), bởi không thể biết chắc chắn bài làm có phải do người học tự viết hay không[16]. Vấn đề này đòi hỏi các cơ sở đào tạo luật phải điều chỉnh cách thức kiểm tra, đánh giá: có thể tăng cường hình thức thi vấn đáp, thảo luận trực tiếp hoặc sử dụng các công cụ phát hiện đạo văn, phát hiện nội dung do AI tạo ra (mặc dù, các công cụ này đều mang tính tương đối). Thậm chí, một số trường đại học trên thế giới đã ban hành hướng dẫn cấm hoặc hạn chế người học sử dụng Chat GPT khi làm bài nếu không được phép. Tại Việt Nam, đây cũng là thách thức không nhỏ khi văn hóa “học thuộc, chép tài liệu” vốn đã tồn tại, nay có thêm công cụ hỗ trợ đắc lực càng làm cho nguy cơ gian lận tăng cao. Các cơ sở đào tạo luật cần sớm xây dựng chính sách rõ ràng về sử dụng AI trong học tập để vừa tận dụng được lợi ích công nghệ, vừa bảo đảm công bằng và trung thực trong đánh giá.
Hai là, chất lượng và độ tin cậy của thông tin do AI cung cấp. Generative AI tuy thông minh nhưng không phải không mắc sai lầm. Một hiện tượng được nhắc đến nhiều là AI có thể tạo ra những thông tin có vẻ hợp lý nhưng thực tế sai lệch hoặc bịa đặt. Trong lĩnh vực pháp luật, hậu quả của thông tin sai có thể rất nghiêm trọng. Ví dụ, AI có thể trích dẫn nhầm một điều luật hoặc “sáng tạo” ra án lệ, không có thật hoặc trích dẫn một nguồn, bài viết và đường dẫn không có thật để trả lời câu hỏi của sinh viên. Vừa qua, một luật sư ở Mỹ bị phạt vì dùng Chat GPT viết đơn kháng cáo có thông tin “bịa”[17]. Nếu người học thiếu kinh nghiệm thẩm định, họ có thể tin vào những nội dung sai đó và hình thành hiểu biết lệch lạc về pháp luật. Ngay cả khi thông tin AI cung cấp là đúng, việc thiếu minh bạch trong cách AI đưa ra câu trả lời (AI thường không giải thích rõ lý do hay nguồn dẫn đến kết luận) cũng gây khó khăn cho người học trong việc học cách lập luận logic. Đào tạo luật đòi hỏi tư duy phản biện và kỹ năng phân tích nguồn tin, dẫn chiếu chính xác căn cứ “nói có sách, mách có chứng”. Do đó, sự xuất hiện của AI đặt ra yêu cầu cao hơn cho giảng viên trong việc hướng dẫn người học cách kiểm chứng và đánh giá độ tin cậy của câu trả lời từ AI. Giảng viên có thể phải thiết kế bài tập buộc người học kiểm tra nguồn gốc các thông tin mà AI cung cấp hoặc so sánh câu trả lời của AI với lập luận pháp lý tiêu chuẩn. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để rèn luyện tư duy pháp lý sâu hơn. Tuy nhiên, không phải giảng viên nào cũng sẵn sàng cho vai trò mới này, nhất là khi bản thân nhiều người chưa hiểu rõ cách thức công nghệ AI hoạt động.
Ba là, khoảng cách số và năng lực tiếp cận công nghệ. Việc tích hợp AI vào đào tạo luật đòi hỏi hạ tầng công nghệ thông tin và kỹ năng số tương ứng. Ở Việt Nam, khoảng cách số giữa các cơ sở đào tạo và giữa các nhóm người học vẫn hiện hữu. Không phải cơ sở đào tạo luật nào cũng có hệ thống máy tính mạnh, kết nối internet ổn định để chạy các ứng dụng AI phức tạp. Nhiều sinh viên, đặc biệt, ở các vùng khó khăn, có thể không có máy tính cá nhân hoặc thiết bị đủ mạnh để khai thác các nền tảng AI. Nếu triển khai học liệu dựa trên AI mà không tính đến yếu tố này, dễ dẫn đến bất bình đẳng trong tiếp cận - người học có điều kiện tốt sẽ hưởng lợi nhiều hơn, trong khi người học thiếu thiết bị hoặc kỹ năng sẽ bị tụt lại. Bên cạnh đó, cũng đặt ra yêu cầu về năng lực số của đội ngũ giảng viên. Một tỷ lệ không nhỏ giảng viên luật ở Việt Nam còn hạn chế trong việc ứng dụng công nghệ thông tin. Việc yêu cầu họ sử dụng thành thạo các công cụ AI, lập trình dữ liệu pháp lý hoặc dạy trực tuyến nâng cao có thể gặp phải rào cản tâm lý và kỹ thuật. Do đó, thách thức đặt ra, các trường cần đầu tư, tổ chức bồi dưỡng kỹ năng công nghệ cho giảng viên, đồng thời, nâng cấp hạ tầng, cung cấp thiết bị cho người học để không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên Generative AI.
