Những điểm mới cơ bản trong dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi)

Bổ sung quy định hoạt động báo chí trên không gian mạng

Theo quy định tại dự thảo Luật, báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống tự nhiên và xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ (đối với báo chí in) và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo chí in, báo chí điện tử, báo chí nói, báo chí hình, kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng; hoạt động báo chí là hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí, sản phẩm thông tin có tính chất báo chí; cung cấp thông tin và phản hồi thông tin cho báo chí; cải chính thông tin trên báo chí; xuất bản, in, phát hành báo chí in; truyền dẫn báo chí điện tử và truyền dẫn, phát sóng báo chí nói, báo chí hình; xuất bản báo chí trên không gian mạng.

So với Luật Báo chí hiện hành, dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) đã bổ sung khái niệm, quy định về hoạt động báo chí trên không gian gian mạng. Theo đó, kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng là kênh thông tin do cơ quan báo chí thiết lập trên một mạng xã hội để cung cấp, truyền đưa, thu thập, trao đổi, chia sẻ thông tin, kết nối cộng đồng người sử dụng mạng xã hội, có dấu hiệu nhận biết thống nhất khi thiết lập trên các mạng xã hội khác nhau. Hoạt động trên không gian mạng của cơ quan báo chí phải tuân thủ quy định pháp luật về báo chí, về an ninh mạng, quy định về tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí và phù hợp với các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Dự thảo Luật cũng quy định Nhà nước đầu tư công cụ số để thực hiện giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng phục vụ công tác quản lý báo chí; thúc đẩy hình thành và phát triển các nền tảng số quốc gia cho báo chí; đầu tư và đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ đối với nền tảng số quốc gia cho báo chí. Nền tảng số báo chí ngoài đăng nội dung báo chí còn được tích hợp hoạt động dịch vụ trực tuyến theo quy định của pháp luật.

Trang thông tin điện tử tổng hợp, mạng xã hội sử dụng tin/bài của cơ quan báo chí phải có thỏa thuận với cơ quan báo chí. Việc thiết lập trang thông tin điện tử tổng hợp, cung cấp dịch vụ mạng xã hội của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp thực hiện theo quy định của Chính phủ

Cơ quan báo chí khi hoạt động báo chí trên không gian mạng chịu trách nhiệm về nội dung, bản quyền khi đăng, phát thông tin lên không không gian mạng; đưa thông tin lên kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng trước hoặc sau khi cập nhật thông tin trên báo chí và lưu giữ nội dung đó trên hệ thống máy chủ của cơ quan báo chí theo quy định của Luật này về lưu chiểu báo chí điện tử; thực hiện đăng ký/thông báo với cơ quan quản lý nhà nước về báo chí khi mở các kênh nội dung trên không gian mạng; phải thực hiện kết nối trực tuyến với hệ thống của cơ quan quản lý nhà nước về báo chí để đo kiểm xu hướng thông tin trên không gian mạng theo quy định của Chính phủ.

Thực tế hoạt động báo chí trên không gian mạng đang phát triển mạnh mẽ trong thời gian qua. Quy định hiện hành chỉ điều chỉnh các phương thức hoạt động báo chí truyền thống, thiếu quy định về phương thức hoạt động báo chí mới. Với xu thế phát triển của công nghệ, nền tảng số, mạng xã hội trở thành phương tiện có tiềm năng lớn trong việc truyền tải thông tin trên không gian mạng. Do đó, việc các cơ quan báo chí có kênh nội dung trên không gian mạng là một xu thế tất yếu của quá trình chuyển đổi số báo chí để lan tỏa nội dung báo chí đến người đọc theo những phương thức mới, khai thác nguồn thu quảng cáo số từ phương thức này. Theo quy định của Luật Báo chí 2016, cơ quan quản lý nhà nước không quản lý hoạt động và nội dung báo chí trên không gian mạng. Chính sách của Nhà nước về phát triển báo chí cũng không áp dụng đối với hoạt động báo chí trên không gian mạng.

Với xu thế phát triển của công nghệ, nền tảng số, mạng xã hội trở thành phương tiện có tiềm năng lớn trong việc truyền tải thông tin trên không gian mạng. Do đó, việc các cơ quan báo chí có kênh nội dung trên không gian mạng là một xu thế tất yếu của quá trình chuyển đổi số báo chí để lan tỏa nội dung báo chí đến người đọc theo những phương thức mới, khai thác nguồn thu quảng cáo số từ phương thức này.

