Sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: Bảo đảm tính khả thi khi mở rộng phạm vi điều chỉnh

Hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực pháp lý; đại diện Lãnh đạo một số bộ, ngành; đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; đại diện Cơ quan Thi hành án dân sự các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; tổ chức pháp chế các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; đại diện Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp, Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; đại diện lãnh đạo, công chức, các chức danh tư pháp một số cơ quan, ban, ngành; đại diện Đoàn Luật sư, Hội Luật gia, Văn phòng Luật sư/Công ty Luật; cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu...

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn cho biết, trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là một trong những thiết chế pháp lý quan trọng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với Nhân dân, đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân khi bị thiệt hại do hoạt động công vụ gây ra. Đồng thời, đây cũng là cơ chế bảo đảm quyền con người, quyền công dân; góp phần bảo đảm hoạt động công vụ được thực hiện công khai, minh bạch và chịu sự kiểm soát của pháp luật.

Theo Tổng Biên tập Trương Thế Côn, qua hơn 7 năm triển khai thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, công tác bồi thường nhà nước đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhận thức của các cơ quan, tổ chức và người dân về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước ngày càng được nâng cao. Nhiều vụ việc bồi thường được giải quyết kịp thời theo đúng quy định pháp luật; công tác phối hợp giữa các cơ quan liên quan cũng từng bước được cải thiện.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai thực tiễn cho thấy vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc, bất cập. Một số quy định của pháp luật chưa thực sự thống nhất, đồng bộ với pháp luật tố tụng và các pháp luật có liên quan; phạm vi trách nhiệm bồi thường trong một số lĩnh vực chưa rõ ràng; trình tự, thủ tục giải quyết bồi thường còn bất cập; việc xác định thiệt hại trong một số trường hợp còn gặp khó khăn; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong giải quyết bồi thường và trách nhiệm hoàn trả chưa thực sự hiệu quả.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh đất nước tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; cải cách tư pháp, cải cách hành chính; chuyển đổi số quốc gia và hội nhập quốc tế sâu rộng, đã đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hệ thống pháp luật, trong đó có pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Điều đó đòi hỏi cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn.

Tổng Biên tập nhận định, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới đã xác định yêu cầu tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; đồng thời nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước, nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền trong thực thi công vụ.

Đồng thời, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, khả thi; lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, là đối tượng phục vụ; coi thể chế pháp luật là động lực thúc đẩy phát triển đất nước.

Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhằm khắc phục những bất cập, hạn chế của pháp luật hiện hành mà còn góp phần hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền con người, quyền công dân; nâng cao trách nhiệm công vụ; tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; xây dựng nền hành chính và nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ Nhân dân.

Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước Nguyễn Ngọc Vũ phát biểu dẫn đề tại Hội thảo

Theo Phó Cục trưởng Nguyễn Ngọc Vũ, việc sửa đổi pháp luật là yêu cầu thường xuyên nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn đời sống và các chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước. Trong lần sửa đổi này, có một số nội dung xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng; đồng thời cần bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và xử lý những bất cập đã bộc lộ rõ trong thực tiễn cần được sửa đổi ngay.

Báo cáo tại Hội thảo, đại diện Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước cho biết, việc sửa đổi, bổ sung Luật lần này tập trung vào 3 nhóm định hướng lớn. Cụ thể, dự thảo Luật nhằm thể chế hóa quy định về quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo Quy định số 231-QĐ/TW ngày 17/01/2025 của Bộ Chính trị; sửa đổi các quy định để phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thời gian qua. Theo đó, dự thảo Luật gồm 3 điều, sửa đổi, bổ sung 34 điều, bổ sung mới 1 điều và bãi bỏ 1 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017.

Hội thảo ghi nhận 17 ý kiến phát biểu của các chuyên gia, đại biểu tham dự trực tiếp và trực tuyến. Những góp ý tại Hội thảo là nguồn thông tin hữu ích, góp phần hoàn thiện pháp luật về ban hành quyết định hành chính; đồng thời là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật.

