"DU LỊCH NET ZERO" - BẢO TỒN GIÁ TRỊ VĂN HOÁ, KIẾN TẠO HÀNH TRÌNH XANH (KỲ 2)

Kỳ 2: Để mỗi chuyến đi là một hành trình gìn giữ văn hóa, hướng tới “du lịch Net Zero”

Cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp lữ hành bền vững - bước đi hướng tới tương lai xanh

Nếu yếu tố văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút khách du lịch thì yếu tố môi trường và phát triển bền vững lại có ý nghĩa quyết định đối với khả năng duy trì và phát triển lâu dài của một điểm đến. Cùng với sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của du lịch, các di tích lịch sử – văn hóa, làng nghề truyền thống và cảnh quan thiên nhiên của Việt Nam được nhiều du khách biết đến và lựa chọn tham quan, qua đó tạo ra những áp lực không nhỏ đối với tài nguyên và môi trường. Những tác động này có thể dễ dàng nhận thấy trong nhiều hoạt động du lịch, chẳng hạn như phương tiện vận chuyển tiêu thụ nhiên liệu và phát sinh khí thải; các cơ sở lưu trú sử dụng một lượng lớn năng lượng và nước; hoạt động ăn uống phát sinh chất thải gây ô nhiễm; lượng khách gia tăng có thể gây sức ép lên hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên và tài nguyên tại các điểm du lịch. Nếu không được quản lý và kiểm soát chặt chẽ, những tác động này có thể làm suy giảm chất lượng môi trường, ảnh hưởng đến giá trị của điểm đến và đe dọa sự phát triển bền vững của các điểm du lịch trong tương lai.

Vì vậy, du lịch xanh không đơn thuần là một khẩu hiệu mà đang trở thành yêu cầu tất yếu của phát triển du lịch theo hướng bền vững ở tất cả các quốc gia, trong đó có Việt Nam. Xu hướng du lịch mới này cũng hoàn toàn phù hợp với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 tại Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ và Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 tại Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, phát triển du lịch bền vững và bao trùm, trên nền tảng tăng trưởng xanh, tối đa hóa sự đóng góp của du lịch cho mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.

Từ việc giảm rác thải nhựa dùng một lần, tiết kiệm nước, sử dụng năng lượng hiệu quả, phân loại rác, lựa chọn phương tiện ít phát thải đến khuyến khích du khách đi bộ, đi xe đạp, trải nghiệm thiên nhiên và sử dụng sản phẩm địa phương, mỗi giải pháp đều góp phần làm thay đổi cách vận hành của ngành Du lịch.

Khánh du lịch đạp xe du lịch trải nghiệm thiên nhiên của Việt Nam (Ảnh: internet)

Mục tiêu của “du lịch Net Zero” đặt ra yêu cầu rất cao (hướng tới giảm thiểu, loại bỏ khí thải carbon cùng những tác động tiêu cực tới các hoạt động du lịch). Với doanh nghiệp lữ hành, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây là bài toán không dễ, bởi lượng phát thải không chỉ xuất phát từ hoạt động trực tiếp của doanh nghiệp mà còn nằm trong toàn bộ chuỗi cung ứng: vận tải, lưu trú, ăn uống, điểm tham quan và các dịch vụ liên quan. Vì vậy, Đảng, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ các doanh nghiệp lữ hành chuyển đổi xanh bằng các chính sách như: (i) ưu đãi về thuế nhằm khuyến khích các doanh nghiệp lữ hành đầu tư phát triển du lịch xanh gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hóa; (ii) đưa ra hạn mức và thủ tục vay vốn đầu tư xanh hợp lý; (iii) hỗ trợ quảng bá và nêu gương các doanh nghiệp lữ hành làm tốt để lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp; (iv) ưu tiên cắt bỏ các thủ tục hành chính khi làm việc với doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư xanh, đồng hành cùng cộng đồng dân cư địa phương để phát triển du lịch xanh, du lịch bền vững; (v) khuyến khích doanh nghiệp lữ hành sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, thực hiện sản xuất sạch hơn bằng cách tiết kiệm năng lượng và sử dụng các công nghệ tiên tiến, công nghệ sạch, hạn chế chất thải từ hoạt động du lịch ra môi trường; (vi) tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp lữ hành và các tổ chức phi Chính phủ có thể hợp tác trong việc phát triển du lịch xanh. Hợp tác này có thể dưới góc độ chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, xây dựng các dự án, chương trình chung và tạo ra các cơ chế tài chính để hỗ trợ các dự án du lịch xanh của doanh nghiệp.

Xây dựng “bộ tiêu chí” để nhận diện doanh nghiệp lữ hành bền vững

Một trong những vấn đề đặt ra hiện nay là khái niệm “du lịch xanh”, “du lịch bền vững” đang được sử dụng với nghĩa khá rộng, trong khi chưa có một cách đánh giá thống nhất để xác định mức độ bền vững của từng doanh nghiệp lữ hành và từng sản phẩm du lịch.