Bốn là, đổi mới chương trình đào tạo và phương pháp đào tạo. Đây là thách thức mang tính hệ thống, yêu cầu chương trình đào tạo luật phải thay đổi để thích ứng với thời đại AI. Điều này không dễ dàng, nhất là trong bối cảnh quản lý giáo dục đại học ở Việt Nam còn mang tính chặt chẽ, khuôn khổ. Việc bổ sung những nội dung mới như “pháp luật và AI”, “kỹ thuật số cho người làm luật” vào chương trình chính khóa đòi hỏi quy trình phê duyệt, sửa đổi chương trình vốn mất nhiều thời gian và thủ tục[18]; nếu chậm trễ, chương trình sẽ lạc hậu so với thực tiễn. Bên cạnh đó, phương pháp giảng dạy cũng phải đổi mới, như giảng viên luật có thể cần học cách viết bài tập phù hợp thời đại AI, chẳng hạn, tập trung vào các kỹ năng mà AI không thể thay thế (như kỹ năng tranh tụng trực tiếp, thương lượng, hòa giải trực tiếp) hoặc thiết kế những bài tập yêu cầu sáng tạo mà AI không thể làm thay. Một số ý kiến lo ngại sự xuất hiện của AI có thể làm cho vai trò của cơ sở đào tạo luật giảm đi nếu họ không kịp thích ứng - người học có thể tự học qua AI thay vì đến lớp. Thực tế, có ý kiến cực đoan cho rằng “cơ sở đào tạo luật có thể lỗi thời” trước AI[19], tuy quan điểm này chưa phổ biến nhưng là lời “cảnh tỉnh” để các cơ sở đào tạo luật chủ động cải cách chương trình theo kịp xu thế công nghệ, nếu không muốn bị tụt hậu.
Năm là, vấn đề đạo đức và pháp lý khi ứng dụng AI. AI trong đào tạo luật đặt ra nhiều câu hỏi đạo đức và pháp lý như:
(i) Về đạo đức nghề nghiệp: nếu người học quen dựa quá nhiều vào AI để giải quyết vấn đề, họ có thể hình thành tư duy lười biếng, thiếu trách nhiệm và không “liêm chính” học thuật. Một nhà làm luật tương lai không thể đơn thuần “hỏi Chat GPT để tìm đáp án” khi tư vấn cho khách hàng và giải quyết tình huống pháp lý, bởi điều đó đi ngược lại yêu cầu đạo đức là phải kiểm tra thông tin và sử dụng chuyên môn của chính mình. Các cơ sở đào tạo luật phải giáo dục cho người học nhận thức AI chỉ là công cụ hỗ trợ, quyết định cuối cùng và trách nhiệm nghề nghiệp vẫn thuộc về con người. Nếu người học hoặc giảng viên hoặc người làm luật sử dụng AI không kiểm tra lại thông tin, họ có thể bị coi là vi phạm đạo đức nghiên cứu hoặc phải chịu trách nhiệm pháp lý trong việc bảo đảm tính chính xác của nội dung.
(ii) Về pháp lý và quyền riêng tư: sử dụng AI có thể liên quan đến việc nhập dữ liệu cá nhân hoặc tình huống pháp lý thật vào hệ thống, dẫn đến lo ngại lộ, lọt thông tin nhạy cảm. Ví dụ, nếu người học dùng một dịch vụ AI trực tuyến và nhập nội dung một vụ án thật, có thông tin cá nhân, liệu dữ liệu đó có được bảo mật hay bị AI thu thập. Việc này đặt ra yêu cầu về tuân thủ Luật An ninh mạng năm 2018, quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân… khi triển khai AI trong cơ sở đào tạo.
