Rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo về những định hướng lớn và hướng hoàn thiện Luật về văn bản quy phạm pháp luật

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho biết, công tác xây dựng pháp luật đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đã ban hành khối lượng rất lớn các văn bản quy phạm pháp luật để kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện như: cấu trúc hệ thống văn bản còn nhiều tầng nấc; nguyên tắc áp dụng pháp luật trong một số trường hợp chưa thật sự rõ ràng; quy trình xây dựng pháp luật có nội dung còn chưa đáp ứng yêu cầu phản ứng chính sách nhanh; việc sử dụng nhiều hình thức văn bản và sửa đổi nhiều văn bản trong cùng một văn bản gây khó khăn cho áp dụng và tra cứu pháp luật; cơ chế tổ chức thi hành và đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành chưa thực sự đầy đủ, đồng bộ.

Đặc biệt, theo Thứ trưởng, yêu cầu hoàn thiện thể chế để phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa công tác xây dựng và thi hành pháp luật.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh phát biểu khai mạc Hội thảo

Nhấn mạnh ý nghĩa của việc sửa đổi Luật, Thứ trưởng nhận định, việc xây dựng Luật lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm xây dựng cấu trúc hệ thống pháp luật tinh gọn, thống nhất, đồng bộ, dễ tiếp cận; hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; đổi mới quy trình xây dựng pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, khoa học, kịp thời, linh hoạt và hiệu quả; tăng cường gắn kết giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; nâng cao chất lượng chính sách, chất lượng văn bản quy phạm pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tại Hội thảo, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ pháp chế và những người trực tiếp làm công tác xây dựng pháp luật tập trung trao đổi thẳng thắn, thực chất về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; phân tích rõ các bất cập ở từng khâu từ xây dựng chính sách, soạn thảo, thẩm định, thẩm tra đến tổ chức thi hành. Đồng thời, đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tiếp tục đổi mới quy trình xây dựng pháp luật theo hướng đơn giản, linh hoạt, hiệu quả nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Trần Văn Lợi báo cáo tại Hội thảo

Báo cáo tại Hội thảo, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Trần Văn Lợi trình bày về những định hướng lớn và hướng hoàn thiện Luật về văn bản quy phạm pháp luật. Theo đó, 10 định hướng lớn trong xây dựng Luật về văn bản quy phạm pháp luật thay thế toàn diện Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, gồm: (i) hoàn thiện cấu trúc và thứ bậc hệ thống văn bản gắn với mở rộng nguồn luật; (ii) đơn giản hóa hình thức và điều chỉnh thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật; (iii) hoàn thiện nguyên tắc áp dụng pháp luật; (iv) phân định thẩm quyền giữa luật và văn bản dưới luật; (v) đổi mới quy trình trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; (vi) hoàn thiện cơ chế đặc thù và phản ứng chính sách nhanh; (vii) chuẩn hóa kỹ thuật sửa đổi, hợp nhất, pháp điển; (viii) gắn xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành và đánh giá sau ban hành; (ix) đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; (x) chuyên nghiệp hóa đội ngũ làm công tác xây dựng pháp luật.

Các định hướng lớn được nêu trên cho thấy việc sửa đổi Luật lần này cần được tiếp cận theo hướng đổi mới toàn diện tư duy xây dựng pháp luật, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung vào quy trình ban hành văn bản sang cách tiếp cận quản trị toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật. Theo đó, Luật về văn bản quy phạm pháp luật không chỉ là luật về trình tự, thủ tục xây dựng văn bản mà cần trở thành khuôn khổ pháp lý nền tảng để thiết kế cấu trúc hệ thống pháp luật, xác lập nguyên tắc áp dụng pháp luật, phân định rõ thẩm quyền lập pháp và lập quy, kiểm soát chất lượng chính sách, tăng cường tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy chuyển đổi số và chuyên nghiệp hóa hoạt động xây dựng pháp luật.

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi, góp ý nhiều nội dung liên quan đến định hướng và hướng hoàn thiện Luật về văn bản quy phạm pháp luật. Các ý kiến cơ bản thống nhất với sự cần thiết phải đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng tinh gọn, đồng bộ, dễ tiếp cận và tăng cường tính khả thi trong tổ chức thi hành.

Bên cạnh đó, nhiều đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ mối quan hệ giữa các nguồn pháp luật; phân định rõ thẩm quyền giữa luật và văn bản dưới luật; hạn chế tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các loại văn bản; đồng thời nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo và tính chuyên nghiệp trong hoạt động xây dựng pháp luật. Đồng thời, nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng, quản lý và tra cứu văn bản quy phạm pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Minh Đoan đề xuất, cần hoàn thiện cơ chế xây dựng và áp dụng pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất; làm rõ mối quan hệ và thứ bậc hiệu lực giữa các nguồn pháp luật nhằm hạn chế chồng chéo, mâu thuẫn trong thực tiễn áp dụng. Bên cạnh đó, GS.TS. Nguyễn Minh Đoan kiến nghị rà soát, tinh gọn hệ thống văn bản, xác định rõ thẩm quyền ban hành của từng cơ quan; phân định hợp lý giữa nội dung quy định trong luật và nội dung giao quy định chi tiết để bảo đảm tính ổn định nhưng vẫn linh hoạt trong điều hành; bổ sung cơ chế đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, cá nhân tham gia xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; đồng thời đẩy mạnh chuyên nghiệp hóa đội ngũ làm công tác xây dựng pháp luật, tăng cường vai trò của chuyên gia, nhà khoa học trong quá trình xây dựng chính sách, pháp luật.

PGS.TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu tại Hội thảo

PGS.TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh đến yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình xây dựng pháp luật, hướng tới xây dựng hệ thống xây dựng pháp luật điện tử thống nhất, kết nối toàn bộ quá trình từ xây dựng chính sách, lấy ý kiến, tiếp thu, chỉnh lý đến đánh giá sau ban hành. Theo PGS.TS. Tô Văn Hòa, việc số hóa toàn bộ quy trình sẽ góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, tăng khả năng kiểm soát chất lượng và tạo điều kiện cho các cơ quan, tổ chức, người dân tham gia hiệu quả hơn vào quá trình xây dựng pháp luật.

Đồng thời, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, cần đặc biệt coi trọng công tác đánh giá chất lượng văn bản sau khi ban hành, trong đó tăng cường vai trò của các cơ quan, tổ chức nghiên cứu độc lập và đối tượng chịu tác động trong hoạt động khảo sát, phản biện, đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng thực chất, ổn định và khả thi hơn.

Góp ý tại Hội thảo, TS. Dương Thị Thanh Mai, Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý cho rằng, đây không chỉ là đạo luật mang tính kỹ thuật mà còn là công cụ quan trọng để xây dựng hệ thống pháp luật kiến tạo phát triển, hiện đại và có tính cạnh tranh. Do đó, toàn bộ quá trình xây dựng, tổ chức thi hành và đánh giá pháp luật cần dựa trên dữ liệu thực, được cập nhật, xử lý thường xuyên nhằm nâng cao khả năng dự báo và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Ngoài ra, TS. Dương Thị Thanh Mai đề xuất, cần tiếp tục nghiên cứu các vấn đề lớn liên quan đến phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp; đồng thời xây dựng cơ sở pháp lý cho các bộ công cụ đánh giá chất lượng chính sách và hiệu quả văn bản quy phạm pháp luật sau ban hành.