Tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp

Hội thảo khoa học “Nhận diện bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp và kiến nghị hoàn thiện”

Hội thảo có sự tham gia của nhiều giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực pháp lý; đại diện Lãnh đạo một số bộ, ngành; một số đại biểu Quốc hội; đại diện Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; tổ chức pháp chế các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; đại diện Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp, Sở Tư pháp; đại diện các cơ quan thi hành án dân sự; đại diện doanh nghiệp, hiệp hội hành chính; luật gia, luật sư; cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu...

Phát biểu khai mạc, đồng chí Trương Thế Côn, Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật cho biết, trong bối cảnh các bộ, ngành, địa phương trên cả nước đã và đang tiến hành sơ kết 01 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp theo Quyết định số 706/QĐ-TTg ngày 21/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Vì vậy, Hội thảo được tổ chức với mục đích làm rõ hơn những khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận hành, nhận diện trên cả phương diện lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp.

Tổng Biên tập thông tin, chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả đã được Đảng ta thực hiện trong nhiều năm. Tuy nhiên, đợt sắp xếp vừa qua là cuộc cách mạng, có quy mô lớn và tác động sâu rộng đối với tổ chức, hoạt động của cả hệ thống chính trị. Thực hiện chủ trương đó, Quốc hội đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 2013. Theo đó, từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp chính thức được thực hiện. Sau 01 năm, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp bước đầu có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, quá trình vận hành đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện.

Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn phát biểu khai mạc

Đồng chí Trương Thế Côn cho biết, trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 và Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị, trong đó có yêu cầu đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và phát huy vai trò chủ động của chính quyền địa phương, việc hoàn thiện thể chế mô hình chính quyền địa phương 02 cấp càng trở nên cấp thiết. Để thực hiện, cần phải tiến hành tổng thể và có những giải pháp khắc phục những khó khăn, vướng mắc, khơi thông nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Vì vậy, đồng chí Tổng Biên tập đề nghị Hội thảo sẽ tập trung một số nội dung như: (i) Đánh giá khách quan, toàn diện những kết quả đạt được sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; làm rõ những tác động tích cực đối với hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp; (ii) Nhận diện đầy đủ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, nhất là những vấn đề liên quan đến phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức; nguồn lực và điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ nói chung và trong lĩnh vực tư pháp nói riêng; (iii) Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật trên cơ sở tổng kết thực tiễn, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, ổn định nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu đổi mới và phát triển trong giai đoạn mới; (iv) Chia sẻ những mô hình hay, cách làm hiệu quả, những kinh nghiệm thực tiễn có thể nghiên cứu, nhân rộng trong phạm vi cả nước.

Hội thảo được tổ chức bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến

Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp chia sẻ, thời gian qua và thời gian tới, khối lượng văn bản pháp luật cần phải sửa đổi rất lớn. Phó Vụ trưởng nhấn mạnh, qua báo cáo của các bộ, ngành, địa phương cho thấy có rất nhiều vướng mắc, khó khăn trong các quy định của pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện. Chính vì vậy, Hội thảo hôm nay là dịp để các cơ quan xây dựng pháp luật nhận được sự quan tâm, đóng góp của nhiều nhà khoa học, chuyên gia và các quý vị đại biểu đến từ các bộ, ngành, đơn vị trực tiếp gắn với công tác xây dựng hoàn thiện thể chế phục vụ cho vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Lê Tuấn Phong phát biểu tại Hội thảo

Với 15 ý kiến phát biểu trực tiếp và trực tuyến tại Hội thảo, về cơ bản các đại biểu đều thống nhất với những kết quả đạt được của việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp sau 01 năm thực hiện, bước đầu đã đạt được kết quả tích cực, góp phần tinh gọn tổ chức bộ máy, giảm đầu mối trung gian, tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương. Bên cạnh kết quả đạt được, thực tiễn hoạt động cũng đặt ra những thách thức, bộc lộ một số bất cập, khó khăn, vướng mắc cần thiết phải có giải pháp tháo gỡ.

