Xây dựng hệ sinh thái thể chế kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đồng bộ, vận hành hiệu quả

Hội thảo được tổ chức bằng hình thức trực tiếp tại Hà Nội, kết nối trực tuyến tới hơn 100 điểm cầu trên cả nước

Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực pháp lý, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; đại diện lãnh đạo một số bộ, ngành; một số đại biểu Quốc hội; đại diện Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội; đại diện Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân; tổ chức pháp chế các bộ, cơ quan ngang bộ; Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành, Sở Tư pháp, Sở Tài chính, Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Môi trường; Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các Đoàn Luật sư; Hội Luật gia Việt Nam và Hội Luật gia các tỉnh/thành phố; Hiệp hội các doanh nghiệp Việt Nam, Hội doanh nghiệp; các doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế; các viện, trung tâm nghiên cứu về kinh tế; cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu;...

Hoàn thiện thể chế để thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn có ý nghĩa chiến lược

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Trương Thế Côn, Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật cho biết, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đang trở thành những định hướng quan trọng của quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Các quốc gia ngày càng chú trọng sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, phát triển năng lượng sạch, thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững. Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới cam kết giảm phát thải ròng bằng 0 vào giữa thập kỷ. Những yêu cầu này cũng ngày càng tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh và hội nhập kinh tế quốc tế.

Đối với Việt Nam, đây vừa là yêu cầu, vừa là cơ hội để đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Tổng Biên tập nhấn mạnh, hoàn thiện thể chế để thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đồng chí Trương Thế Côn, Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật phát biểu khai mạc Hội thảo

Đồng chí Trương Thế Côn thông tin, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được đặt trong tổng thể đường lối đổi mới, phát triển nhanh, bền vững đất nước và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Nhà nước đã xác định. Trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đặc biệt, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu “đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước”, kiên quyết tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt, khơi thông và giải phóng sức sản xuất, mọi nguồn lực, phát huy mọi động lực để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Văn kiện xác định “hoàn thiện thể chế phát triển gắn với thực hiện đồng bộ: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực”. Đồng thời, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV xác định kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là trọng tâm của mô hình tăng trưởng mới, gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những quan điểm, định hướng này cho thấy, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn không chỉ là yêu cầu về bảo vệ tài nguyên, môi trường, mà còn là một bộ phận quan trọng của quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển lực lượng sản xuất mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tổng Biên tập cho rằng, Việt Nam đã từng bước hình thành những nền tảng pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Những kết quả cho thấy tư duy xây dựng và hoàn thiện thể chế đang từng bước chuyển từ việc chỉ kiểm soát tác động môi trường sang chủ động kiến tạo động lực phát triển xanh, phát triển tuần hoàn. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Việt Nam cần tiếp tục làm rõ một số vấn đề về hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật; xử lý những quy định còn chồng chéo, thiếu thống nhất; bảo đảm tính minh bạch, khả thi của hệ thống pháp luật; hoàn thiện các cơ chế, chính sách tạo động lực cho đầu tư xanh, đổi mới công nghệ và phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn; nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật;…

Đồng chí Nguyễn Chi Lan, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế tin tưởng về một khung pháp lý hoàn thiện hơn để triển khai chính sách của Đảng về công tác bảo vệ môi trường

Kịp thời triển khai chính sách của Đảng về công tác bảo vệ môi trường

Tại Hội thảo, đồng chí Nguyễn Chi Lan, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp đánh giá rất cao Hội thảo vì Ban Chấp hành Trung ương vừa ban hành Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện nay đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời, toàn diện Kết luận số 75-KL/TW cũng như các nghị quyết được ban hành trong thời gian vừa qua. Phó Cục trưởng tin tưởng chúng ta sẽ có một khung pháp lý hoàn thiện hơn để tổ chức triển khai chính sách của Đảng về công tác bảo vệ môi trường nói chung, cũng như thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn nói riêng.

