Đẩy mạnh hải quan số, tháo gỡ "điểm nghẽn" thể chế trong hoạt động xuất nhập khẩu

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh chủ trì phiên họp Hội đồng thẩm định hồ sơ Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan

Theo báo cáo tại phiên họp thẩm định, Luật Hải quan được thông qua ngày 23/6/2014, có hiệu lực từ ngày 01/01/2015. Luật Hải quan năm 2014 đã đổi mới toàn diện hoạt động hải quan thông qua áp dụng rộng rãi hải quan điện tử, chuyển đổi phương thức quản lý hải quan, đáp ứng tốt hơn yêu cầu cải cách hành chính, cải cách thủ tục hải quan; hướng tới hoạt động hải quan công khai, minh bạch, hiệu quả hơn, đồng thời khắc phục các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan năm 2014 về điều kiện áp dụng và chế độ ưu tiên đối với doanh nghiệp công nghiệp bán dẫn, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; bổ sung quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ.

Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện Luật Hải quan năm 2014, Luật đã bộc lộ một số bất cập, hạn chế như: về quy định điều kiện nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, điều kiện là đại lý làm thủ tục hải quan chưa khuyến khích được sự phát triển và nâng cao vai trò của đại lý làm thủ tục hải quan; về quy định tuyến đường vận chuyển hàng hóa quá cảnh không còn phù hợp do Bộ Giao thông vận tải không còn quy định tuyến đường quá cảnh cố định... Do đó, các quy định nêu trên cần được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn, tăng cường quản lý hải quan, phù hợp với quy định quốc tế và pháp luật có liên quan.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh phát biểu tại phiên họp thẩm định

Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phù hợp với mô hình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước ở trung ương và địa phương, tạo hành lang pháp lý, kịp thời xử lý những vấn đề thực tiễn, tháo gỡ “điểm nghẽn” về thể chế, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới, cũng như tốc độ phát triển của công nghệ thông tin, đặc biệt trong bối cảnh ngành Hải quan đang triển khai toàn diện tái thiết kế quy trình nghiệp vụ hải quan để xây dựng hệ thống hải quan số. Vì vậy, việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2014 là cần thiết.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan gồm 02 điều, tập trung sửa đổi một số điều về tên gọi, chức danh; thủ tục hải quan; khu, kho; quản lý rủi ro; kiểm tra sau thông quan; tạm dừng đối với hàng hóa xâm phạm sở hữu trí tuệ. Đồng thời, bổ sung một số điều về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử; kiểm định hải quan; quản lý tuân thủ; tỷ giá...

Tại phiên họp, các đại biểu tập trung góp ý đối với nhiều nội dung của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, nhất là các quy định liên quan đến thủ tục hải quan điện tử, quản lý rủi ro, kiểm tra, giám sát hải quan, cơ chế phối hợp liên ngành và kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước.

Các đại biểu tham dự phát biểu tại phiên họp

Nhiều ý kiến cho rằng việc sửa đổi Luật cần bảo đảm đồng bộ với yêu cầu chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Các đại biểu cũng đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về quản lý hàng hóa giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử, trách nhiệm của các chủ thể tham gia khai báo hải quan, cơ chế phối hợp trao đổi thông tin giữa cơ quan hải quan với các lực lượng chức năng, bảo đảm tính khả thi, minh bạch và thống nhất với các quy định pháp luật có liên quan.

Phát biểu tại phiên họp thẩm định, đại diện Bộ Công an đề nghị bổ sung, làm rõ hơn một số cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan với lực lượng Công an và các nhiệm vụ chức năng có liên quan đến công tác trao đổi thông tin, phát hiện, điều tra, xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới. Đồng thời, đề nghị tiếp tục tiếp thu hoàn thiện các quy định về quản lý rủi ro, kiểm tra, giám sát hải quan đối với các nhóm mặt hàng có nguy cơ cao.

Từ đó, nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và các hành vi vi phạm pháp luật có liên quan trong hoạt động xuất, nhập khẩu. Về việc kết nối, chia sẻ dữ liệu hệ thống thông tin của cơ quan hải quan với cơ sở dữ liệu nghiệp vụ của Bộ Công an, đại diện cơ quan này đề nghị giao cho một đơn vị làm đầu mối để phục vụ công tác phân tích, đánh giá rủi ro, kịp thời phát hiện các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong hoạt động xuất, nhập khẩu.

Đáng chú ý, liên quan đến quy định về việc ủy quyền của các cá nhân cho người thực hiện khai hải quan phải được thông qua hệ thống ủy quyền điện tử tích hợp trên Cổng dịch vụ công quốc gia VNeID tại dự thảo, đại diện Bộ Công an đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm khai thuế của hải quan và người thực hiện khai báo hải quan phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin trên tờ khai hải quan trên chứng từ của chủ hàng.

Phát biểu kết luận phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, Hội đồng thẩm định thống nhất cao về sự cần thiết xây dựng và trình ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan nhằm thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời kịp thời tháo gỡ những vướng mắc, bất cập phát sinh trong quá trình thi hành Luật Hải quan năm 2014.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh nhận định, hồ sơ dự án Luật cơ bản được chuẩn bị đầy đủ theo quy định, gồm dự thảo Luật, Tờ trình, Báo cáo tổng kết, Báo cáo rà soát chủ trương, đường lối của Đảng. Tuy nhiên, Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát về kỹ thuật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của dự thảo Luật với hệ thống pháp luật hiện hành cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh lưu ý, cơ quan chủ trì soạn thảo cần nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các thành viên Hội đồng thẩm định, đặc biệt đối với các nội dung liên quan đến thương mại điện tử xuyên biên giới, xác thực định danh điện tử, quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan, trách nhiệm của chủ thể trung gian trên nền tảng thương mại điện tử, cũng như các quy định về thủ tục hành chính và phân cấp, phân quyền.

Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát các quy định chuyển tiếp, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý trong quá trình thi hành Luật; đồng thời bảo đảm các quy định của dự thảo Luật vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại.