Thống nhất thủ tục ban hành quyết định hành chính, bảo đảm nền hành chính hiện đại, liêm chính, phục vụ và hiệu quả

Hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, nhà hoạt động thực tiễn hàng đầu trong lĩnh vực pháp luật, hành chính học; đại diện một số bộ, ngành; một số đại biểu Quốc hội; đại diện Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ; đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; tổ chức pháp chế các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; đại diện Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp, Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; đại diện lãnh đạo, công chức, các chức danh tư pháp một số cơ quan, ban, ngành, luật gia, luật sư, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, tổ chức hành nghề luật...

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh phát biểu khai mạc Hội thảo

Xây dựng nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nhận định, hoàn thiện pháp luật về ban hành quyết định hành chính là chủ đề mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn rất lớn, góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận về pháp luật hành chính, hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng phục vụ, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, đối tượng phục vụ theo đúng chủ trương của Đảng, Nhà nước, qua đó thúc đẩy kinh tế - xã hội đất nước phát triển nhanh, mạnh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Thứ trưởng nhấn mạnh, trong quản lý hành chính nhà nước, quyết định hành chính đóng vai trò đặc biệt quan trọng, là công cụ quản lý, điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội và thể hiện quyền lực công thông qua các văn bản hành chính do cơ quan, người có thẩm quyền ban hành. Quyết định hành chính không chỉ làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân mà còn tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích, đời sống của người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và cả cộng đồng xã hội. Chính vì vậy, việc ban hành quyết định hành chính đòi hỏi phải tuân theo đúng pháp luật, đúng quy trình, thủ tục và đặc biệt đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của Nhân dân và yêu cầu thực tiễn quản lý nhà nước trong từng giai đoạn cụ thể, nhất là khi Việt Nam đang quyết liệt xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, xây dựng nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm đối tượng phục vụ.

Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, việc ban hành quyết định hành chính còn những khó khăn, vướng mắc, bất cập nhất định như chưa được thực hiện thống nhất, đồng bộ trong phạm vi các bộ, ngành, địa phương và các lĩnh vực, phần nào ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chưa đáp ứng đầy đủ, toàn diện yêu cầu thực tiễn phát triển của đất nước. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó có nguyên nhân do hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động ban hành quyết định hành chính còn phân tán, chưa có một văn bản quy phạm pháp luật mang tính tổng thể, thống nhất.

Thứ trưởng cho biết, Bộ Tư pháp được giao xây dựng dự thảo Nghị định quy định thủ tục ban hành quyết định hành chính (dự thảo Nghị định) nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp với Hiến pháp năm 2013, sửa đổi, bổ sung năm 2025 và khắc phục những hạn chế, vướng mắc trong hoạt động ban hành quyết định hành chính; qua đó góp phần hoàn thiện thể chế, pháp luật về ban hành quyết định hành chính, bảo đảm nền hành chính hiện đại, liêm chính, phục vụ, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Hiện nay, Bộ Tư pháp đang tích cực phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành để sớm trình Chính phủ dự thảo Nghị định này. Tuy nhiên, trong thời gian tới, khi các điều kiện “chín muồi”, Bộ sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền xây dựng dự án Luật Ban hành quyết định hành chính.

Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn phát biểu tại Hội thảo

Đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong ban hành quyết định hành chính

Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Nguyễn Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính gợi mở một số nội dung quan trọng mong nhận được nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận cụ thể, chi tiết để có thêm cơ sở hoàn thiện dự thảo Nghị định. Trong đó, Cục trưởng lưu ý đến vấn đề ban hành quyết định hành chính trên môi trường điện tử như ứng dụng công nghệ thông tin, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quá trình ban hành quyết định hành chính. Cục trưởng Nguyễn Thị Hạnh cho biết, hiện chưa có nhiều quy định tại các văn bản pháp luật điều chỉnh về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong ban hành quyết định hành chính. Nội dung này được đưa vào dự thảo Nghị định còn khá sơ khai, cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng chi tiết, cụ thể hơn.

Bên cạnh đó, Cục trưởng Nguyễn Thị Hạnh cũng nhấn mạnh về vấn đề quy trình ban hành quyết định hành chính. Theo đó, hiện nay, việc ban hành quyết định hành chính với tốc độ rất nhanh, nên cần phải có giải pháp để bảo đảm cân bằng hài hòa quyền của các bên, bảo đảm công khai, minh bạch nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh. Trong dự thảo Nghị định, thủ tục được sửa đổi đã quy định từ việc lấy ý kiến tham vấn, đánh giá tác động và thủ tục thông báo trước.