(iii) Về định kiến thuật toán: AI được huấn luyện trên dữ liệu nào đó có thể mang sẵn định kiến (ví dụ, thiên lệch giới tính, sắc tộc). Nếu không phân tích phê phán, người học có thể tiếp nhận các định kiến không phù hợp với giá trị pháp lý (như công bằng, bình đẳng) mà không hay biết[20]. Vai trò của đào tạo luật là phải nhấn mạnh nguyên tắc thượng tôn pháp luật và đạo đức, vì vậy, các thách thức về đạo đức AI cần được lồng ghép thảo luận trong lớp học. Giảng viên có thể đặt ra tình huống: “Nếu AI tư vấn một cách giải quyết vụ việc vi phạm đạo đức nghề luật sư, anh/ chị sẽ làm gì?” để người học suy nghĩ về giới hạn sử dụng AI.
(iv) Về xác định quyền sở hữu trí tuệ đối với các nội dung do AI tạo ra trong quá trình nghiên cứu và học tập: hiện, nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, chưa quy định rõ về việc ai là chủ sở hữu của các sản phẩm do AI tạo ra[21]. Có quan điểm cho rằng, nếu AI tạo ra nội dung mà không có sự can thiệp đáng kể của con người, thì nội dung đó không được bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, nếu người sử dụng AI đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và chỉnh sửa nội dung, chúng có thể được công nhận là tác giả[22]. Việc thiếu quy định rõ ràng về quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm do AI tạo ra có thể dẫn đến tranh chấp và khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.
Có thể thấy, sự phát triển của Generative AI đặt ra những thách thức cho đào tạo luật: từ nguy cơ gian lận học thuật, sai lệch thông tin nghiên cứu, đến vấn đề đạo đức, liêm chính học thuật và yêu cầu đổi mới toàn diện chương trình đào tạo. Để biến thách thức thành cơ hội, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống, từ cơ quan quản lý giáo dục trong việc ban hành hướng dẫn, quy định về sử dụng AI; các cơ sở đào tạo luật trong việc nâng cấp cơ sở vật chất, đào tạo giảng viên, nâng cao nhận thức cho người học trong việc sử dụng công cụ AI. Khi đó, đào tạo luật mới có thể tận dụng được lợi ích của Generative AI mà vẫn giữ vững chất lượng và các giá trị cốt lõi của nghề luật.
3. Giải pháp đào tạo luật trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo tạo sinh
Thực trạng trên cho thấy, xu hướng chung toàn cầu là tăng cường tính thực tiễn trong đào tạo luật. Các chương trình giáo dục đại học ở nhiều quốc gia hiện nay đều đang tích hợp ngày càng nhiều nội dung mang tính ứng dụng như các phòng tư vấn pháp lý (legal clinic), chương trình thực tập (internship) và phiên tòa giả định (moot court) nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế hành nghề.
Trong kỷ nguyên Generative AI, việc thiết kế và triển khai các hoạt động thực tiễn này có thể được tăng cường thông qua các phần mềm mô phỏng ảo, công cụ đối thoại pháp lý tự động và hệ thống học tập thông minh được hỗ trợ bởi AI. Các nền tảng này không chỉ cho phép tạo ra tình huống pháp lý phức tạp một cách nhanh chóng mà còn có khả năng cá nhân hóa trải nghiệm học tập, đánh giá tiến trình rèn luyện kỹ năng của từng người học và cung cấp phản hồi gần như tức thời. Vì vậy, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp cụ thể để đào tạo luật ở Việt Nam bắt kịp xu hướng thế giới trong trong kỷ nguyên Generative AI như sau:
Một là, đổi mới nội dung và chương trình đào tạo theo hướng tích hợp công nghệ số và AI. Cập nhật khung chương trình để đưa vào các học phần bắt buộc hoặc tự chọn về luật và công nghệ như luật, AI, pháp luật về công nghiệp công nghệ số, đạo đức học thuật trong kỷ nguyên số, quyền riêng tư đối với dữ liệu, AI và trách nhiệm pháp lý… Đồng thời, tổ chức các chuyên đề, hội thảo hoặc module học thuật về Generative AI trong hành nghề luật[23], giúp người học hiểu cách vận hành, những rủi ro và tiềm năng của công cụ này.