Bổ sung khái niệm tạp chí để phân biệt rõ báo, tạp chí

Theo quy định của pháp luật hiện hành, chưa có khái niệm cụ thể về tạp chí, từ đó chưa phân biệt rõ ranh giới giữa báo và tạp chí, dẫn tới việc hoạt động chưa được rõ ràng. Do đó, trong lần sửa đổi này, dự thảo Luật đã bổ sung khái niệm tạp chí, theo đó, “Tạp chí là sản phẩm báo chí đăng tải tin, bài có tính chất chuyên biệt, chuyên ngành, trao đổi, hướng dẫn nghiệp vụ theo tôn chỉ, mục đích quy định trong giấy phép; chỉ cập nhật tin tức, sự kiện về hoạt động của cơ quan chủ quản, bao gồm tạp chí in và tạp chí điện tử”.

Bổ sung quy định về Tổ hợp báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện và Tổ hợp báo chí của địa phương

Luật Báo chí năm 2016 chưa có quy định để hình thành, phát triển cơ quan báo chí lớn, có đủ nguồn lực, đóng vai trò dẫn dắt, định hướng thông tin. Hiện nay, ở nước ta, đã có Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) và Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) được tổ chức theo mô hình tổ hợp báo chí, bao gồm một cơ quan báo chí chủ quản (VOV, VTV, TTXVN) có phát hành các sản phẩm báo chí và các cơ quan báo chí trực thuộc (Báo điện tử VOV, Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC, Thời báo VTV, Báo điện tử Vietnam+, Báo Thể thao và văn hóa, Báo Tin tức, Báo Việt Nam News). Ở cấp địa phương đã hình thành mô hình cơ quan báo chí hợp nhất (như: Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh hoặc Đài Phát thanh - Truyền hình và Báo Bình Phước) hội tụ cả bốn loại hình báo chí. Điều 14 Luật Báo chí 2016 quy định đối tượng được thành lập cơ quan báo chí chưa quy định rõ cơ quan báo chí có được phép trực thuộc một cơ quan báo chí khác, dẫn tới khó khăn trong việc triển khai mô hình Tổ hợp báo chí truyền thông.

Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) quy định, Tổ hợp báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện là mô hình hoạt động của cơ quan báo chí có nhiều loại hình báo chí, có các cơ quan báo chí trực thuộc, doanh nghiệp trực thuộc hoặc góp vốn tại doanh nghiệp, có vai trò nòng cốt định hướng dư luận xã hội, được có cơ chế đặc thù về tài chính, lao động, tiền lương như doanh nghiệp. Tổ hợp báo chí của địa phương là mô hình hoạt động của cơ quan báo chí địa phương có nhiều loại hình báo chí, có các cơ quan báo chí trực thuộc, có vai trò nòng cốt định hướng dư luận xã hội tại địa phương.

Đối tượng hoạt động theo mô hình Tổ hợp báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện phù hợp với Quy hoạch phát triển mạng lưới cơ sở báo chí, phát thanh, truyền hình, thông tin điện tử, cơ sở xuất bản được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Chính phủ quy định chi tiết cơ chế đặc thù tài chính, lao động, tiền lương của Tổ hợp báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện; mô hình hoạt động Tổ hợp báo chí của địa phương.

Người đứng đầu Tổ hợp báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện là Tổng Giám đốc. Người đứng đầu Tổ hợp báo chí của địa phương là Giám đốc.

Cấp phó của người đứng đầu cơ quan báo chí là Phó Tổng biên tập (đối với báo chí in, báo chí điện tử), là Phó Tổng Giám đốc hoặc Phó Giám đốc (đối với báo chí nói, báo chí hình). Cấp phó của người đứng đầu Tổ hợp báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện là Phó Tổng Giám đốc. Cấp phó của người đứng đầu Tổ hợp báo chí của địa phương là Phó Giám đốc.

Cấp phó của người đứng đầu Tổ hợp báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện là Phó Tổng Giám đốc. Cấp phó của người đứng đầu Tổ hợp báo chí của địa phương là Phó Giám đốc.

