Ngày 29/5, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo quốc gia "Phương hướng sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới" do PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh, Phó Hiệu trưởng Trường và GS.TS. Võ Khánh Vinh, Trường Đại học Kiểm sát đồng chủ trì. Tham dự Hội thảo có đại diện Ban Giám hiệu Trường, các bộ, ngành, trường đại học, viện nghiên cứu cùng các chuyên gia, nhà khoa học.
Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, Hội thảo quốc gia “Phương hướng sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới” là một trong những hội thảo khoa học quốc gia đầu tiên tiếp cận vấn đề sửa đổi tổng thể Hiến pháp từ góc độ học thuật và trong bối cảnh phát triển mới của đất nước. Điều này cũng thể hiện tinh thần tiên phong trong nghiên cứu và gợi mở các vấn đề pháp lý nền tảng mà Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội luôn theo đuổi trong gần 50 năm hình thành và phát triển.
Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực quản trị quốc gia, việc nhìn nhận lại nền tảng hiến định là những yêu cầu vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn sâu sắc.
Thông tin về nội dung Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh cho biết, chương trình được thiết kế bám sát các nội dung nền tảng của Hiến pháp với hai phiên thảo luận chính. Trong đó, phiên thứ nhất tập trung vào những vấn đề chung và khuynh hướng sửa đổi tổng thể Hiến pháp, với mục tiêu cung cấp cơ sở lý luận nền tảng về tư duy lập hiến, các nguyên lý Hiến pháp và định hướng tiếp cận sửa đổi Hiến pháp trong thời gian tới; phiên thứ hai tiếp cận hai nhóm nội dung cốt lõi của Hiến pháp: (i) Những vấn đề về quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh mới, đặc biệt là kỷ nguyên số; (ii) Vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước gồm quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp và tổ chức quyền lực theo cấu trúc lãnh thổ chính quyền địa phương.
Toàn cảnh Hội thảo "Phương hướng sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”
Trên cơ sở đó, Phó Hiệu trưởng Trường bày tỏ mong muốn các ý kiến trao đổi tại Hội thảo sẽ tập trung vào những vấn đề khoa học, thể chế và kỹ thuật lập hiến, bảo đảm tính khách quan, trách nhiệm, qua đó đóng góp những gợi mở có giá trị cho quá trình nghiên cứu, hoàn thiện Hiến pháp Việt Nam để thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Trao đổi tại Hội thảo, GS.TS. Võ Khánh Vinh, Trường Đại học Kiểm sát cho rằng, việc sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 cần được tiếp cận trên cơ sở một hệ thống tư duy mới, toàn diện và hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Theo đó, đây không chỉ là quá trình sửa đổi văn bản pháp lý tối cao mà còn là quá trình hoàn thiện nền tảng chính trị - pháp lý, nền tảng giá trị và nền tảng phát triển của quốc gia.
Về tư duy tiếp cận chính trị - pháp lý, GS.TS. Võ Khánh Vinh nhấn mạnh, việc sửa đổi Hiến pháp cần được đặt trong mối quan hệ thống nhất giữa định hướng chính trị của đất nước và yêu cầu hoàn thiện nền tảng pháp lý tối cao của Nhà nước. Hiến pháp cần nhấn mạnh vị trí, vai trò lãnh đạo quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời tiếp tục thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ, kiểm soát quyền lực nhà nước, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đặc biệt, các vấn đề kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình cần được nhìn nhận như những nguyên tắc hiến định cốt lõi.
GS.TS. Võ Khánh Vinh, Trường Đại học Kiểm sát cho rằng, việc sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 cần được tiếp cận trên cơ sở một hệ thống tư duy mới, toàn diện và hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
Đề cập đến tư duy tiếp cận giá trị, ông Vinh nhấn mạnh, Hiến pháp không chỉ là văn bản tổ chức quyền lực mà còn là nền tảng giá trị của quốc gia, dân tộc và con người Việt Nam. Do vậy, việc sửa đổi Hiến pháp cần chuyển từ tư duy “Hiến pháp của quyền lực” sang “Hiến pháp của giá trị”, hướng tới kiến tạo trật tự giá trị cho phát triển con người và phát triển bền vững đất nước. Trong bối cảnh mới, nhiều giá trị có ý nghĩa hiến định cần được quan tâm như an ninh con người, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đạo đức công nghệ và quyền sống trong môi trường an toàn, bền vững.