Hai là, tích hợp công cụ AI vào phương pháp giảng dạy và đánh giá. Khuyến khích giảng viên sử dụng các nền tảng AI hỗ trợ dạy học, như Chat GPT, Gemini, SocratiQ hay Lexis AI, để mô phỏng tình huống, tạo câu hỏi tùy biến hoặc hỗ trợ phản hồi nhanh cho sinh viên. Sử dụng công cụ AI để soạn giáo án, bài tập, thậm chí, xây dựng đề cương môn học[24]. Bên cạnh đó, có thể xây dựng các phòng học mô phỏng (simulation rooms), nơi người học có thể tham gia phiên tòa giả định với sự hỗ trợ của AI đóng vai thân chủ, luật sư hoặc thẩm phán ảo. Đồng thời, áp dụng các hình thức đánh giá linh hoạt như chấm điểm đề tài nhóm về chủ đề mà giảng viên đặt ra, tranh biện mô phỏng (diễn án) thay vì chỉ kiểm tra viết cuối kỳ.
Ba là, xây dựng kho học liệu số và nền tảng học tập mở. Từng bước số hóa giáo trình, tài liệu, sách tham khảo, tạp chí nước ngoài, bản án, án lệ… và xây dựng thư viện học liệu mở được tích hợp với công cụ AI hỗ trợ tra cứu, phân tích. Đồng thời, tạo ra nền tảng học trực tuyến cá nhân hóa, nơi người học có thể lựa chọn nhịp học phù hợp với năng lực cá nhân, được AI theo dõi tiến độ và gợi ý học tập tương thích. Bên cạnh đó, kết nối với các kho học liệu quốc tế thông qua hợp tác liên trường, cung cấp quyền truy cập vào bản án, án lệ, tạp chí pháp luật nước ngoài thông qua giao diện tiếng Việt hỗ trợ AI dịch tự động.
Bốn là, nâng cao năng lực công nghệ và thực tiễn của giảng viên. Thường xuyên tổ chức các khóa bồi dưỡng định kỳ về ứng dụng AI trong giảng dạy, nghiên cứu và đánh giá, đặc biệt, trong môi trường đào tạo pháp lý. Tạo điều kiện để giảng viên cơ hữu các trường công lập (viên chức) được hành nghề luật sư song song với giảng dạy (xem xét sửa đổi quy định pháp luật có liên quan), giúp rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn. Bên cạnh đó, có thể mời các giảng viên là những người làm công tác thực tiễn tham gia giảng dạy, nói chuyện chuyên đề để người học có thêm kiến thức thực tiễn.
Năm là, thiết lập khung đạo đức và pháp lý về sử dụng AI trong đào tạo luật. Ban hành hướng dẫn nội bộ tại các cơ sở đào tạo luật về việc sử dụng AI có đạo đức, bảo đảm minh bạch, chống đạo văn và không thay thế tư duy phản biện của người học. Đồng thời, trang bị cho người học kỹ năng phát hiện và kiểm chứng thông tin sai lệch (AI hallucination), xây dựng thói quen đối chiếu kết quả AI với nguồn pháp lý chính thống.
Sáu là, tăng cường hợp tác quốc tế và liên ngành. Các cơ sở đào tạo luật ký kết các biên bản ghi nhớ (MoU) với các cơ sở đào tạo luật trên thế giới về trao đổi học liệu số, đồng giảng các học phần về luật và công nghệ. Phối hợp với các ngành như khoa học máy tính, dữ liệu để triển khai các khóa học liên ngành phục vụ đào tạo luật thời đại số.
