Phát triển công nghiệp văn hóa: Hoàn thiện chính sách, khơi thông nguồn lực sáng tạo

Phiên thảo luận tại Tổ 1 - Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội. (Ảnh:quochoi.vn)

Lấy người sáng tạo làm trung tâm, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ

Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể sáng tạo là một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Các ý kiến cho rằng, cùng với cơ chế thu hút đầu tư, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần chú trọng bảo vệ tác giả, nghệ sĩ, nhà thiết kế và các chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị văn hóa; đồng thời hỗ trợ xác lập, định giá, khai thác tài sản trí tuệ và tăng tính minh bạch trong các giao dịch thương mại.

Góp ý về Điều 10 liên quan đến nền tảng số hỗ trợ quyền sở hữu trí tuệ, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị làm rõ phạm vi hỗ trợ của nền tảng, bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan hay cả quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Trường hợp phạm vi bao quát toàn bộ hệ thống sở hữu trí tuệ, cần có cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý có liên quan, bảo đảm phù hợp với thẩm quyền theo quy định pháp luật.

Đại biểu Nguyễn Phương Thuỷ phát biểu. (Ảnh:quochoi.vn)

Đại biểu cũng lưu ý, quyền tác giả phát sinh theo quy định pháp luật khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký. Vì vậy, nhật ký sáng tạo hoặc dấu thời gian do nền tảng ghi nhận chỉ có ý nghĩa hỗ trợ chứng minh quá trình hình thành tác phẩm, không mặc nhiên xác lập quyền hoặc chứng minh người đưa tác phẩm lên hệ thống là tác giả, chủ sở hữu hợp pháp. Nền tảng số cần được xác định là công cụ hỗ trợ quản lý dữ liệu, chuẩn bị hồ sơ và kết nối với các hệ thống hiện hành, không thay thế cơ chế xác lập quyền và giải quyết tranh chấp.

Đối với việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ trong quan hệ tín dụng quy định tại Điều 11, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị dự thảo Luật tập trung tháo gỡ những khó khăn thực tế thay vì chỉ nhắc lại các quyền đã được quy định trong pháp luật hiện hành. Theo đó, cần phân biệt quyền nhân thân với quyền tài sản, tính đến khả năng sinh lời và thời hạn bảo hộ khác nhau của từng loại tài sản trí tuệ. Việc thẩm định giá tài sản cũng cần được xem là căn cứ tham khảo, không làm mất quyền chủ động đánh giá rủi ro của tổ chức tín dụng.

Phát triển hạ tầng số gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia

Góp ý về các quy định liên quan đến công trình quốc phòng, an ninh và hạ tầng số văn hóa quốc gia, đại biểu Lưu Nam Tiến cho rằng cần có cách tiếp cận phù hợp với đặc thù của từng công trình, địa điểm, vừa bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh, vừa khai thác hiệu quả những giá trị văn hóa có đủ điều kiện.

Đại biểu Lưu Nam Tiến phát biểu. (Ảnh: quochoi.vn)

Theo đại biểu, bên cạnh các công trình trực tiếp phục vụ nhiệm vụ tác chiến, hệ thống bảo tàng quân sự, trung tâm văn hóa, thể thao do lực lượng vũ trang quản lý cũng có tiềm năng đóng góp vào phát triển công nghiệp văn hóa. Vì vậy, việc xác định phạm vi áp dụng cần căn cứ vào công năng, yêu cầu an toàn và nhiệm vụ chính trị của từng địa điểm, tránh loại trừ một cách máy móc các công trình chỉ vì thuộc phạm vi quản lý của quân đội.

Đối với hạ tầng số văn hóa quốc gia, đại biểu nhấn mạnh việc kết nối, chia sẻ dữ liệu phải đi đôi với phân loại dữ liệu và xác định rõ phạm vi tiếp cận. Những dữ liệu phục vụ quảng bá di tích, bảo tàng có thể được khai thác rộng rãi, trong khi dữ liệu liên quan đến quốc phòng, bí mật nhà nước phải được bảo vệ theo quy định. Việc xây dựng, vận hành hạ tầng số cần bảo đảm thống nhất với pháp luật về dữ liệu, an ninh mạng và bảo vệ bí mật nhà nước, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn, mở rộng không gian sáng tạo

Từ thực tiễn phát triển của Hà Nội, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề nghị hoàn thiện quy định về ngành, lĩnh vực công nghiệp văn hóa theo hướng phân loại rõ các hoạt động sáng tạo nội dung văn hóa với các hoạt động ứng dụng, thực hành dịch vụ văn hóa. Việc phân loại cụ thể sẽ tạo thuận lợi cho công tác thống kê, quản lý và triển khai chính sách hỗ trợ tại địa phương. Đại biểu cũng đề nghị bổ sung đối tượng áp dụng đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài cung cấp dịch vụ xuyên biên giới hoặc thuê bối cảnh, lưu trú sáng tác tại Việt Nam.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường phát biểu (Ảnh: quochoi.vn)

Liên quan đến tiêu chí xác định sản phẩm mang bản sắc văn hóa Việt Nam tại Điều 23, đại biểu cho rằng cần tránh cách xác định quá cứng nhắc dựa trên tỷ lệ tham gia của nhân lực và công nghệ Việt Nam. Thay vào đó, tiêu chí nên chú trọng mức độ đóng góp của hoạt động nghiên cứu, sáng tạo, sản xuất gắn với tri thức bản địa, đồng thời bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Cách tiếp cận này sẽ góp phần tạo điều kiện cho các cơ sở làng nghề, sản phẩm thuộc Chương trình mỗi xã một sản phẩm và các mô hình sáng tạo có hợp tác, tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật từ nước ngoài.

Đối với hoạt động văn hóa quy mô nhỏ tại cơ sở như chợ đêm, biểu diễn nghệ thuật đường phố, giới thiệu sản phẩm làng nghề tại công viên, sân sinh hoạt cộng đồng và các tuyến phố, đại biểu đề nghị nghiên cứu phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp xã tiếp nhận thông báo, đăng ký và giám sát tổ chức sự kiện. Theo đại biểu, việc phân cấp phù hợp sẽ giúp giảm thủ tục hành chính, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở và đáp ứng tốt hơn nhu cầu tổ chức các hoạt động văn hóa trong cộng đồng.