Tuy nhiên, Phó Cục trưởng cũng nêu ra những vấn đề còn băn khoăn, cần được làm rõ như thế nào là tiêu chí xanh, cơ chế, chính sách xác nhận tiêu chí xanh, ai là người có thẩm quyền xác nhận tiêu chí xanh, giá trị pháp lý của tiêu chí xanh, nếu là tiêu chí xanh thì được hưởng những cơ chế chính sách ưu đãi gì? Đồng thời, nếu trong quá trình xanh thì “tẩy xanh” rất quan trọng và các nhà làm luật rất quan tâm đến “tẩy xanh”, hôm nay là xanh nhưng ngày mai có thể mất xanh. Bên cạnh đó là tính rủi ro và làm thế nào mà kiểm soát được tính xanh, đảm bảo về tính xanh trọn vẹn trong vòng đời dự án?

Xây dựng một chuyên đề rà soát pháp luật về chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn theo chuỗi hoạt động, cụm chức năng

Tại Hội thảo, các đại biểu đã thảo luận, chia sẻ, phân tích về những kết quả đạt được, cơ hội, thách thức, những điểm nghẽn và kiến nghị, đề xuất giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới.

PGS.TS. Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

PGS.TS. Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam nhấn mạnh, Bộ Tư pháp có một vai trò rất đặc biệt, do đó, đại biểu cho rằng, Bộ Tư pháp nên xây dựng một chuyên đề rà soát pháp luật về chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn, cần rà soát theo chuỗi hoạt động, không chỉ rà soát từng luật riêng biệt. Bên cạnh đó, PGS.TS. Ngô Trí Long đề nghị xây dựng một “ma trận” thích ứng pháp luật xanh để nhận diện những điểm đang vướng mắc giữa môi trường với đầu tư, đất đai, tiêu chuẩn, thuế, tín dụng, tài sản, hợp đồng. Đồng thời, thực hiện cuộc “kiểm toán thủ tục hành chính xanh”, phải đo bằng bao nhiêu thủ tục được cắt giảm, bao nhiêu dữ liệu được dùng chung doanh nghiệp để tiết kiệm được bao nhiêu thời gian và chi phí. Cần sớm nghiên cứu một cách hệ thống địa vị pháp lý của tín chỉ các-bon và hạn ngạch phát thải, không nhất thiết phải có một luật mới, trước hết cần làm rõ những vấn đề pháp luật hiện hành đã điều chỉnh được, những điều cần hướng dẫn và những khoảng trống thực sự cần sửa đổi, bổ sung.

Đồng quan điểm, PGS.TS. Nguyễn Xuân Hưng, Đại học Kinh tế Quốc dân nêu lên một số kiến nghị trọng tâm cho giai đoạn 2027 - 2030, trong đó, đại biểu đề nghị xây dựng chương trình rà soát và đồng bộ hóa pháp luật xanh - tuần hoàn giai đoạn 2027 - 2030, theo đó, chưa nhất thiết phải ngay lập tức ban hành một “Luật Kinh tế xanh” hay “Luật Kinh tế tuần hoàn”, điều quan trọng hơn trước mắt là rà soát các luật hiện hành theo cụm chức năng, xác định các điểm xung đột và sửa đổi đồng bộ.

PGS.TS. Nguyễn Xuân Hưng, Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ tại Hội thảo

Bên cạnh đó, qua phân tích kết quả đạt được và hạn chế, bất cập về thể chế của kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, TS. Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam (VFCA) kiến nghị Bộ Tư pháp cần đưa nội dung hệ thống hóa, rà soát pháp luật về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội trong nhiệm kỳ tới, tạo cơ sở để xây dựng một khung pháp lý thống.

