Đổi mới quy trình xây dựng văn bản theo hướng chuyên nghiệp, linh hoạt, hiệu quả

Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, trong thời gian qua, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15 đã không ngừng được hoàn thiện, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch; từng bước nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Theo Bộ trưởng, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo lập khuôn khổ pháp lý cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, qua quá trình triển khai thi hành cho thấy một số nội dung liên quan đến cấu trúc hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, nguyên tắc áp dụng pháp luật, quy trình xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng phát biểu khai mạc Hội nghị

Hiện nay, nhiều chủ trương, định hướng lớn của Đảng đã đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã đặt ra nhiều yêu cầu quan trọng đối với quy trình xây dựng pháp luật.

Đặc biệt, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới tiếp tục chỉ rõ các định hướng như: “Cấu trúc hệ thống pháp luật được xác định theo thứ bậc”, “mở rộng phạm vi áp dụng và xác định rõ giá trị pháp lý của các nguồn bổ trợ”, “bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp có quy định khác nhau về cùng một vấn đề theo hướng ưu tiên áp dụng quy phạm pháp luật chuyên ngành so với quy phạm pháp luật chung”…

Theo đó, có thể thấy việc nghiên cứu, ban hành Luật về văn bản quy phạm pháp luật thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành là yêu cầu khách quan, cấp thiết đáp ứng yêu cầu đổi mới quy trình xây dựng pháp luật.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đề nghị, các đại biểu tham dự Hội nghị tập trung vào việc đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; làm rõ những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân. Đồng thời trao đổi, thảo luận về các định hướng lớn trong việc xây dựng Luật về văn bản quy phạm pháp luật, trong đó tập trung xác định rõ hệ thống, thứ bậc, giá trị pháp lý của các loại văn bản; đổi mới quy trình xây dựng văn bản theo hướng chuyên nghiệp, linh hoạt, hiệu quả; hoàn thiện cơ chế xử lý kịp thời các vướng mắc từ thực tiễn.

Định hướng thảo luận tại Hội nghị, Bộ trưởng đề nghị các đại biểu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn báo cáo tại Hội nghị

Báo cáo tại Hội nghị, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn cho biết, việc ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật đã có nhiều chuyển biến tích cực; chất lượng văn bản quy phạm pháp luật tiếp tục được nâng cao; nhiều văn bản được ban hành kịp thời để thể chế hóa chủ trương của Đảng, phục vụ sắp xếp tổ chức bộ máy, thúc đẩy phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, phát triển kinh tế tư nhân và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật còn bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc cả từ quy định của Luật lẫn khâu tổ chức thực hiện. Trong đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện còn cồng kềnh, phân tán với nhiều tầng nấc, nhiều hình thức văn bản và chủ thể có thẩm quyền ban hành, dẫn tới tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn và khó khăn trong áp dụng thực tiễn. Một số quy định của Luật còn chưa rõ ràng, thiếu thống nhất, đặc biệt liên quan đến thẩm quyền ban hành văn bản, xác định hiệu lực pháp lý, quy trình xây dựng chính sách, trình tự, thủ tục rút gọn cũng như cơ chế xử lý các vấn đề phát sinh cấp bách trong thực tiễn.

Vụ trưởng Nguyễn Quốc Hoàn đề nghị tiếp tục rà soát, đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; thu gọn hình thức văn bản và đầu mối chủ thể có thẩm quyền ban hành; xác định rõ thứ bậc hiệu lực pháp lý giữa các loại văn bản nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, khó áp dụng.

Đồng thời, nghiên cứu mở rộng và xác định rõ giá trị áp dụng của các nguồn bổ trợ như án lệ, tập quán, lẽ công bằng, nguyên tắc pháp luật và học thuyết pháp lý trong quá trình áp dụng pháp luật; tiếp tục hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách và xây dựng văn bản quy phạm pháp luật theo hướng thực chất, khoa học, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát quyền lực; tăng cường chất lượng đánh giá tác động chính sách; siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong đề xuất xây dựng pháp luật; nâng cao chất lượng công tác thẩm định, thẩm tra, phản biện xã hội và trách nhiệm giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo…

Các đại biểu phát biểu tại Hội nghị

Tại Hội nghị, các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành Luật; đồng thời đưa ra các đề xuất, kiến nghị, các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Phát biểu tại Hội nghị, từ một số bất cập, hạn chế trong thực hiện quy trình lập pháp thời gian qua, đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề xuất, về tổng thể, cần tiếp tục nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ, cải cách toàn diện quy trình lập pháp hiện hành, theo hướng không chỉ dừng ở việc quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản mà phải hướng tới quản trị toàn bộ “vòng đời” của văn bản quy phạm pháp luật. Tiếp tục đổi mới việc xây dựng chương trình lập pháp hằng năm của Quốc hội theo hướng linh hoạt hơn, bám sát Định hướng lập pháp nhiệm kỳ của Quốc hội, giảm tối đa thời gian, đơn giản hóa thủ tục trong việc điều chỉnh Chương trình. Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách, nâng cao chất lượng chính sách ngay từ đầu, làm cơ sở để quy phạm hóa chính sách; nghiên cứu đổi mới quy trình tham vấn. Đặc biệt, cần tiếp tục siết chặt kỷ luật, kỷ cương, giới hạn các trường hợp được áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng, ban hành luật. Mặt khác, tiếp tục hoàn thiện quy định về giám sát văn bản quy phạm pháp luật sau khi ban hành, chuyển mạnh mục tiêu hoạt động giám sát của Quốc hội theo hướng giám sát để kiến tạo phát triển; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình lập pháp để rút ngắn thời gian ban hành, hạn chế mâu thuẫn, chồng chéo và tối ưu hóa nguồn lực.

Đề xuất định hướng hoàn thiện quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách thể chế, đại diện Bộ Tài Chính cho biết, trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách thể chế hiện nay, cần nghiên cứu hoàn thiện quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật theo hướng điện tử hóa, liên thông, công khai và tăng cường trách nhiệm cá nhân trong từng khâu của quá trình xây dựng văn bản. Theo đó, cần sớm xây dựng quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trên môi trường điện tử thống nhất từ khâu đề xuất chính sách, soạn thảo, lấy ý kiến, tiếp thu, giải trình, thẩm định, thẩm tra đến trình ban hành và theo dõi thi hành văn bản nhằm giảm thời gian xử lý hồ sơ, bảo đảm theo dõi tiến độ, trách nhiệm xử lý và kiểm soát chất lượng văn bản theo thời gian thực. Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng, cần nghiên cứu ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát, đối chiếu, kiểm tra tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; hỗ trợ phát hiện chồng chéo, mâu thuẫn, khoảng trống pháp lý và cảnh báo các nội dung có nguy cơ không bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của dự thảo văn bản. Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật thống nhất, đồng bộ, có tính kết nối giữa các bộ, ngành để phục vụ tra cứu, rà soát, đánh giá tác động chính sách và theo dõi hiệu lực văn bản quy phạm pháp luật.

Ngoài ra, đại diện Bộ Tài Chính đề nghị cần đổi mới phương thức đánh giá tác động chính sách theo hướng tăng cường sử dụng dữ liệu, số liệu thực tiễn, đánh giá định lượng, giảm tình trạng đánh giá hình thức hoặc định tính chung chung. Việc cải cách quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật cần bảo đảm nguyên tắc rút ngắn thời gian xử lý, đơn giản hóa thủ tục nhưng phải gắn với phân định rõ trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm định và người đứng đầu trong từng công đoạn của quá trình xây dựng, ban hành văn bản.