Phát triển nhà ở cho thuê gắn với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, các đại biểu Quốc hội đã thể hiện rõ quan điểm và cơ bản thể hiện sự đồng thuận cao với nhiều nội dung do cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất (Ảnh: quochoi.vn)

Ưu tiên thực hiện nghĩa vụ bằng quỹ đất và quỹ nhà ở thực tế tại những khu vực có nhu cầu cao

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, dự thảo Luật quy định tương đối đầy đủ về chiến lược, chương trình phát triển nhà ở và các yêu cầu phát triển nhà ở; đồng thời định hướng phát triển đa dạng các loại hình nhà ở, ưu tiên nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách và gắn phát triển nhà ở với hệ thống hạ tầng. Tuy nhiên, vấn đề lớn hiện nay không đơn thuần là thiếu nhà ở mà còn là sự mất cân đối về cơ cấu sản phẩm và khả năng tiếp cận của người dân. Tại một số khu vực, nhiều dự án nhà ở thương mại có giá bán vượt xa khả năng chi trả của phần lớn người lao động, trong khi nhu cầu nhà ở với giá phù hợp, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê dài hạn vẫn lớn.

Liên quan đến nội dung chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh, dự thảo Luật quy định gồm: Hiện trạng, dự báo nhu cầu, mục tiêu, chỉ tiêu phát triển và dự kiến nguồn lực, nhưng chưa xác lập rõ yêu cầu, đánh giá khả năng chi trả của các nhóm dân cư làm cơ sở xác định cơ cấu nhà ở. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định nhu cầu và cơ cấu phát triển nhà ở trên cơ sở thu nhập, khả năng chi trả, nhu cầu thuê hoặc mua nhà, biến động dân số, thị trường lao động và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng; ngoài ra, cần có cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, thay vì chỉ tập trung vào tổng diện tích sàn hoặc số lượng căn hộ được xây dựng.

Toàn cảnh phiên họp (Ảnh: quochoi.vn)

Đối với việc thiết kế nhiều phương thức thực hiện để tạo sự linh hoạt cho địa phương và doanh nghiệp, đại biểu cho rằng, nếu không có nguyên tắc và điều kiện ràng buộc cụ thể, chính sách này có thể phát sinh những hệ quả không mong muốn. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung 03 nguyên tắc, cụ thể:

Một là, ưu tiên thực hiện nghĩa vụ bằng quỹ đất và quỹ nhà ở thực tế tại những khu vực có nhu cầu cao; việc nộp tiền tương đương phải đáp ứng điều kiện cụ thể, không trở thành phương thức thay thế mang tính phổ biến.

Hai là, trường hợp bố trí quỹ đất ngoài dự án phải bảo đảm khả năng kết nối giao thông, tiếp cận việc làm, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu.

Ba là, phải công khai phương pháp xác định giá trị tương đương, phương án sử dụng nguồn tiền, tiến độ hình thành quỹ nhà ở thay thế và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức được giao thực hiện.

Kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng nhà ở

Nêu quan điểm về nhà ở xã hội cho thuê, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long cơ bản tán thành việc mở rộng đối tượng tại khoản 2 Điều 59, cho phép doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị và đơn vị sự nghiệp công lập thuê nhà ở xã hội để bố trí cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và người lao động. Đây là hướng phù hợp để giải quyết nhu cầu nhà ở cho người làm việc xa nơi cư trú, nhất là tại các khu công nghiệp. Tuy nhiên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần nghiên cứu cơ chế kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng nhà ở, tránh tình trạng cơ quan, doanh nghiệp thuê nhưng bố trí sai đối tượng hoặc tiếp tục giữ nhà khi người lao động không còn nhu cầu.

Bên cạnh đó, đại biểu cho biết, khoản 4 Điều 68 dự thảo Luật đã giới hạn mỗi đối tượng tại một thời điểm chỉ được thuê một căn nhà ở xã hội và không được đồng thời thuê một số loại nhà ở chính sách khác. Để bảo đảm nhà ở được sử dụng đúng đối tượng, đại biểu đề nghị cơ quan, doanh nghiệp thuê nhà ở xã hội muốn bố trí cho người lao động phải cập nhật danh sách người sử dụng thực tế, thời điểm vào ở và thời điểm chấm dứt sử dụng lên hệ thống thông tin nhà ở như quy định tại điểm d khoản 6 Điều 63, điểm h khoản 1 Điều 68 và khoản 4 Điều 69 dự thảo Luật.