Vì vậy, việc xây dựng và áp dụng Bộ tiêu chí đánh giá doanh nghiệp lữ hành bền vững là hết sức cần thiết. Bộ tiêu chí cần được thiết kế phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời tham khảo các tiêu chuẩn quốc tế về du lịch bền vững. Các tiêu chí này không chỉ tập trung vào lượng rác thải hay mức tiêu thụ năng lượng mà cần đánh giá toàn diện cả ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường. Trong đó, yếu tố văn hóa cần được đặt ở vị trí quan trọng: doanh nghiệp có tôn trọng văn hóa bản địa hay không; có góp phần bảo tồn di sản hay không; cộng đồng có được tham gia và hưởng lợi hay không; các sản phẩm du lịch có làm sai lệch, biến dạng giá trị truyền thống hay không.

Cùng với đó, có thể xây dựng hệ thống phân loại hoặc chứng nhận doanh nghiệp lữ hành xanh, tour xanh, điểm đến xanh để du khách dễ dàng nhận biết và lựa chọn. Khi những tiêu chí này trở thành một phần của thị trường, doanh nghiệp làm tốt sẽ có lợi thế cạnh tranh, còn du khách có cơ sở để lựa chọn những sản phẩm thực sự có trách nhiệm thay vì chỉ dựa vào những lời quảng bá mang tính hình thức.

Doanh nghiệp lữ hành cần chủ động “chuyển mình” để đáp ứng với những tiêu chí mới của du lịch xanh

Cơ chế, chính sách hỗ trợ của Đảng, Nhà nước là điều kiện cần, nhưng động lực quan trọng nhất vẫn phải đến từ chính doanh nghiệp. Các doanh nghiệp lữ hành cần chủ động cơ cấu lại doanh nghiệp từ việc định vị thị trường, định vị danh sách khách hàng đến các hoạt động xúc tiến, quảng bá, marketing cho tới việc xây dựng các tour/sản phẩm du lịch phù hợp với mục tiêu xây dựng dựng doanh nghiệp phát triển bền vững. Cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch phù hợp với từng địa phương. Ưu tiên tập trung vào các sản phẩm du lịch văn hóa - lịch sử, du lịch ẩm thực, du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, du lịch hội nghị, hội thảo… Tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng đội ngũ các tư vấn viên, hướng dẫn viên du lịch, các nhân lực trực tiếp phục vụ khách du lịch bảo đảm tiêu chí ngoài nghiệp vụ chuyên môn cần có kiến thức về du lịch xanh và biết cách định hướng hành vi du lịch của khách hàng theo hướng phát triển du lịch bền vững.

Du lịch ẩm thực - một trong những nét đặc trưng của văn hoá Việt Nam

Đặc biệt, cần tránh tình trạng các sản phẩm du lịch ở nhiều địa phương đều được thiết kế giống nhau. Các doanh nghiệp lữ hành cần dựa vào đặc điểm văn hóa, thiên nhiên, di sản của từng địa phương để thiết kế các sản phẩm của doanh nghiệp mình nhằm nâng cao tính cạnh tranh và duy trì bản sắc riêng của mỗi địa phương. Một sản phẩm du lịch tốt không nhất thiết phải có thật nhiều điểm tham quan, mà cần có một câu chuyện đủ hấp dẫn. Câu chuyện ấy có thể bắt đầu từ một di sản, một làng nghề, một món ăn, một nhân vật lịch sử, một lễ hội hay một nếp sống của cộng đồng. Khi mỗi vùng đất có một câu chuyện riêng, mỗi hành trình sẽ trở thành một trải nghiệm riêng. Khi đó, văn hóa không còn là phần “trang trí” cho sản phẩm du lịch mà trở thành giá trị cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Người làm du lịch trở thành “người kể chuyện văn hóa” và du khách trở thành “một phần của hành trình xanh”

Trong quá trình chuyển đổi sang du lịch bền vững, yếu tố con người có vai trò quyết định. Một hướng dẫn viên chỉ giỏi về nghiệp vụ là chưa đủ mà còn phải hiểu văn hóa, lịch sử, môi trường và cộng đồng nơi mình đưa khách đến. Người hướng dẫn viên chính là người có thể biến một di tích thành một câu chuyện, biến một món ăn thành một nét văn hoá ẩm thực, biến một nghề thủ công thành niềm tự hào và giúp du khách hiểu hơn về văn hóa, thiên nhiên, con người, ẩm thực của mỗi vùng, miền trên đất nước Việt Nam.