Kết luận
Đào tạo luật tại các trường đại học ở Việt Nam đang đứng trước “ngã rẽ” quan trọng trong bối cảnh kỷ nguyên Generative AI. Nghiên cứu cho thấy, một mặt, cần khắc phục các hạn chế nội tại của hệ thống đào tạo luật như nặng lý thuyết, thiếu thực hành, thiếu công nghệ; mặt khác, cơ hội cải cách chưa bao giờ rõ ràng như hiện nay nhờ sự hỗ trợ của công nghệ AI và kinh nghiệm từ các quốc gia. Generative AI vừa là động lực thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy và học, vừa đặt ra thách thức buộc chúng ta phải thay đổi tư duy quản lý và đào tạo. Để tận dụng tối đa lợi ích của AI trong đào tạo luật, Việt Nam cần tiếp cận cân bằng: đổi mới nhưng thận trọng, ứng dụng công nghệ nhưng không buông lỏng các giá trị cốt lõi của nghề luật. Cụ thể, các cơ sở đào tạo luật nên chủ động thí điểm tích hợp AI trong giảng dạy kèm theo hướng dẫn về đạo đức sử dụng; cập nhật chương trình đào tạo đưa thêm các kỹ năng số; đồng thời, phối hợp với cơ quan quản lý xây dựng quy định về kiểm tra, đánh giá trong thời đại AI để bảo đảm công bằng. Mỗi giảng viên luật cũng cần nâng cao nhận thức và kỹ năng về AI, liên tục học hỏi để hướng dẫn người học hiệu quả. Về phía người học, người học luật thế hệ mới phải rèn luyện tư duy phản biện, linh hoạt, biết khai thác công nghệ nhưng không ỷ lại, luôn kiểm chứng thông tin và giữ vững tinh thần thượng tôn pháp luật.
Kỷ nguyên Generative AI hứa hẹn mang đến diện mạo mới cho đào tạo luật Việt Nam nếu biết cách nắm bắt thời cơ. Sự kết hợp giữa nền tảng kiến thức pháp lý vững chắc với kỹ năng công nghệ hiện đại sẽ tạo ra thế hệ những người hành nghề luật phiên bản 4.0 - những người vừa am hiểu luật pháp, vừa thành thạo công cụ thông minh đủ năng lực đáp ứng yêu cầu của nền tư pháp trong nước và quốc tế. Đó cũng là mục tiêu mà các nhà hoạch định giáo dục, các cơ sở đào tạo luật và toàn xã hội cần hướng tới trong chặng đường đổi mới căn bản, toàn diện đào tạo luật những năm tới
ThS. Huỳnh Nữ Khuê Các
Giảng viên, Trường Đại Học Ngoại ngữ - Tin học Thành phố Hồ Chí Minh
(Ảnh: Internet)
[1]. Hồ Nhân Ái (2022), Một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo luật ở Việt Nam, https://lsvn.vn/mot-so-giai-phap-nang-cao-chat-luong-dao-tao-cu-nhan-luat-o-viet-nam166585 9199-a125232.html, truy cập ngày 15/5/2025.
[2]. Ứng dụng AI trong học luật thời kỳ hiện đại, https://luatonline.vn/ung-dung-ai-trong-hoc-luat-hien-nay/, truy cập ngày 15/5/2025; LexisNexis (2025), How Lexis+ AI is transforming the game for law students, https://www.lexisnexis.com/community/insights/legal/b/thought-leadership/posts/how-lexis-ai-is-transforming-the-game-for-law-students, truy cập ngày 15/5/2025.
[3]. Spellbook (2024), Using AI for legal research: How to boost accuracy & efficiency, https://www.spellbook.legal/learn/ai-legal-research, truy cập ngày 15/5/2025.
[4]. Xem tại: https://www.perplexity.ai, truy cập ngày 15/5/2025.
[5]. Adegbite, A., & Suleiman, S (2025), AI-powered personalized learning in legal education: A tool for developing future-ready lawyers, International Journal of Law, Justice and Jurisprudence, 5(1), p. 48 - 53.
[6]. Suffolk Law School (2025), Class is in session: How some law schools are training students in generative AI, ABA Journal, https://www.abajournal.com/web/article/class-is-in-session-how-some-law-schools-are-training-students-in-generative-ai, truy cập ngày 15/5/2025.
[7]. Prakash, A. G., & Nair, V (2024), Integrating generative AI into legal education: From casebooks to code, opportunities and challenges, Law, Technology and Humans, 6(3), p. 60 - 79.
[8]. Mindsmith (2024), Leveraging Generative AI in eLearning, https://www.mindsmith.ai/blog/leveraging-generative-ai-in-elearning, truy cập ngày 15/5/2025.