Đối với tư duy tiếp cận quyền con người, quyền công dân, GS.TS. Võ Khánh Vinh cho rằng, cần đặt con người ở vị trí trung tâm của Hiến pháp và của tổ chức quyền lực nhà nước. Theo đó, Hiến pháp không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận quyền mà quan trọng hơn phải thiết lập cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong thực tiễn.
Tại Hội thảo, có đại biểu cho rằng, việc sửa đổi Hiến pháp cần được tiếp cận trên tinh thần thận trọng, khoa học và đặt trên nền tảng của chủ nghĩa hợp hiến, bởi Hiến pháp là đạo luật tối cao, có tính ổn định đặc biệt và không thể sửa đổi một cách dễ dàng như các đạo luật thông thường. Theo đại biểu, quá trình sửa đổi Hiến pháp cần đồng thời tính đến việc hoàn thiện cơ chế bảo hiến nhằm bảo đảm tính ổn định, tính tối cao và hiệu lực thực tế của Hiến pháp trong đời sống xã hội.
Các đại biểu tham dự và phát biểu tại Hội thảo
Ngoài ra, có đại biểu nhấn mạnh, sửa đổi Hiến pháp không thể xuất phát từ ý chí chủ quan hay sự thuận tiện trong quản lý nhà nước, mà phải bắt nguồn từ thực tiễn và ý nguyện của Nhân dân, công bằng cho tất cả mọi người. Nếu không bảo đảm được tính công bằng thì khó có thể xây dựng được một bản Hiến pháp thực sự có giá trị và nhận được sự đồng thuận xã hội rộng rãi.
Các ý kiến tại Hội thảo cho thấy, việc sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 đang đặt ra yêu cầu phải tiếp cận trên cơ sở tư duy đổi mới, toàn diện và hiện đại, vừa kế thừa các giá trị nền tảng của nền lập hiến Việt Nam, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới; đồng thời, quá trình sửa đổi Hiến pháp cần bảo đảm tính khoa học, dân chủ, khách quan, đặt con người và quyền con người ở vị trí trung tâm; tăng cường kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và phát huy đầy đủ quyền làm chủ của Nhân dân. Những trao đổi, đề xuất tại Hội thảo được kỳ vọng sẽ tiếp tục cung cấp thêm cơ sở lý luận và thực tiễn cho quá trình nghiên cứu, hoàn thiện Hiến pháp trong thời gian tới.
Khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2025 (Bộ luật Hình sự) quy định mở về việc Tòa án có thể coi các tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án. Quy định này có ý nghĩa quan trọng, tạo điều kiện cho cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá toàn diện nhân thân người phạm tội và những tình tiết đặc thù của từng vụ án nhằm bảo đảm việc cá thể hóa trách nhiệm hình sự và hình phạt. Để hướng dẫn áp dụng thống nhất, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP ngày 30/9/2025, trong đó Điều 3 hướng dẫn một số tình tiết có thể được coi là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Ngày 11/11, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì cuộc họp Tổ soạn thảo dự thảo Đề án "Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật giai đoạn 2027 - 2030, định hướng đến năm 2045" nhằm tiếp thu các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện một số nội dung cơ bản, quan trọng của dự thảo Đề án.
Trước yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn và tăng cường tính công khai, minh bạch của hoạt động đấu giá tài sản, dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) (dự thảo Luật) đang được Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2 theo hướng đẩy đẩy mạnh thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, gắn với nhiệm vụ triển khai xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Những định hướng này nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, ổn định để thúc đẩy hoạt động đấu giá tài sản theo hướng chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa.
Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, ban hành quyết định hành chính ngày càng gắn với môi trường dữ liệu và hệ thống số. Hiện, pháp luật đã có những quy định tạo cơ sở cho ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước, nhưng chưa hình thành khuôn khổ thống nhất điều chỉnh ban hành quyết định hành chính trong môi trường điện tử, đồng thời, chưa làm rõ vai trò của quyết định hành chính như kết quả pháp lý cuối cùng trong dịch vụ công trực tuyến. Nghiên cứu phân tích, chỉ ra các khoảng trống pháp lý như thiếu quy định trực tiếp về quyết định hành chính điện tử; chưa có tiêu chí xác định phạm vi áp dụng; trách nhiệm dữ liệu còn phân tán; giá trị chứng cứ của dữ liệu số chưa rõ; chưa có cơ chế bảo đảm an toàn pháp lý cho người thực thi. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất định hướng hoàn thiện pháp luật nhằm chuẩn hóa quy trình, xác định phạm vi áp dụng và tăng cường bảo đảm pháp lý trong môi trường số.
Tóm tắt: Quyết định hành chính là văn bản pháp luật có vai trò quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước, là phương tiện để chuyển tải các mệnh lệnh của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý. Các quyết định hành chính có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức nên pháp luật cần quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền ban hành quyết định hành chính. Tuy nhiên, hiện, pháp luật về quyết định hành chính được quy định trong nhiều văn bản pháp luật chuyên ngành và chưa được hiểu thống nhất về khái niệm quyết định hành chính, quy định cụ thể về trình tự, thủ tục ban hành, dẫn đến thực tiễn áp dụng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Qua nghiên cứu pháp luật của Đức, Nhật Bản và Na Uy, trên cơ sở đánh giá yêu cầu về tái cấu trúc hệ thống pháp luật của Việt Nam theo Nghị quyết số 27/NQ-TW[I] và Nghị quyết số 66/NQ-TW[II], Kết luận số 09-KL/TW[III] nghiên cứu đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyết định hành chính ở Việt Nam hiện nay.
Tóm tắt: Tính hợp pháp của quyết định hành chính là nội dung quan trọng của pháp luật hành chính hiện đại được nhiều quốc gia ghi nhận. Trên cơ sở phân tích quy định pháp luật của Đức, Trung Quốc và Nhật Bản, nghiên cứu chỉ ra các căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính được quy phạm hóa trong các văn bản luật. Nghiên cứu cho thấy, căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính theo pháp luật Đức, Trung Quốc và Nhật Bản được xem xét trên ba phương diện: thẩm quyền ban hành, nội dung và hình thức của quyết định. Hiện, Việt Nam chưa có văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể và rõ ràng về các căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều quyết định hành chính được ban hành bất hợp pháp trong thực tiễn. Từ việc đánh giá thực trạng ban hành quyết định hành chính ở Việt Nam, nghiên cứu kiến nghị, đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính đáp ứng yêu cầu của cải cách hành chính.
Ngày 10/11, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội nghị triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ được giao tại Quyết định số 1788/QĐ-TTg ngày 15/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật.
Nhằm khai thác hiệu quả các tầng không gian đô thị, Điều 11 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 thiết lập khuôn khổ pháp lý về quy hoạch, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao. Các quy định hướng đến bảo đảm an toàn, quốc phòng, an ninh, kết nối đồng bộ và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, phát triển công trình.
Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) (dự thảo Luật), nhiều đại biểu Quốc hội tập trung góp ý các quy định nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo đảm tính công khai, minh bạch trong hoạt động đấu giá. Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ từ khâu đăng ký, tổ chức phiên đấu giá đến xử lý nghiêm các hành vi thông đồng, dìm giá và bỏ cọc trong đấu giá tài sản.
