Hình thành hạ tầng dữ liệu pháp luật quốc gia thống nhất, hiện đại
Ngày 08/10/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1949/QĐ-TTg phê duyệt “Đề án xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật”. Đề án xác định Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật là hạ tầng dữ liệu quan trọng của quốc gia, làm cơ sở xây dựng nền quản trị pháp luật thông minh, góp phần hiện thực hóa chủ trương đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, tạo động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Theo định hướng của Đề án, Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật được hình thành trên cơ sở tổng hợp Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật và các cơ sở dữ liệu có liên quan, lấy dữ liệu về văn bản quy phạm pháp luật làm cốt lõi. Phạm vi dữ liệu không chỉ giới hạn ở các văn bản quy phạm pháp luật mà còn bao gồm hồ sơ xây dựng văn bản, điều ước quốc tế, quyết định, bản án, án lệ của Tòa án, tài liệu nghiệp vụ về thi hành pháp luật, dữ liệu xử phạt vi phạm hành chính, dữ liệu phản ánh, kiến nghị và dữ liệu về thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, Đề án còn định hướng tích hợp các nhóm dữ liệu bổ trợ như tài liệu pháp luật quốc tế, tài liệu nghiên cứu, học thuật.
Mục tiêu tổng quát của Đề án là xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật trở thành hạ tầng dữ liệu pháp luật quốc gia, phục vụ tích hợp, chuẩn hóa, liên kết, phân tích và cung cấp dịch vụ dữ liệu pháp luật dùng chung, bảo đảm tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Đây cũng là nền tảng để phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo chính xác, hiệu quả, hỗ trợ đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, hướng tới nền quản trị pháp luật thông minh.
Bộ Tư pháp giữ vai trò đầu mối, chủ trì triển khai Đề án
Để cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ của Đề án, ngày 11/11/2026, Bộ Tư pháp ban hành Quyết định số 2472/QĐ-BTP về việc ban hành Kế hoạch triển khai Quyết định số 1949/QĐ-TTg ngày 08/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ (Kế hoạch).
Kế hoạch nhằm tổ chức triển khai toàn diện, đầy đủ và hiệu quả các nhiệm vụ được giao; đồng thời phân công rõ trách nhiệm, sản phẩm, lộ trình, thời hạn hoàn thành và các điều kiện bảo đảm thực hiện.
Theo Kế hoạch, Bộ Tư pháp xác định việc triển khai Đề án phải bám sát các mục tiêu, nhiệm vụ tại Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên và hiệu quả giữa các đơn vị. Thủ trưởng các đơn vị được giao nhiệm vụ có trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về tiến độ và chất lượng công việc. Cách thức phân công này nhằm bảo đảm các nhiệm vụ không chỉ được xác định cụ thể trên văn bản mà còn có đầu mối chịu trách nhiệm, có lộ trình và sản phẩm đầu ra để theo dõi, kiểm tra.
Trong tổng thể triển khai Đề án, Bộ Tư pháp được giao vai trò cơ quan chủ trì, đầu mối hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc các bộ, cơ quan, địa phương thực hiện. Bộ có trách nhiệm phối hợp với Bộ Công an và Bộ Khoa học và Công nghệ thống nhất kiến trúc tổng thể, mô hình quản trị, tiêu chuẩn dữ liệu, cơ chế xác thực và phân quyền trong xây dựng, vận hành hệ thống, bảo đảm phù hợp với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia.
Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa nền tảng, bởi để hình thành một cơ sở dữ liệu lớn có khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác thống nhất trên phạm vi toàn quốc, trước hết cần có sự thống nhất về kiến trúc, chuẩn dữ liệu và phương thức quản trị. Bộ Tư pháp không chỉ tổ chức xây dựng nền tảng công nghệ mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc thiết lập các nguyên tắc, tiêu chuẩn và cơ chế vận hành dữ liệu pháp luật, bảo đảm dữ liệu được cập nhật, chuẩn hóa và khai thác đúng mục đích.
Cụ thể, theo Phụ lục II kèm theo Quyết định số 1949/QĐ-TTg, Bộ Tư pháp được giao chủ trì xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu pháp luật. Trong đó, có các nhiệm vụ ban hành Quy chế quản lý, vận hành, khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật; quy định về kiến trúc, chuẩn dữ liệu, nguyên tắc, tiêu chí kỹ thuật, chuẩn đặc tả dữ liệu pháp luật; quy định về từ điển thuật ngữ pháp lý và mô hình quản trị dữ liệu pháp luật. Đây là cơ sở để bảo đảm việc tạo lập, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu được thực hiện theo những nguyên tắc thống nhất.
Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp là cơ quan chủ trì phát triển nền tảng công nghệ của Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật; tổ chức thu thập, tích hợp các nguồn dữ liệu pháp luật; xây dựng Đồ thị tri thức pháp luật và quản trị, vận hành hệ thống. Đồ thị tri thức pháp luật được định hướng trở thành nền tảng tri thức phục vụ phân tích dữ liệu, hỗ trợ tra cứu ngữ nghĩa và phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp luật. Đây là bước phát triển quan trọng, giúp chuyển từ phương thức tra cứu thông tin đơn thuần sang khả năng khai thác, liên kết và phân tích dữ liệu có chiều sâu hơn.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng, tổ chức triển khai Chương trình đào tạo, bồi dưỡng, phát triển năng lực công nghệ số của ngành Tư pháp giai đoạn 2026 - 2030. Việc phát triển nguồn nhân lực có kiến thức, kỹ năng về chuyển đổi số, quản trị và khai thác dữ liệu pháp luật là điều kiện cần thiết để bảo đảm hệ thống được vận hành hiệu quả, dữ liệu được cập nhật thường xuyên và các công cụ công nghệ được khai thác đúng mục đích.
Đồng thời, Bộ Tư pháp có trách nhiệm phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất cơ chế ưu tiên, hỗ trợ nghiên cứu, phát triển các sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; tăng cường hợp tác quốc tế để nghiên cứu, học tập kinh nghiệm về xây dựng, quản trị và khai thác cơ sở dữ liệu pháp luật. Bộ cũng được giao theo dõi, tổng hợp, báo cáo kết quả thực hiện các nhiệm vụ của Đề án theo quy định.
Để thực hiện các nhiệm vụ này, Kế hoạch của Bộ Tư pháp xác định Cục Công nghệ thông tin là đơn vị đầu mối chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan theo dõi, đôn đốc triển khai; định kỳ hằng năm hoặc đột xuất báo cáo Lãnh đạo Bộ, Ban Chỉ đạo của Bộ Tư pháp về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 về tiến độ thực hiện, đồng thời đề xuất phương án xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Các đơn vị thuộc Bộ được giao chủ trì nhiệm vụ có trách nhiệm xây dựng dự toán kinh phí, phối hợp với Cục Kế hoạch - Tài chính tổng hợp, tham mưu bố trí nguồn lực bảo đảm triển khai.
Lộ trình cụ thể, hướng tới khai thác dữ liệu pháp luật thông minh
Theo mục tiêu được xác định tại Quyết định số 1949/QĐ-TTg, năm 2027 là giai đoạn tập trung rà soát, tái cấu trúc Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, bảo đảm 100% dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật được biểu diễn dưới dạng tiêu chuẩn hỗ trợ máy đọc; đồng thời số hóa 100% hồ sơ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của các văn bản được ban hành từ ngày 30/4/2025.
Trong giai đoạn 2028 - 2030, Đề án đặt mục tiêu hoàn thành triển khai Kho dữ liệu pháp luật tập trung, bảo đảm tích hợp 100% các nguồn dữ liệu thành phần về pháp luật từ các bộ, cơ quan, địa phương; hình thành Đồ thị tri thức pháp luật quốc gia, hỗ trợ tìm kiếm, phân tích, khai thác thông minh và ứng dụng công nghệ số phục vụ công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật. Cùng với đó là phát triển các nền tảng, công cụ phục vụ tra cứu, khai thác, phân tích và sử dụng dữ liệu pháp luật, tạo thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức, người dân và doanh nghiệp.
Để hoàn thành lộ trình này, trách nhiệm không chỉ đặt ra đối với Bộ Tư pháp mà còn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của các bộ, cơ quan, địa phương và các chủ thể liên quan. Các bộ, cơ quan, địa phương có trách nhiệm xây dựng, quản lý, cập nhật các cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm tính đầy đủ, chính xác, kịp thời của thông tin, dữ liệu được cung cấp và thực hiện chia sẻ theo chuẩn dữ liệu pháp luật. Bộ Công an được giao bảo đảm hạ tầng tại Trung tâm dữ liệu quốc gia và an ninh mạng; Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến nguồn lực, kinh phí theo phân công.
Cơ chế phối hợp liên ngành này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi chất lượng của Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật phụ thuộc không chỉ vào nền tảng công nghệ mà còn vào chất lượng, tính đầy đủ và khả năng cập nhật của dữ liệu từ từng cơ quan. Trong đó, Bộ Tư pháp giữ vai trò kết nối, điều phối và bảo đảm sự thống nhất về chuyên môn pháp lý, tiêu chuẩn dữ liệu và phương thức khai thác trên phạm vi toàn quốc.
Cùng với yêu cầu về chất lượng dữ liệu, Đề án cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước và chủ quyền dữ liệu quốc gia trong toàn bộ quá trình xây dựng, vận hành hệ thống. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo được xác định theo nguyên tắc “dữ liệu là nền tảng - AI là công cụ hỗ trợ - con người chịu trách nhiệm cuối cùng”, qua đó nhấn mạnh vai trò của dữ liệu có chất lượng và trách nhiệm của con người trong kiểm soát, sử dụng các công cụ công nghệ.
Ảnh: Internet