Tại Hội thảo, GS.TS. Vũ Công Giao, Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, từ kinh nghiệm của các nước trên thế giới không có mô hình chính quyền địa phương hoàn thiện, tuyệt đối. Mô hình chính quyền địa phương hiệu quả không phải là một mô hình không bao giờ có vướng mắc mà là mô hình có cơ chế kèm theo cơ chế phát hiện vướng mắc và sửa đổi kịp thời để phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Theo giáo sư, từ góc độ pháp lý, có 03 khó khăn cần đặc biệt quan tâm trong việc vận hành chính quyền địa phương 02 cấp: Có một khoảng cách nhất định giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện thực hiện, nhất là ở cấp xã; trong một số vụ việc cụ thể, chưa thật rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm chính, cơ quan nào phối hợp, nhất là đối với những việc liên quan đến nhiều ngành, nhiều địa phương hoặc những vấn đề mới phát sinh; người dân một số nơi dường như đang gặp khó khăn hơn khi tiếp cận dịch vụ công, một phần do hồ sơ, dữ liệu, cán bộ, thủ tục và hệ thống công nghệ thông tin chưa được hoàn thiện, kết nối thông suốt.

Từ đó, GS.TS. Vũ Công Giao gợi ý ba hướng hoàn thiện cơ chế vận hành: (i) Cần thường xuyên theo dõi, đánh giá quá trình vận hành đó từ trải nghiệm của người dân, tổ chức, doanh nghiệp, đặc biệt từ các nhóm yếu thế; (ii) Cần có một kênh phản ánh chính thức đơn giản, dễ sử dụng để chính quyền cấp xã, người dân, tổ chức, doanh nghiệp có thể báo cáo và thông tin một cách nhanh chóng những vướng mắc; (iii) Nên xây dựng một hướng dẫn hành động cụ thể cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã trong những tình huống thường gặp, nhất là những tình huống trong lĩnh vực có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp như đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo, giáo dục, y tế, bảo hiểm xã hội; nên có cơ chế bảo vệ cán bộ khi họ thực hiện đúng quy trình, tinh thần phục vụ Nhân dân nhưng do yếu tố khách quan mà kết quả công việc của họ bị chậm hoặc là chưa được như kỳ vọng.

Đồng chí Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam chia sẻ tại Hội thảo

Chia sẻ tại Hội thảo, đồng chí Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam nhấn mạnh về kết quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, như: Rút ngắn quy trình điều hành: việc xóa bỏ cấp huyện giúp thông tin chỉ đạo từ tỉnh xuống xã và ngược lại trở nên thông suốt; tăng tính chủ động cho cơ sở: chính quyền cấp xã bước đầu được trao quyền thực chất hơn trong các lĩnh vực “nóng” như quản lý đất đai, đô thị và an sinh xã hội. Tuy nhiên, đồng chí Đào Ngọc Chuyền cũng nhận định còn những bất cập nhất định về pháp lý và trong vận hành hành chính như còn thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật chuyên ngành, áp lực về khối lượng công việc, thời hạn hoàn thành, tâm lý thực thi công vụ. Đại biểu đề nghị, để giải quyết bất cập, cần một tư duy lập pháp và quản trị tích hợp, đồng bộ từ trung ương đến địa phương, theo đó, cần tổng rà soát và đồng bộ hóa pháp luật chuyên ngành; thực hiện cơ chế phân cấp gắn liền với nguồn lực bảo đảm; xây dựng các mô hình hỗ trợ cấu trúc đặc thù (triển khai mô hình “cụm tư pháp liên xã”; cơ chế đặc thù cho đô thị lớn; pháp lý hóa quy trình “không giấy tờ”; hoàn thiện cơ chế “hậu kiểm”.

Đại biểu Quốc hội khóa XVI Trịnh Xuân An, Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Quốc hội phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, Đại biểu Quốc hội khóa XVI Trịnh Xuân An, Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Quốc hội nêu một số vướng mắc trong triển khai chính quyền địa phương 02 cấp. Đồng thời, đại biểu đề xuất một số giải pháp. Trong đó, về mặt biên chế, thẩm quyền, ngân sách, đại biểu cho rằng, nếu đã gọi là phân cấp, phân quyền triệt để cho địa phương thì địa phương quyết, địa phương làm và địa phương nắm phải sát với địa phương. Do đó, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị cần ủng hộ tinh thần Chính phủ giao các tỉnh, thành phố được chủ động trong việc tính toán biên chế của các đơn vị cấp xã, phường sao cho phù hợp (hay nói cách khác là khoán về biên chế). Không nên quy định một phường chẳng hạn có 250.000 dân mà mô hình quản trị cũng như phường có 20.000 dân. Bên cạnh đó, đại biểu nhấn mạnh, chuyển đổi số và khoa học công nghệ sẽ là “cứu cánh”, trợ thủ cho tổ chức quản trị chính quyền hiện nay.

Một số hình ảnh tại Hội thảo:

(Ảnh: Linh Diệp)