Phó Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính Bùi Thị Nam báo cáo tại Hội thảo

Báo cáo tại Hội thảo, đồng chí Bùi Thị Nam, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính trình bày bốn định hướng cơ bản liên quan đến hoàn thiện pháp luật về thủ tục ban hành quyết định hành chính, cụ thể:

Một là, thiết lập khuôn khổ pháp lý chung điều chỉnh hoạt động ban hành quyết định hành chính trong hệ thống hành chính nhà nước, từ quá trình xây dựng, ban hành đến xử lý quyết định sau ban hành và tổ chức thi hành sau khi ban hành.

Hai là, tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực hành chính và trách nhiệm giải trình trong quá trình ban hành quyết định hành chính. Pháp luật cần quy định rõ yêu cầu về căn cứ pháp lý, căn cứ thực tiễn của quyết định hành chính để bảo đảm tránh khiếu kiện, khởi kiện.

Ba là, bảo đảm hài hòa giữa tính thống nhất của pháp luật và tính linh hoạt của hoạt động quản lý hành chính.

Bốn là, gắn hoàn thiện pháp luật về thủ tục ban hành quyết định hành chính với yêu cầu chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền.

Cần xây dựng Luật về ban hành văn bản hành chính

Hội thảo ghi nhận 16 ý kiến phát biểu của các chuyên gia, đại biểu tham dự trực tiếp và trực tuyến. Những góp ý tại Hội thảo là nguồn thông tin hữu ích, góp phần hoàn thiện pháp luật về ban hành quyết định hành chính; đồng thời là cơ sở quan trọng để Ban soạn thảo, Tổ biên tập nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định thủ tục ban hành quyết định hành chính. Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận, góp ý, đề xuất, kiến nghị về những vấn đề như: Sự cần thiết của văn bản pháp luật điều chỉnh thống nhất về việc ban hành quyết định hành chính; khái niệm quyết định hành chính; thực trạng pháp luật và khó khăn, vướng mắc, bất cập trong thực tiễn ban hành quyết định hành chính; hình thức, thẩm quyền, quy trình ban hành quyết định hành chính; …

Trong đó, các ý kiến đều cho rằng cần thiết phải có một văn bản pháp luật để điều chỉnh thống nhất vấn đề ban hành quyết định hành chính, trong đó không ít ý kiến nhấn mạnh tầm quan trọng khi đề nghị nâng tầm văn bản này thành Luật để bảo đảm đủ hiệu lực thực thi điều chỉnh lĩnh vực này. Trong đó, PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ cho rằng, luật chuyên ngành cũng đã quy định về các vấn đề như hình thức, chủ thể, thủ tục ban hành văn bản hành chính, trong khi nghị định không thể vượt luật, do đó, cần thiết phải ban hành luật và là Luật về ban hành văn bản hành chính, không phải về ban hành quyết định hành chính.

PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ phát biểu tại Hội thảo

Xác định rõ phạm vi chủ thể ban hành quyết định hành chính

Phát biểu tại Hội thảo, đại biểu Trần Thị Hiền, Đại học Phenikaa cho rằng, Điều 2 quy định “quyết định hành chính là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước… ban hành”, trong đó, khái niệm “cơ quan hành chính nhà nước” chưa được xác định rõ là ngoài những cơ quan mà Hiến pháp hay Luật Tổ chức chính quyền địa phương quy định còn gồm những cơ quan nào. Chẳng hạn như cơ quan chuyên môn (Sở, Phòng của cấp xã, tỉnh, hoặc Cục thuộc Bộ…) có được xác định là cơ quan hành chính hay không. Chính vì vậy, đại biểu đề nghị, dự thảo Nghị định cần làm rõ khái niệm này, có thể mở rộng theo hướng bổ sung các quyết định hành chính do cơ quan trong “hệ thống cơ quan hành chính nhà nước” ban hành.

Đồng chí Trần Thị Hiền nêu quan điểm về các phương án loại trừ trong phạm vi điều chỉnh được đưa ra tại điểm c khoản 2 Điều 1 dự thảo Nghị định. Theo đại biểu, phương án 2 loại trừ đối với quyết định “theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức” sẽ dẫn đến phạm vi quá hẹp, không tương thích với Điều 2 (đang thể hiện phạm vi rất rộng qua khái niệm về quyết định hành chính). Chẳng hạn, một quyết định tuyển dụng những người bên ngoài hệ thống cơ quan nhà nước có được loại trừ trong trường hợp này hay không, hay tất cả quyết định liên quan đến “cán bộ, công chức, viên chức” thì đều không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này.

