Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật chuyển từ tuân thủ mang tính bắt buộc sang tự giác và có tính lan tỏa trong xã hội

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ sự cần thiết xây dựng Đề án trên cả ba phương diện về cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn

Ngày 10/4, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì cuộc họp Tổ Soạn thảo Đề án "Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật" (Đề án). Cùng dự có Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Cù Thu Anh; Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Phan Hồng Nguyên cùng các thành viên của Tổ Soạn thảo.

Trình bày một số nội dung của dự thảo Đề cương Đề án, Phó Cục trưởng Phan Hồng Nguyên nhấn mạnh, "văn hóa tuân thủ pháp luật" là thuật ngữ được đề cập lần đầu tiên tại Thông báo số 108-KL/TW ngày 18/11/2024 của Văn phòng Trung ương Đảng về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Cán sự Đảng Bộ Tư pháp và được nhấn mạnh lại trong Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đây là một hiện tượng xã hội - pháp lý mang tính phức hợp, gồm nhiều thành tố có mối quan hệ hữu cơ với nhau như: Nhận thức pháp luật; thái độ tôn trọng pháp luật; hành vi tuân thủ pháp luật; sự gắn kết hài hòa giữa pháp luật và đạo đức xã hội; môi trường pháp lý và thể chế xã hội…

Phó Cục trưởng Phan Hồng Nguyên nhấn mạnh, "văn hóa tuân thủ pháp luật" là một hiện tượng xã hội – pháp lý mang tính phức hợp, gồm nhiều thành tố có mối quan hệ hữu cơ với nhau

Bên cạnh đó, Phó Cục trưởng cho biết, Đề án được thực hiện theo 02 giai đoạn: Giai đoạn 1 từ năm 2027 - 2028; giai đoạn 2 từ năm 2029 - 2030 và tập trung vào 05 nhiệm vụ, cụ thể: (i) Nâng cao nhận thức của cấp ủy, người đứng đầu cơ quan, đơn vị và các tổ chức, cá nhân về ý nghĩa, mục đích, tầm quan trọng của pháp luật và việc văn hóa tuân thủ pháp luật trước yêu cầu và bối cảnh mới; (ii) Hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật; (iii) Đổi mới và tăng cường công tác truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm đưa chính sách, pháp luật đi vào cuộc sống kịp thời, hiệu quả; (iv) Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; (v) Tăng cường, lồng ghép nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật, thượng tôn pháp luật trong các hoạt động, phong trào, cuộc thi về văn hóa, thể thao, du lịch; (vi) Tăng cường trao đổi, học tập kinh nghiệm trong nước và nước ngoài; (vii) Tổ chức sơ kết, tổng kết việc thực hiện Đề án.

Góp ý về nội hàm thuật ngữ "văn hóa tuân thủ pháp luật", một số đại biểu bày tỏ sự đồng tình với cách diễn đạt do cơ quan chủ trì soạn thảo trình bày. Tuy nhiên, để nội hàm của thuật ngữ thực sự chính xác và có khả năng áp dụng trong thực tiễn, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn từng thành tố cấu thành. Việc này không chỉ góp phần hoàn thiện về mặt lý luận mà còn tạo thuận lợi cho quá trình tổ chức triển khai trong thời gian tới.

Đại biểu trao đổi tại cuộc họp

Đồng thời, có đại biểu lưu ý, kỹ thuật diễn đạt trong phần mô tả nội hàm của thuật ngữ "văn hóa tuân thủ pháp luật" còn trùng lặp về từ ngữ, như việc lặp lại cụm từ "tự giác". Trong quá trình hoàn thiện Đề án, Cục cần rà soát kỹ để bảo đảm tính chuẩn xác, chặt chẽ và tránh trùng lặp không cần thiết, qua đó nâng cao chất lượng và tính chuẩn mực của khái niệm.

Ngoài ra, một số đại biểu cho rằng cần đặc biệt chú trọng, nâng cao nhận thức về văn hóa tuân thủ pháp luật gắn liền với văn hóa công vụ. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính định hướng mà còn là nhiệm vụ cốt lõi, then chốt đối với toàn bộ đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong bộ máy nhà nước. Theo đó, từ cấp lãnh đạo đến các cá nhân đều phải nâng cao ý thức, trách nhiệm trong thực thi công vụ, bảo đảm tuân thủ pháp luật một cách nghiêm túc, qua đó góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, kỷ cương và hiệu quả.

Nhấn mạnh vai trò của các tổ chức nghề nghiệp như hội luật sư và các tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý, có ý kiến cho rằng, cần phải có cơ chế tăng cường phối hợp chặt chẽ với các tổ chức này trong quá trình triển khai thực hiện Đề án, góp phần nâng cao hiệu quả đạt được các mục tiêu đề ra.

Toàn cảnh cuộc họp

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc thống nhất định hướng bố cục đề cương Đề án. Ngoài ra, cơ quan chủ trì soạn thảo cần làm rõ sự cần thiết xây dựng Đề án trên cả ba phương diện: Cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn; phải đánh giá đầy đủ thực trạng tuân thủ pháp luật hiện nay, chỉ ra những kết quả đạt được cũng như hạn chế, đồng thời phân tích yêu cầu đặt ra trong bối cảnh mới, nhất là trong kỷ nguyên phát triển hiện nay.

Về khái niệm, vai trò, cấu trúc và các yếu tố tác động đến văn hóa tuân thủ pháp luật, Thứ trưởng yêu cầu làm rõ theo hướng vừa bảo đảm tính học thuật, vừa gắn với thực tiễn, cụ thể, cơ quan chủ trì soạn thảo cần xác định đồng thời hai cách tiếp cận về khái niệm gồm: (i) Khái niệm theo nghĩa rộng phục vụ nghiên cứu; (ii) Khái niệm theo nghĩa hẹp, dễ tiếp cận, giúp người dân nhận diện và thực hiện. Nội hàm văn hóa tuân thủ pháp luật cần được cụ thể hóa qua bốn yếu tố cơ bản: Nhận thức, hành vi, ứng xử và lan tỏa, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tuân thủ mang tính bắt buộc sang tự giác và có tính lan tỏa trong xã hội.

Đối với nhóm nhiệm vụ, giải pháp, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ các nhóm nhiệm vụ trọng tâm và cần ưu tiên hoàn thiện thể chế, pháp luật, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể, nâng cao tính gương mẫu của đội ngũ cán bộ, công chức và đổi mới nhận thức trong toàn xã hội.