Luật sư Nguyễn Văn Chiến phát biểu tại Hội thảo

Đóng góp một số ý kiến cụ thể vào nội dung của dự thảo Luật, Luật sư Nguyễn Văn Chiến cơ bản đồng tình với nhiều nội dung sửa đổi của dự thảo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đặc biệt là việc mở rộng cơ chế bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; bổ sung căn cứ bồi thường bằng kết luận tố cáo, kết luận thanh tra; tăng thời hạn khởi kiện yêu cầu bồi thường từ 15 ngày lên 1 năm và đẩy mạnh chuyển đổi số trong giải quyết yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính khả thi, thống nhất và tránh phát sinh rủi ro trong thực tiễn áp dụng.

Theo đó, Luật sư Nguyễn Văn Chiến cho rằng, cần làm rõ khái niệm “người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực”, xác định cụ thể điều kiện được bảo vệ và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi không áp dụng hoặc áp dụng chậm biện pháp bảo vệ với thiệt hại phát sinh. Đối với kết luận thanh tra, kết luận tố cáo làm căn cứ bồi thường, đại biểu cho rằng chỉ nên áp dụng khi các kết luận này đã có hiệu lực hoặc hết thời hạn khiếu nại, kiến nghị nhằm tránh trường hợp thay đổi kết luận sau khi đã thực hiện bồi thường. Luật sư cũng đề nghị quy định rõ thời điểm tính thời hạn khởi kiện; xây dựng cơ chế xác định mức bồi thường tổn thất tinh thần theo hướng có khung, có trần để bảo đảm thống nhất; đồng thời siết chặt trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ. Bên cạnh đó, việc ứng dụng nền tảng số trong tiếp nhận yêu cầu bồi thường cần đi đôi với bảo đảm quyền tiếp cận của người dân, không để phương thức điện tử trở thành rào cản đối với các nhóm yếu thế.

Tiến sĩ Trần Thị Bích Nga, Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, Tiến sĩ Trần Thị Bích Nga, Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất cần tiếp tục làm rõ nhiều quy định để bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong áp dụng pháp luật. Trong đó, cần quy định cụ thể tiêu chí xác định “hành vi trái pháp luật” đối với kết luận tố cáo, kết luận thanh tra làm căn cứ yêu cầu bồi thường; đồng thời mở rộng, làm rõ khái niệm “người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” và “người thân” theo hướng bao quát cả các trường hợp cung cấp thông tin, hỗ trợ xác minh hoặc có quan hệ phụ thuộc thực tế liên quan đến hoạt động đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực.

Tiến sĩ Trần Thị Bích Nga cũng đề nghị mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính đối với các trường hợp áp dụng biện pháp bảo vệ không đầy đủ, không đúng quy định hoặc làm lộ thông tin bảo vệ; đồng thời bổ sung trách nhiệm đối với hành vi chậm hoặc không chấp hành đầy đủ bản án hành chính đã có hiệu lực.

Bên cạnh đó, cần giảm gánh nặng chứng minh cho người yêu cầu bồi thường, tăng trách nhiệm chủ động thu thập tài liệu của cơ quan nhà nước; quy định rõ cơ chế giải quyết đối với phần nội dung đã thương lượng thành và phần còn tranh chấp; đồng thời tăng cường cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình và xử lý đối với việc chậm cấp kinh phí, chậm chi trả bồi thường nhằm bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người bị thiệt hại.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Đại diện ở địa phương, Giám đốc Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh Trần Thị Hồng Hạnh cho rằng, việc sửa đổi Luật lần này được thực hiện trong thời gian gấp, vì vậy, phạm vi sửa đổi cần tập trung vào các nội dung thực sự cấp thiết, trực tiếp chịu tác động từ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, thay đổi của các quy định pháp luật liên quan và yêu cầu thể chế hóa các chủ trương của Đảng.

Giám đốc Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh kiến nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần cân nhắc kỹ việc mở rộng thêm nhiều nội dung mới khi chưa có đánh giá tác động toàn diện, nhất là các quy định liên quan đến mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường trong quản lý hành chính, cắt giảm thành phần hồ sơ yêu cầu bồi thường, thay đổi hình thức thực hiện yêu cầu bồi thường hay rút ngắn thời gian giải quyết. Đây là những nội dung lớn, tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân, trách nhiệm của Nhà nước cũng như hiệu quả tổ chức thi hành, do đó cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, đánh giá đầy đủ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn trước khi sửa đổi.

Một số hình ảnh tại Hội thảo:

(Ảnh: Nguyễn Linh)