[9]. AICandy (2025), AI Agent trong giáo dục: Cá nhân hóa trải nghiệm học tập, https://aicandy.vn/ai-agent-trong-giao-duc-ca-nhan-hoa-trai-nghiem-hoc-tap/, truy cập ngày 15/5/2025.
[10]. Bliss, J. (2024), Teaching Law in the Age of Generative AI. Jurimetrics, Vol. 64(2), p. 111 - 164.
[11]. Nguyễn Việt Hà (2025), Gợi mở về trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, https://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/hoat-dong-cua-cac-don-vi-thuoc-bo.aspx?ItemID=5295, truy cập ngày 15/5/2025.
[12]. Prakash, A. G., & Nair, V (2024), tlđd, p. 60 - 79.
[13]. Hallucinations là hiện tượng ảo tưởng thông tin/suy diễn sai lệch của AI: khi mô hình AI (như Chat GPT) tạo ra thông tin không đúng sự thật, tự “bịa” ra các dữ kiện dù không có cơ sở dữ liệu nào hỗ trợ điều đó.
[14]. Dolidze, T (2025), The evolving role of artificial intelligence in legal education and research. Law and World, 11(1), p. 92 - 105.
[15]. Prakash, A. G., & Nair, V (2024), tlđd, p. 60 - 79.
[16]. Prakash, A. G., & Nair, V (2024), tlđd, p. 60 - 79.
[17]. Hải Thư (2025), Luật sư bị phạt vì dùng Chat GPT viết đơn kháng cáo có thông tin bịa, https://vnexpress.net/luat-su-bi-phat-vi-dung-chatgpt-viet-don-khang-cao-co-thong-tin-bia-4893096.html, truy cập ngày 15/5/2025.
[18]. TS. Lê Văn Đức & ThS. Hoàng Thị Thu Phương, Đào tạo luật trong bối cảnh hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay: Thực trạng và một số giải pháp, https://danchuphapluat.vn/dao-tao-luat-trong-boi-canh-hoi-nhap-quoc-te-o-viet-nam-hien-nay-thuc-trang-va-mot-so-giai-phap, truy cập ngày 15/5/2025.
[19]. Butalia, M (2024, November 26), AI vs Law Schools: The Cost of Ignoring the Future, American Bar Association - Law Technology Today, https://www.americanbar.org/groups/law_practice/resources/law-technology-today/2024/ai-vs-law-schools/, truy cập ngày 15/5/2025.
[20]. Hafiz Gaffar (2024), Implications of Digitalization and AI in the Justice System, Law and World, 10(2), p. 85 - 102.
[21]. Quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm do AI tạo ra thuộc về ai?, https://thanhnien.vn/quyen-so-huu-tri-tue-doi-voi-san-pham-do-ai-tao-ra-thuoc-ve-ai-185250104161211136.htm, truy cập ngày 15/5/2025.
[22]. Quyền tác giả, https://luatduyhung.com/quyen-tac-gia/, truy cập ngày 15/5/2025.
[23]. Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2025), Tổ chức chương trình tập huấn “Ứng dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm”, https://hcmulaw.edu.vn/vi/su-kien/truong-dai-hoc-luat-tp-hcm-to-chuc-chuong-trinh-tap-huan-ung-dung-ai-hieu-qua-co-trach-nhiem?, truy cập ngày 15/5/2025.
[24]. Trường Đại học Nguyễn Tất Thành (2025), Giảng viên NTTU hào hứng với tập huấn sử dụng AI biên soạn đề cương học phần, https://ntt.edu.vn/giang-vien-nttu-hao-hung-voi-tap-huan-su-dung-ai-bien-soan-de-cuong-hoc-phan/, truy cập ngày 15/5/2025.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Adegbite, A., & Suleiman, S (2025), AI-powered personalized learning in legal education: A tool for developing future ready lawyers, International Journal of Law, Justice and Jurisprudence, 5(1).
2. AICandy (2025), AI Agent trong giáo dục: Cá nhân hóa trải nghiệm học tập, https://aicandy.vn/ai-agent-trong-giao-duc-ca-nhan-hoa-trai-nghiem-hoc tap/, truy cập ngày 15/5/2025.