Các đại biểu tham dự phiên họp (Ảnh: quochoi.vn)

Đối với quy định về giá nhà ở xã hội tại Điều 67 dự thảo Luật, đại biểu cơ bản tán thành, song, đề nghị hoàn thiện thêm cơ chế kiểm soát giá để bảo đảm các ưu đãi của Nhà nước thực sự đến được với người dân. Về khoản 1 Điều 67 dự thảo Luật, ông Bình nhận định, giá bán, giá thuê mua được xác định trên cơ sở chi phí đầu tư hợp lý, lãi vay và lợi nhuận định mức, nhưng không tính các khoản ưu đãi của Nhà nước vào giá. Đây là nguyên tắc phù hợp, bởi, ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng phải được chuyển hóa thành mức giá thấp hơn cho người mua, thuê mua nhà.

Đáng chú ý, điểm c khoản 3 Điều 67 quy định sau quyết toán, nếu giá thực tế cao hơn giá hợp đồng thì chủ đầu tư không được thu thêm, nếu thấp hơn thì phải hoàn trả phần chênh lệch cho người mua, thuê mua; tuy nhiên, dự thảo Luật chưa quy định rõ thời hạn hoàn trả, trách nhiệm khi chậm hoàn trả và nghĩa vụ công khai kết quả quyết toán. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung theo hướng: Sau khi quyết toán được phê duyệt, chủ đầu tư phải thông báo và hoàn trả phần chênh lệch trong thời hạn cụ thể; chậm hoàn trả thì phải tính lãi; kết quả quyết toán phải được công khai trên hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản.

Về giá thuê, đại biểu đề nghị khi xây dựng khung giá phải bảo đảm nguyên tắc các khoản đã được Nhà nước ưu đãi, hỗ trợ không được tính lại vào giá thuê, đồng thời công khai các cấu phần cơ bản hình thành giá để người thuê có thể kiểm tra, giám sát.

Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long cơ bản tán thành việc mở rộng đối tượng tại khoản 2 Điều 59, cho phép doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị và đơn vị sự nghiệp công lập thuê nhà ở xã hội để bố trí cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và người lao động (Ảnh: quochoi.vn)

Hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác nhà ở thuộc tài sản công

Trao đổi tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, theo điểm c khoản 1 Điều 91 dự thảo Luật, người đang thực tế sử dụng nhà ở quy định tại khoản 4 Điều 15 của Luật này được giải quyết cho thuê hoặc mua nhà ở đó. Mặt khác, việc lấy thời điểm bố trí sử dụng nhà ở kể từ ngày 19/01/2007 làm căn cứ xác định phương thức quản lý, xử lý nhà ở cần được đánh giá về cơ sở chính sách và tác động thực tiễn, vì đây là mốc thời điểm Chính phủ ban hành Quyết định số 09/2007/QĐ-TTG ngày 19/01/2007 về việc sắp xếp lại, xử lý nhà, đất thuộc sở hữu Nhà nước. Đặc biệt, đối với những căn nhà đã được đầu tư xây dựng từ lâu nhưng được bố trí sử dụng sau 01/7/2007, việc tiếp tục giới hạn phương thức quản lý cho thuê có thể chưa đáp ứng yêu cầu xử lý hiệu quả tài sản công trong những trường hợp Nhà nước không còn nhu cầu duy trì. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế cho phép xem xét bán nhà ở thuộc tài sản công cho người đang thuê trong trường hợp Nhà nước không còn nhu cầu tiếp tục quản lý, sử dụng và không phụ thuộc vào thời điểm bố trí hoặc ràng buộc theo mốc Luật Nhà ở năm 2014 có hiệu lực và có thể bổ sung phương pháp xác định giá bán theo cơ chế thị trường nếu vẫn cần ràng buộc thời điểm bố trí.

Giải trình các ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, các đại biểu cơ bản nhất trí về sự cần thiết sửa đổi Luật Nhà ở song song với Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản; đồng thời cho rằng, dự thảo Luật cơ bản đã thể chế đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng về phát triển nhà ở trong giai đoạn mới. Đặc biệt, dự thảo Luật đã có chính sách đột phá để phát triển nhà ở cho thuê hướng tới mục tiêu mọi người đều có chỗ ở gắn với bảo đảm an sinh xã hội.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, các đại biểu cơ bản nhất trí về sự cần thiết sửa đổi Luật Nhà ở song song với Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản (Ảnh: quochoi.vn)

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, các đại biểu Quốc hội đã thể hiện rõ quan điểm và cơ bản thể hiện sự đồng thuận cao với nhiều nội dung do cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất. Dự thảo Luật đã tiếp thu, chỉnh lý, thể hiện việc chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo, ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê và luật hóa cơ chế thí điểm về nhà ở xã hội theo các chủ trương của Đảng.

Ngoài ra, một số ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa 03 dự thảo luật: Luật Nhà ở (sửa đổi), Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Kinh doanh Bất động sản (sửa đổi) với Bộ luật Dân sự, Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Đầu tư công sẽ hợp nhất với Luật Ngân sách nhà nước, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, các luật về thuế, Luật Công chứng...