Vì thế, đào tạo nguồn nhân lực du lịch trong giai đoạn mới ngoài trình độ ngoại ngữ, nghiệp vụ du lịch, kỹ năng số, còn cần bổ sung kiến thức về phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn, bảo tồn di sản và văn hóa cộng đồng. Quan trọng hơn, người làm du lịch phải có khả năng định hướng hành vi của du khách. Một lời nhắc đúng lúc về việc không xả rác, không lấy hiện vật, không gây ồn tại nơi thờ tự, không xâm phạm không gian sinh hoạt của cộng đồng hay tôn trọng phong tục địa phương có thể tạo ra những thay đổi rất lớn. Khi người làm du lịch hiểu rằng mình không chỉ phục vụ một chuyến đi mà đang góp phần gìn giữ một vùng văn hóa, nghề nghiệp ấy sẽ có một ý nghĩa thật sự sâu sắc.

Du khách tham gia trải nghiệm hái chè tại đồi chè Tân cương (Thái Nguyên). Ảnh: internet

Bên cạnh vai trò của người làm du lịch, mỗi du khách cũng cần trở thành một chủ thể có trách nhiệm trong hành trình xanh thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng. bởi mọi nỗ lực của doanh nghiệp sẽ khó đạt được hiệu quả nếu người trực tiếp trải nghiệm điểm đến chưa thay đổi nhận thức và hành vi của mình. Vì vậy, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của du khách phải trở thành một phần trong chiến lược phát triển “du lịch Net Zero”.

Để làm được điều đó, trước hết doanh nghiệp lữ hành cần chủ động đưa ra những nguyên tắc du lịch có trách nhiệm vào hợp đồng tour: khuyến khích hạn chế đồ nhựa dùng một lần, sử dụng bình nước cá nhân, ưu tiên sản phẩm địa phương, không mua bán sản phẩm từ động vật hoang dã, tôn trọng không gian văn hóa và phong tục của cộng đồng, hạn chế rác thải và lựa chọn những phương thức di chuyển phù hợp…

Xây dựng hệ sinh thái du lịch xanh để không doanh nghiệp nào “đi một mình”

Một doanh nghiệp lữ hành không thể tự mình tạo nên một hành trình Net Zero. Vì vậy, giải pháp quan trọng tiếp theo là hình thành hệ sinh thái du lịch xanh, kết nối các doanh nghiệp lữ hành với cơ sở lưu trú, vận tải, nhà hàng, điểm tham quan, làng nghề, cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội có cùng mục tiêu.

Trong hệ sinh thái ấy, doanh nghiệp lữ hành có thể ưu tiên lựa chọn những đối tác đáp ứng các tiêu chuẩn xanh; cơ sở lưu trú từng bước giảm tiêu thụ năng lượng và nhựa dùng một lần; nhà hàng sử dụng nguyên liệu địa phương; phương tiện vận chuyển giảm phát thải; điểm đến kiểm soát sức chứa và rác thải; cộng đồng trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ và bảo tồn văn hóa. Sự liên kết này góp phần giữ lại nhiều hơn nguồn thu du lịch tại địa phương. Khi khách sử dụng sản phẩm của người dân, ăn món ăn địa phương, mua sản phẩm làng nghề và tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng, dòng tiền từ du lịch sẽ được phân bổ rộng hơn thay vì chỉ tập trung vào một số doanh nghiệp lớn.

Đây cũng là điểm mấu chốt để du lịch Việt Nam bước sang một giai đoạn phát triển mới: không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, mà tăng trưởng trên nền tảng bảo tồn; không chỉ đón khách đến rồi đi, mà tạo ra giá trị để điểm đến “được sống, được kể và được tiếp nối”. Bởi sau cùng, sức hấp dẫn lâu dài của Việt Nam không chỉ nằm ở những cảnh đẹp, mà còn là một nền văn hóa có chiều sâu, một cộng đồng giàu bản sắc, những di sản được gìn giữ qua nhiều thế hệ và một lối sống biết trân trọng thiên nhiên.

Mỗi làng nghề đều có thể trở thành một điểm đến du lịch hấp dẫn nếu được quan tâm và khai thác đồng bộ trong một hệ sinh thái du lịch xanh khép kín. Ảnh: internet

Một hành trình mới bắt đầu từ những lựa chọn hôm nay

Khi một hành trình du lịch bắt đầu bằng việc lựa chọn một chuyến xe giảm phát thải, một chai nước được tái sử dụng, một bữa ăn sử dụng nông sản địa phương, một ngôi làng cổ được lựa chọn ghé thăm, một món quà được mua từ nghệ nhân tại làng nghề, một hướng dẫn viên kể đúng và kể hay câu chuyện lịch sử quê hương… thì hành trình ấy chắc chắn sẽ tạo nên những thay đổi lớn trong tương lai.

“Du lịch Net Zero” không còn là một đích đến xa vời chỉ dành cho những doanh nghiệp lớn, mà đó sẽ là hành trình bắt đầu từ từng doanh nghiệp, từng điểm đến, từng người dân và từng du khách. Để rồi, mỗi chuyến đi không chỉ để lại dấu chân của du khách trên một vùng đất, mà còn để lại những giá trị tốt đẹp cho vùng đất ấy. Mỗi điểm đến không chỉ đón khách hôm nay, mà còn được trao cơ hội để phát triển bền vững cho ngày mai.