3. Bliss, J. (2024), Teaching Law in the Age of Generative AI. Jurimetrics, Vol. 64(2).
4. Butalia, M (2024, November 26), AI vs Law Schools: The Cost of Ignoring the Future, American Bar Association - Law Technology Today, https://www.americanbar.org/groups/law_practice/resources/law-technology-today/2024/ai vs-law-schools/, truy cập ngày 15/5/2025.
5. Dolidze, T (2025), The evolving role of artificial intelligence in legal education and research. Law and World, 11(1).
6. Nguyễn Việt Hà (2025), Gợi mở về trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, https://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/hoat-dong-cua-cac-don vi-thuoc-bo.aspx?ItemID=5295, truy cập ngày 15/5/2025.
7. Hafiz Gaffar (2024), Implications of Digitalization and AI in the Justice System, Law and World, 10(2).
8. Hải Thư (2025), Luật sư bị phạt vì dùng Chat GPT viết đơn kháng cáo có thông tin bịa, https://vnexpress.net/luat-su-bi-phat-vi-dung-chatgpt-viet-don khang-cao-co-thong-tin-bia-4893096. html, truy cập ngày 15/5/2025.
9. Mindsmith (2024), Leveraging Generative AI in eLearning, https://www.mindsmith.ai/blog/leveraging-generative-ai-in-elearning, truy cập ngày 15/5/2025.
10. Một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo luật ở Việt Nam, https:// lsvn.vn/mot-so-giai-phap-nang-cao-chat-luong-dao-tao-cu-nhan-luat-o-viet-nam1665859199-a125232.html, truy cập ngày 15/5/2025.
11. Prakash, A. G., & Nair, V (2024), Integrating generative AI into legal education: From casebooks to code, opportunities and challenges, Law, Technology and Humans, 6(3).
12. Quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm do AI tạo ra thuộc về ai?, https:// thanhnien.vn/quyen-so-huu-tri-tue-doi-voi-san-pham-do-ai-tao-ra-thuoc-ve-ai-185250104161211136.htm, truy cập ngày 15/5/2025.
13. Quyền tác giả, https://luatduyhung.com/quyen-tac-gia/, truy cập ngày 15/5/2025.
14. Spellbook (2024), Using AI for legal research: How to boost accuracy & efficiency, https://www.spellbook.legal/learn/ai-legal-research, truy cập ngày 15/5/2025.
15. Suffolk Law School (2025), Class is in session: How some law schools are training students in generative AI, ABA Journal, https://www.abajournal.com/web/article/class-is-in-session-how-some-law-schools-are training-students-in-generative-ai, truy cập ngày 15/5/2025.
16. Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2025), Tổ chức chương trình tập huấn “Ứng dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm”, https://hcmulaw.edu.vn/vi/ su-kien/truong-dai-hoc-luat-tp-hcm-to-chuc-chuong-trinh-tap-huan-ung-dung-ai-hieu-qua-co-trach-nhiem?, truy cập ngày 15/5/2025.
17. Trường Đại học Nguyễn Tất Thành (2025), Giảng viên NTTU hào hứng với tập huấn sử dụng AI biên soạn đề cương học phần, https://ntt.edu.vn/giang-vien-nttu-hao-hung-voi-tap-huan-su-dung-ai-bien-soan-de-cuong-hoc-phan/, truy cập ngày 15/5/2025.
18. TS. Lê Văn Đức & ThS. Hoàng Thị Thu Phương, Đào tạo luật trong bối cảnh hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay: Thực trạng và một số giải pháp, https://danchuphapluat.vn/dao-tao-luat-trong-boi-canh-hoi-nhap-quoc-te-o-viet-nam-hien-nay-thuc-trang-va-mot-so-giai phap, truy cập ngày 15/5/2025.
19. Ứng dụng AI trong học luật thời kỳ hiện đại, https://luatonline.vn/ung-dung-ai-trong-hoc-luat-hien-nay/, truy cập ngày 15/5/2025; LexisNexis (2025), How Lexis+ AI is transforming the game for law students, https://www. lexisnexis.com/community/insights/legal/b/thought-leadership/posts/how-lexis-ai-is-transforming-the-game-for-law-students, truy cập ngày 15/5/2025.
(Nguồn: Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số Kỳ 1 (436) tháng 9/2025)