Tóm tắt: Pháp luật về ban hành quyết định hành chính đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm các quyết định hành chính được ban hành, thực hiện theo đúng quy định, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Nghiên cứu phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật về ban hành quyết định hành chính trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trên cơ sở đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng, nghiên cứu chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành, yêu cầu đặt ra từ phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, từ đó, đề xuất định hướng hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, hướng tới xây dựng cơ chế thủ tục thống nhất và từng bước hình thành luật chuyên biệt về ban hành quyết định hành chính.
Báo cáo số 917/BC-BTP ngày 30/10/2026 của Bộ Tư pháp về tình hình, kết quả cải cách thủ tục hành chính tháng 10 và nhiệm vụ trọng tâm tháng 11 năm 2026 đã đưa ra những kết quả nổi bật, đồng thời nêu rõ các kiến nghị, đề xuất để tiếp tục nâng cao chất lượng và tính ổn định của công tác cải cách thủ tục hành chính (TTHC).
Tóm tắt: Kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước là yêu cầu của mọi nền hành chính các quốc gia trên thế giới, nhằm bảo đảm tính hợp pháp trong hoạt động công vụ, phòng ngừa và hạn chế tình trạng lạm quyền, đồng thời, bảo đảm tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức. Ở Việt Nam, các cơ chế kiểm soát hoạt động hành chính đã từng bước được hình thành và hoàn thiện, tuy nhiên, hiệu quả thực thi trên thực tế còn hạn chế. Nghiên cứu phân tích, đánh giá việc kiểm soát quá trình ban hành và thi hành quyết định hành chính cá biệt - một hình thức phổ biến và có tác động trực tiếp trong quản lý hành chính. Trên cơ sở làm rõ yêu cầu của hoạt động kiểm soát, nghiên cứu phân tích, đánh giá các cơ chế kiểm soát hiện hành, chỉ ra những hạn chế về phương diện pháp luật và thực tiễn thi hành. Từ đó, nghiên cứu đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát việc ban hành và thi hành quyết định hành chính, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, liêm chính, hiệu quả trong bối cảnh phát triển mới.
Tóm tắt: Quyết định hành chính là biểu hiện đặc trưng, phổ biến phản ánh mối quan hệ giữa Nhà nước và xã hội và là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng điều hành, quản lý xã hội. Ban hành quyết định hành chính hợp pháp, phù hợp với thực tiễn là đòi hỏi khách quan góp phần bảo đảm sự ổn định của trật tự hành chính. Trên cơ sở phân tích đặc trưng thẩm quyền ban hành quyết định hành chính, thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn triển khai thực hiện, nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về chủ thể ban hành quyết định hành chính, trong đó, tập trung vào giải pháp đổi mới tư duy về quản lý nhà nước và hoàn thiện thể chế về ban hành quyết định hành chính.
Tóm tắt: Pháp luật ban hành quyết định hành chính đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát ban hành quyết định hành chính và bảo đảm quyết định hành chính được ban hành theo đúng quy định, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý nhà nước, quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền. Nghiên cứu phân tích pháp luật của Đức, Nhật Bản và Úc về thủ tục ban hành quyết định hành chính, vì đây là các quốc gia có hệ thống pháp luật tương đối hoàn thiện và điển hình nhằm rút ra những gợi mở có giá trị tham khảo trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù, có khác biệt về mô hình và kỹ thuật lập pháp, nhưng, pháp luật của ba quốc gia này đều xác lập các nguyên tắc và thủ tục nền tảng bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu quản lý hành chính hiệu quả với bảo đảm tính công khai, minh bạch, tuân thủ pháp quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng chịu tác động. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất Việt Nam nên nghiên cứu tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các quốc gia này trong xây dựng đạo luật khung về thủ tục ban hành quyết định hành chính theo hướng quy định các nguyên tắc và thủ tục chung, kết hợp với các quy định chuyên ngành để hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động hành chính.
Ngày 06/11, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội thảo đánh giá kết quả cải thiện chất lượng các quy định pháp luật của bộ, ngành, địa phương năm 2026, nhằm nhìn nhận kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng xây dựng, hoàn thiện pháp luật, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia.