Đại biểu Lê Minh Nghĩa cũng kiến nghị đối với một số bộ, ngành khác và địa phương như sau: Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về kiểm kê khí nhà kính, hệ thống MRV (đo lường – báo cáo – thẩm định); tổng kết, đánh giá hai năm triển khai cơ chế EPR để kịp thời điều chỉnh danh mục sản phẩm, tỷ lệ tái chế cho phù hợp thực tiễn. Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp hoàn thiện khung pháp lý vận hành thị trường các-bon, song song ban hành chính sách ưu đãi thuế, phí cụ thể cho hoạt động cấp tín dụng xanh và phát hành trái phiếu xanh, giúp dòng vốn tài chính xanh chảy vào nền kinh tế thực chất hơn. Chính quyền địa phương chủ động lồng ghép mục tiêu tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương và từng vùng; đồng thời bố trí đầy đủ nguồn nhân lực, ngân sách và dữ liệu cần thiết để tổ chức thi hành pháp luật hiệu quả ngày tại cấp cơ sở. Đối với Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam và các hiệp hội nghề nghiệp, tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa cơ quan hoạch định chính sách với cộng đồng doanh nghiệp, chủ động tư vấn, phản biện các dự thảo chính sách liên quan đến kinh tế xanh, tuần hoàn; tổ chức đào tạo, kết nối nguồn lực tài chính – công nghệ để hội viên nâng cao năng lực tuân thủ và cạnh tranh.

TS. Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam trao đổi tại Hội thảo

Từ kinh nghiệm thực tiễn tại doanh nghiệp, đại biểu Lê Hoàng nêu phương án để thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn nhanh, hiệu quả là làm sao Nhà nước tạo cơ chế thuận lợi kết nối được các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa hợp tác được với tập đoàn đa quốc gia. Vì, dưới áp lực của các tập đoàn đa quốc gia, muốn kết nối, làm việc, ký được hợp đồng với họ thì các doanh nghiệp phải đạt được yêu cầu của tập đoàn. Theo đó, đại biểu đề nghị cần hoàn thiện pháp luật để khắc phục khoảng trống pháp lý như chính sách “logistics ngược xuyên biên giới” của tập đoàn đa quốc gia; cần đơn giản hóa thủ tục về cấp phép môi trường tạo thuận lợi cho doanh nghiệp bảo đảm điều kiện ký kết hợp đồng với tập đoàn đa quốc gia.

Yêu cầu chuyển từ “có chính sách” sang “hình thành một hệ sinh thái thể chế đồng bộ và vận hành được”

Kết luận Hội thảo, thay mặt các đơn vị tổ chức Hội thảo, đồng chí Nguyễn Văn Cương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, các chuyên gia, đại biểu đã dành thời gian tham dự, đóng góp nhiều ý kiến có giá trị cả về lý luận và thực tiễn. Từ các ý kiến trao đổi, thảo luận, chia sẻ tại Hội thảo, Viện trưởng nhấn mạnh một số vấn đề lớn như sau:

Một là, cần thống nhất một nhận thức quan trọng: Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn không còn chỉ là một yêu cầu của chính sách môi trường, mà đã trở thành một nội dung cấu thành của mô hình phát triển quốc gia trong giai đoạn mới. Điều này thể hiện rất rõ trong Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao vào nền tảng của mô hình tăng trưởng mới; đồng thời xác định phát triển mạnh kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế dữ liệu và các không gian phát triển mới. Điều này cũng cho thấy “xanh” và “tuần hoàn” phải được nhìn nhận như một phương thức phát triển mới chứ không chỉ là một tập hợp các biện pháp bảo vệ môi trường. Nếu chúng ta vẫn coi kinh tế tuần hoàn chủ yếu là câu chuyện thu gom và tái chế chất thải thì phạm vi chính sách sẽ quá hẹp. Cần phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý chất thải sang tư duy quản trị tài nguyên và quản trị toàn bộ vòng đời sản phẩm