Đại biểu Trần Thị Hiền Đại học Phenikaa phát biểu tại Hội thảo

Liên quan đến thẩm quyền ban hành văn bản hành chính, PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ đề nghị mở rộng phạm vi không chỉ giới hạn trong khu vực hành chính (tức các cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong bộ máy hành chính) mà văn bản hành chính của tất cả các cơ quan (kể cả các cơ quan Quốc hội, cơ quan dân cử).

Đại diện từ địa phương, đồng chí Trần Thanh Hưng, Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên cho biết, tại địa phương hiện đang rất vướng mắc về vấn đề xác định trách nhiệm của cơ quan tham mưu (như các Sở) trong việc ban hành quyết định hành chính. Do đó, dự thảo Nghị định cần quy định rõ nội dung này thay vì chỉ “đi thẳng” vào cơ quan có thẩm quyền ban hành (như các Ủy ban nhân dân). Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị cần bổ sung quy định về cơ quan kiểm tra, giám sát việc ban hành quyết định hành chính. Đồng thời, đại diện Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên nhận định, một số quy định tại dự thảo Nghị định thuộc phạm vi của Nghị định số 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư, tức Nghị định quy định thủ tục ban hành quyết định hành chính chỉ quy định về trình tự, thủ tục ban hành, còn thẩm quyền ký, ký thừa ủy quyền, ký thừa lệnh… như thế nào thuộc công tác văn thư nên những nội dung này cần được lược bỏ tại dự thảo Nghị định.

Đại biểu Trần Thanh Hưng, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên đề nghị bổ sung quy định về cơ quan kiểm tra, giám sát việc ban hành quyết định hành chính

Cân nhắc về quy định hình thức quyết định hành chính

Tại Hội thảo, PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ đề nghị, cần phân loại văn bản hành chính, theo đó, loại thứ nhất mang tính pháp lý hành chính, tức có giá trị pháp lý bắt buộc dù không phải là quy phạm pháp luật và loại thứ hai không có giá trị pháp lý hành chính, chỉ là các loại công văn hành chính trong quản lý, điều hành của cơ quan nhà nước, đơn vị, người có thẩm quyền.

Về hình thức quyết định hành chính, đồng chí Trần Thanh Hưng cho rằng, việc liệt kê như dự thảo Nghị định là không phù hợp. Theo đó, quyết định hành chính thì trước hết hình thức phải là quyết định, còn những văn bản khác ban hành kèm theo quyết định (bằng khen, giấy khen, giấy chứng nhận…) là văn bản phụ kèm theo, bản chất hợp lại chỉ là một quyết định. Tức là, văn bản hành chính không ban hành kèm theo một quyết định thì không thể được coi là một quyết định hành chính. Do đó, đại biểu đề nghị, không nên tách các loại văn bản kiểu liệt kê như quy định trong dự thảo Nghị định.

Chia sẻ tại Hội thảo, đồng chí Nguyễn Quỳnh Liên, Đại biểu Quốc hội khóa XVI lưu ý về một số nội dung trong dự thảo Nghị định. Trong đó, về hình thức quyết định hành chính, đồng chí Nguyễn Quỳnh Liên đề nghị việc xác định, khẳng định quyết định hành chính dưới hình thức nào, thống nhất ở mức độ nào, hình thức ra sao cần cân nhắc để bảo đảm có một nghị định điều chỉnh về những vấn đề cấp thiết đặt ra hiện nay chứ không “làm thay” việc của các luật hay văn bản khác đã có quy định về những hình thức văn bản mà chúng ta gọi là quyết định hành chính. Đồng thời, về trình tự, thủ tục ban hành quyết định hành chính, đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên đề nghị cơ quan soạn thảo cần lưu ý, nếu đặt ra một quy trình chung ban hành quyết định hành chính, nhưng lại dẫn chiếu đến luật chuyên ngành, vừa chung, vừa riêng, không có những cái “khóa” để kiểm tra, kiểm soát rủi ro sẽ trở thành thiếu sót trong việc hướng dẫn tại Nghị định này.

Một số hình ảnh tại Hội thảo:

(Ảnh: Song An, Thuỳ Dung)