Đề xuất tăng cường chuyển đổi số, bảo đảm nguồn lực cho phổ biến, giáo dục pháp luật

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội thảo góp ý về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) khu vực miền Bắc

Phát biểu khai mạc và định hướng thảo luận tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, hiện nay, Bộ Tư pháp đang thực hiện quy trình xây dựng hồ sơ đề nghị xây dựng luật theo quy định của pháp luật. Bộ đã có Tờ trình báo cáo Chính phủ về các chính sách của dự án luật và đang tiếp tục lấy ý kiến thành viên Chính phủ. Đa số ý kiến cơ bản thống nhất với 06 nhóm chính sách do Bộ Tư pháp đề xuất, tuy nhiên vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ thêm.

Tại Hội thảo, bên cạnh việc góp ý trực tiếp vào dự thảo Luật, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến đối với 6 nhóm chính sách với các nội dung cơ bản gồm: (i) Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý nhà nước, thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật; (ii) Hoàn thiện quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật; (iii) Mở rộng đối tượng đặc thù và quy định rõ chính sách, trách nhiệm phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù; (iv) Quy định rõ nội dung, trách nhiệm giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân; (v) Bổ sung quy định về truyền thông chính sách và các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng hiện đại, chuyển đổi số; (vi) Bổ sung cơ chế, chính sách và nguồn lực tương xứng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu khai mạc và định hướng thảo luận tại Hội thảo

Đối với nội dung liên quan đến Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, Thứ trưởng cho biết, hiện còn hai luồng ý kiến khác nhau. Một số ý kiến đề nghị quy định thống nhất việc thành lập Hội đồng ở cấp xã nhằm tăng cường sự phối hợp liên ngành, hỗ trợ người đứng đầu trong chỉ đạo, điều hành công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng cấp xã hiện đã có nhiều ban chỉ đạo, hội đồng hoạt động chưa thực sự hiệu quả; nếu quy định cứng sẽ làm tăng đầu mối, phát sinh hình thức, chồng chéo và giảm trách nhiệm của người đứng đầu. Vì vậy, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tiếp tục phân tích sâu hơn để làm cơ sở lựa chọn phương án phù hợp.

Liên quan đến chính sách về đối tượng đặc thù, yếu thế, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, Thứ trưởng cho biết, có ý kiến đề nghị không xác định cứng các nhóm đối tượng đặc thù trong luật mà chỉ quy định nguyên tắc chung, sau đó giao văn bản dưới luật hướng dẫn cụ thể theo từng giai đoạn và điều kiện thực tiễn. Một số ý kiến khác đề nghị tiếp tục quy định cụ thể các nhóm đối tượng cần ưu tiên trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật để có cơ chế tập trung nguồn lực phù hợp.

Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên báo cáo tại Hội thảo

Báo cáo tại Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên cho biết, qua 14 năm triển khai thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, các ngành, các cấp từ trung ương đến cơ sở và đạt được nhiều kết quả tích cực. Những kết quả này góp phần nâng cao ý thức tuân thủ, chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và Nhân dân; thúc đẩy xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; phát triển kinh tế, xã hội; bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, qua tổng kết thực tiễn thi hành Luật cho thấy vẫn còn một số hạn chế, khó khăn, một số quy định trong Luật đã không phù hợp với chủ trương, định hướng của Đảng, nhà nước bao gồm các bất cập, hạn chế từ bản thân Luật cũng như trong tổ chức thực hiện Luật.

Đáng chú ý, Luật chưa tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật, cũng như chưa xác định rõ vai trò của các cơ quan báo chí trong truyền thông chính sách. Quy định về kinh phí còn bất cập, thiếu tính thống nhất và chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.

Tại Hội thảo, các đại biểu phản ánh thực trạng phân bổ và sử dụng kinh phí hiện nay còn dàn trải, thiếu điều phối tập trung. Một số nơi tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo ở địa bàn thuận lợi, dễ triển khai, trong khi những khu vực khó khăn lại ít được tiếp cận. Do đó, cần có cơ chế quản lý, điều phối kinh phí chặt chẽ hơn; nghiên cứu giao cơ quan tư pháp tham gia sâu hơn vào quá trình phân bổ, thẩm định và theo dõi kinh phí thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của các ngành, địa phương.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng kiến nghị cần nghiên cứu bổ sung chế độ, chính sách phù hợp đối với đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật, bảo đảm tương xứng với yêu cầu và khối lượng công việc thực tế.

Liên quan đến chính sách đối với các đối tượng đặc thù, có ý kiến đề nghị không xác định cứng các nhóm đối tượng đặc thù trong luật mà chỉ quy định nguyên tắc chung, sau đó giao văn bản dưới luật hướng dẫn cụ thể theo từng giai đoạn và điều kiện thực tiễn.

Các đại biểu phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Lai Châu Nguyễn Công Thiếp cho rằng, cần quy định bắt buộc việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã nhằm bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ngay từ cơ sở; nâng cao hiệu quả tuyên truyền, đưa pháp luật đến gần người dân; kịp thời nắm bắt, giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, góp phần giữ vững trật tự, an toàn xã hội và tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Lai Châu cho rằng, đối với đội ngũ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật như báo cáo viên, tuyên truyền viên, cần quy định rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm để bảo đảm tính chính danh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, cần có chế độ, chính sách phù hợp nhằm tạo động lực, khuyến khích đội ngũ này yên tâm công tác, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở; đồng thời quy định rõ nguồn lực thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên Đỗ Xuân Toán cho biết thêm, thực tiễn tại địa phương cho thấy nhiều vụ việc vi phạm pháp luật xảy ra do công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật chưa thực sự hiệu quả, nhất là tại cơ sở và địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên nêu rõ, theo quy định hiện hành, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ là trách nhiệm riêng của ngành Tư pháp mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ quan tư pháp hiện chủ yếu đóng vai trò cơ quan tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Trong khi đó, nhiều cơ quan, đơn vị được giao kinh phí để thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật nhưng thiếu cơ chế phối hợp, theo dõi và điều phối thống nhất.

Từ thực tiễn đó, đại biểu này đề xuất, Luật sửa đổi cần quy định rõ hơn về cơ chế quản lý, sử dụng kinh phí cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Theo đó, các cơ quan, đơn vị được giao kinh phí cần có trách nhiệm báo cáo cụ thể về nội dung tuyên truyền, đối tượng được phổ biến pháp luật, địa bàn thực hiện cũng như người trực tiếp thực hiện công tác này để cơ quan quản lý nhà nước có cơ sở theo dõi, điều phối; đồng thời nhấn mạnh cần đặc biệt quan tâm đến tiêu chuẩn, năng lực của đội ngũ thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.