Hai là, Việt Nam đã có những nền móng pháp lý khá quan trọng, nhưng yêu cầu hiện nay là chuyển từ “có chính sách” sang “hình thành một hệ sinh thái thể chế đồng bộ và vận hành được”. Chúng ta đã có Luật Bảo vệ môi trường với quy định về kinh tế tuần hoàn; Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh; Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn; Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035. Đặc biệt, năm 2025, Danh mục phân loại xanh quốc gia đã được thiết lập; năm 2026, khuôn khổ trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu tiếp tục được cụ thể hóa bằng Nghị định số 110/2026/NĐ-CP và Thông tư số 24/2026/TT-BNNMT. Một bước tiến rất đáng chú ý là Sàn giao dịch các-bon trong nước đã được đưa vào vận hành thí điểm tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội từ ngày 29/6/2026.

Đồng chí Nguyễn Văn Cương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, các chuyên gia, đại biểu đã dành thời gian tham dự, đóng góp nhiều ý kiến có giá trị cả về lý luận và thực tiễn

Ba là, thể chế phải làm cho lựa chọn xanh trở thành lựa chọn có lợi về kinh tế. Doanh nghiệp không thể chuyển đổi xanh lâu dài chỉ bằng lời kêu gọi. Nếu sản xuất tuần hoàn có chi phí cao hơn, trong khi sản xuất theo phương thức khai thác - sử dụng - thải bỏ lại không phải trả đầy đủ chi phí môi trường thì thị trường sẽ tạo ra tín hiệu sai. Pháp luật phải từng bước thực hiện tốt nguyên tắc nội hóa chi phí môi trường, kết hợp hài hòa giữa công cụ hành chính, công cụ kinh tế và cơ chế thị trường. Danh mục phân loại xanh quốc gia cần thực sự trở thành “ngôn ngữ chung” để Nhà nước, ngân hàng, nhà đầu tư và doanh nghiệp xác định thế nào là một hoạt động kinh tế xanh, qua đó hướng dòng vốn vào đúng địa chỉ và đồng thời hạn chế hiện tượng “tẩy xanh”.

Bốn là, hoàn thiện thể chế kinh tế tuần hoàn phải tập trung vào toàn bộ vòng đời của sản phẩm và hình thành thị trường thực sự cho tài nguyên thứ cấp. Một vấn đề rất đáng suy nghĩ được nêu tại Hội thảo là địa vị pháp lý của vật liệu sau thu hồi, tái chế và phục hồi. Khi nào một vật liệu không còn bị coi là “chất thải” mà trở thành hàng hóa, nguyên liệu đầu vào hợp pháp cho một chu trình sản xuất mới? Tiêu chuẩn chất lượng là gì? Ai chứng nhận? Cơ chế truy xuất nguồn gốc như thế nào? Trách nhiệm pháp lý được chuyển giao ở thời điểm nào? Nếu những “điểm chuyển pháp lý” này không rõ, chúng ta khó có thể hình thành một thị trường nguyên liệu thứ cấp có quy mô lớn.

Năm là, chuyển đổi xanh phải là một quá trình chuyển đổi công bằng và bao trùm. Thể chế xanh phải đồng thời là thể chế phát triển và thể chế an sinh. Chuyển đổi xanh phải tạo thêm cơ hội phát triển, việc làm và sinh kế chứ không để ai bị bỏ lại phía sau.

Sáu là, cần gắn chặt chuyển đổi xanh với chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; phải đặt việc hoàn thiện pháp luật trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập quốc tế ngày càng dựa trên tiêu chuẩn xanh. Việt Nam không thể và cũng không nên sao chép máy móc các mô hình nước ngoài nhưng chúng ta phải bảo đảm khả năng tương thích của thể chế Việt Nam với những chuẩn mực lớn của thị trường thế giới, nhất là tại các thị trường xuất khẩu quan trọng. Đây không chỉ là vấn đề môi trường mà là vấn đề năng lực cạnh tranh quốc gia, khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và khả năng bảo vệ thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Một số hình ảnh tại Hội thảo:

(Ảnh: DiLi)