Người được giao thực hiện nhiệm vụ của người đứng đầu là cấp phó người đứng đầu cơ quan báo chí hoặc cấp phó người đứng đầu cơ quan chủ quản được giao nhiệm vụ phụ trách cơ quan báo chí

Lãnh đạo Tổ hợp báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện, Tổ hợp báo chí của địa phương được kiêm nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo một hoặc các cơ quan báo chí trực thuộc.

Quy định đầy đủ các phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu, phù hợp với thực tiễn

Luật Báo chí năm 2016 chưa quy định đầy đủ phương thức Nhà nước đảm bảo kinh phí cơ quan báo chí thực hiện công tác tuyên truyền (giao nhiệm vụ, đấu thầu). Khoản 3 Điều 5 Luật Báo chí năm 2016 quy định Nhà nước “đặt hàng” báo chí, trong khi đó theo quy định hiện pháp luật hành có cả phương thức giao nhiệm vụ, đấu thầu. Để khắc phục tình trạng này, dự thảo Luật đã bổ sung, quy định đầy đủ các phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu, phù hợp với thực tiễn.

Theo đó, dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) bổ sung chính sách quản lý nhà nước về báo chí: Giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu và hỗ trợ cước vận chuyển báo chí để báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị, an ninh, quốc phòng, văn hóa, thông tin tuyên truyền về tình trạng khẩn cấp, thông tin đối ngoại, truyền thông chính sách, phục vụ thiếu niên, nhi đồng, người khiếm thính, khiếm thị, đồng bào vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo và các nhiệm vụ trọng yếu khác.

Bổ sung nguồn thu của cơ quan báo chí

Luật Báo chí năm 2016 quy định về loại hình hoạt động và nguồn thu của cơ quan báo chí: (i) Nguồn thu do cơ quan chủ quản báo chí cấp; (ii) Thu từ bán báo, bán quyền xem các sản phẩm báo chí, quảng cáo, trao đổi, mua bán bản quyền nội dung; (iii) Thu từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ của cơ quan báo chí, các đơn vị trực thuộc cơ quan báo chí; (iv) Nguồn thu từ tài trợ hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước.

Ngoài các nguồn thu trên, dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) đã bổ sung các nguồn thu của cơ quan báo chí, gồm có: (i) Thu từ lợi nhuận phần vốn góp trong các doanh nghiệp; (ii) Thu từ thực hiện các nội dung cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu; (ii) Thu từ người có nhu cầu đăng bài nghiên cứu khoa học để có kinh phí phản biện, hoàn thiện, nâng cao chất lượng bài viết.

Luật Báo chí 2016 chưa có quy định về việc các tạp chí khoa học thu tiền của người có nhu cầu đăng bài nghiên cứu khoa học, dẫn đến có khó khăn về kinh phí để thực hiện phản biện, nâng cao chất lượng bài viết khoa học, tạo nguồn thu cho hoạt động báo chí.

Bổ sung quy định quản lý phóng viên, biên tập viên chưa được cấp thẻ nhà báo

Khi hoạt động nghiệp vụ báo chí, nhà báo xuất trình thẻ nhà báo. Luật Báo chí 2016 chỉ quy định quyền và nghĩa vụ của nhà báo, thiếu quy định về hoạt động nghiệp vụ báo chí của những người chưa được cấp thẻ nhà báo. Để được cấp thẻ nhà báo cần đảm bảo các điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định; trên thực tế, có những người làm tại cơ quan báo chí có hoạt động nghiệp vụ nhưng chưa được cấp thẻ nhà báo nhưng Luật chưa quy định quyền, nghĩa vụ cũng như cách thức tác nghiệp báo chí của những người này.

Để khắc phục tình trạng này, tạo điều kiện cho phóng viên, biên tập viên cơ quan báo chí thực hiện nhiệm vụ, chức năng nghề nghiệp, dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) đã bổ sung quy định phóng viên, biên tập viên chưa được cấp thẻ nhà báo có quyền và nghĩa vụ như đối với nhà báo; khi đến cơ quan, tổ chức để hoạt động nghiệp vụ báo chí chỉ cần xuất trình giấy giới thiệu do cơ quan báo chí cấp. Giấy giới thiệu chỉ được cấp cho phóng viên của cơ quan báo chí.

Ảnh: internet