Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu: Tạo môi trường để người dân, doanh nghiệp "dễ làm đúng, muốn làm đúng" pháp luật

Chủ trì Hội thảo có đồng chí Nguyễn Khắc Định, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; đồng chí Lê Tiến Châu, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; đồng chí Hoàng Thanh Tùng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp; đồng chí Nguyễn Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Tư pháp.

Tham dự Hội thảo có các đồng chí lãnh đạo ban, bộ, ngành ở Trung ương; lãnh đạo và đại diện một số tỉnh, thành phố; các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý và hoạt động thực tiễn.

Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Những giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật”

Tập trung 05 định hướng lớn

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá cao việc lựa chọn chủ đề, cho rằng đây là vấn đề thiết thực, cấp thiết, nhằm bảo đảm pháp luật sau khi được ban hành thực sự đi vào cuộc sống.

Theo Phó Thủ tướng, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã xác định rõ yêu cầu tạo đột phá trong công tác thi hành pháp luật, bảo đảm pháp luật được thực hiện công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật.

Thời gian qua, với sự chỉ đạo và vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần tháo gỡ vướng mắc về thể chế, khơi thông nguồn lực cho phát triển. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cho rằng, công tác tổ chức thi hành pháp luật vẫn còn những điểm nghẽn, vướng mắc cần được tiếp tục tháo gỡ.

Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc thi hành pháp luật mà phải chuyển sang chủ động tổ chức thi hành theo hướng chuyên nghiệp, ổn định, thích ứng với thực tiễn. Cùng với đó là chuyển mạnh sang quản trị theo vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật, từ xây dựng chính sách, soạn thảo, đánh giá tác động, ban hành, tổ chức thực hiện đến theo dõi, đánh giá sau ban hành và sửa đổi, hoàn thiện.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, tổ chức thi hành pháp luật cần được xem là khâu kiểm chứng chất lượng của quá trình xây dựng pháp luật, đồng thời cung cấp dữ liệu đầu vào cho việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật.

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng đề nghị tập trung vào 05 định hướng lớn:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng các quy định pháp luật.

Phó Thủ tướng cho rằng, muốn nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, trước hết phải nâng cao chất lượng của các quy định pháp luật, bảo đảm mỗi chính sách, mỗi quy định khi ban hành phải rõ mục tiêu, có căn cứ thực tiễn, khả thi và đầy đủ điều kiện để tổ chức thực hiện.

Trong đó, công tác đánh giá tác động chính sách cần được thực hiện thực chất, hiệu quả hơn, xuyên suốt quá trình xây dựng văn bản và gắn với từng chính sách, từng quy định cụ thể.

Khi dự thảo có thay đổi quan trọng, cần kịp thời cập nhật, đánh giá tác động. Ngay từ quá trình xây dựng chính sách phải xác định rõ mục tiêu, đối tượng chịu tác động, chi phí, lợi ích, nguồn lực, trong đó có nguồn nhân lực và điều kiện thực hiện; đồng thời xác định tiêu chí theo dõi, đo lường kết quả sau khi ban hành.

Qua đó, kết nối chặt chẽ đánh giá tác động trong quá trình xây dựng với đánh giá hiệu quả sau ban hành, lấy kết quả tổ chức thi hành làm căn cứ kiểm chứng chất lượng chính sách và tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện pháp luật.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu khai mạc Hội thảo khoa học

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tổ chức thi hành pháp luật theo hướng đồng bộ với quá trình xây dựng pháp luật.

Theo Phó Thủ tướng, cần gắn kết chặt chẽ xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật thành một quy trình thống nhất. Các điều kiện thi hành, nhất là nguồn nhân lực, kinh phí, hạ tầng và năng lực của các cơ quan trực tiếp thực thi, phải được tính toán ngay từ quá trình xây dựng chính sách, xây dựng pháp luật.

Kết quả thi hành pháp luật cần trở thành đầu vào trực tiếp để tiếp tục hoàn thiện pháp luật. Trong đó, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì xây dựng, cơ quan tổ chức thi hành và người đứng đầu; hoàn thiện cơ chế theo dõi, đánh giá sau ban hành và trách nhiệm giải trình; xây dựng cơ chế phản ứng chính sách linh hoạt, kịp thời trước những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế thống nhất để tiếp nhận, phân loại, xử lý và theo dõi các phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp và cơ quan trực tiếp thực thi, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ cơ quan xử lý, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và kết quả.

Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục phát triển Cổng Pháp luật quốc gia trở thành đầu mối tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị; đồng thời hình thành nguồn dữ liệu phục vụ theo dõi, đánh giá, nhận diện và cảnh báo sớm những bất cập trong tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ ba, lấy chuyển đổi số, xây dựng dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo làm nền tảng đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu số hóa đồng bộ toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm dữ liệu được kết nối, kế thừa, lưu thông và sử dụng thống nhất, khắc phục tình trạng phân tán, đứt gãy giữa khâu xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Cùng với xây dựng hệ thống dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung, cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đánh giá, rà soát, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo; theo dõi và cảnh báo sớm những khó khăn, bất cập trong tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ tư, nghiên cứu xây dựng cơ chế, tiêu chí và Bộ chỉ số đánh giá công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Theo đó, việc đánh giá phải bảo đảm khách quan, thực chất, có thể đo lường và kiểm chứng; khắc phục tình trạng đánh giá chủ yếu thông qua báo cáo, thống kê của các cơ quan nhà nước.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, người dân, doanh nghiệp và các đối tượng trực tiếp chịu tác động phải được tham gia đánh giá thực chất. Cơ quan chủ trì xây dựng và cơ quan, tổ chức thi hành phải có trách nhiệm giải trình về những vấn đề thuộc phạm vi của mình.

Kết quả đánh giá cần được sử dụng thực chất để xác định trách nhiệm, kịp thời chấn chỉnh việc tổ chức thực hiện và xử lý những quy định không còn phù hợp.

Thứ năm, chuyển từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp phải tuân thủ sang tạo môi trường để “dễ làm đúng, muốn làm đúng”.

Phó Thủ tướng cho rằng, trước hết phải tạo thuận lợi cho việc tuân thủ pháp luật; đẩy mạnh cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, hiểu đúng và thực hiện đúng pháp luật.

Cùng với đó, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, giảm thời gian và chi phí tuân thủ; có cơ chế ghi nhận và tạo thuận lợi đối với người dân, doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật, để việc chấp hành pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn mang lại lợi ích thiết thực; tăng cường quản lý theo mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro.

Trước mắt, Phó Thủ tướng đề nghị tập trung thực hiện thực chất mục tiêu cắt giảm 50% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, lấy kết quả thực tế và đánh giá của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chủ yếu.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước đã xác định thể chế là một trong ba đột phá chiến lược. Vì vậy, đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật không chỉ là nhiệm vụ của ngành Tư pháp mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các cấp, các ngành và mỗi cán bộ thực thi công việc.

Phó Thủ tướng tin tưởng Hội thảo sẽ đề xuất được những giải pháp cụ thể, có thể thể chế hóa, đo lường và tổ chức thực hiện trong thực tế, qua đó góp phần để pháp luật thực sự trở thành nền tảng, động lực cho sự phát triển của đất nước.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo dẫn đề tại Hội thảo khoa học

05 giải pháp trọng tâm tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật

Tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo dẫn đề: “Tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật - Những vấn đề đặt ra và định hướng giải pháp”. Trong đó, tập trung vào những giải pháp trọng tâm nhằm tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Cụ thể:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp; tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị dữ liệu theo “vòng đời văn bản”. Bộ trưởng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng tinh gọn, thống nhất, đồng bộ, minh bạch, khả thi, dễ tiếp cận; kịp thời sửa đổi những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, không phù hợp thực tiễn. Đồng thời, gắn chặt tổ chức thi hành với xây dựng, hoàn thiện pháp luật; tăng cường theo dõi, đánh giá sau ban hành và hoàn thiện cơ chế phản ứng chính sách.

Hai là, đổi mới tư duy trong tổ chức thi hành pháp luật, đề cao vai trò người đứng đầu và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân. Theo đó, chuyển từ quản trị dựa trên quy trình, kế hoạch, báo cáo hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu, kết quả đầu ra, trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm giải trình; từ tư duy “bị động” sang “chủ động”. Kết quả thi hành pháp luật cần gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, công tác thi đua, khen thưởng và xử lý trách nhiệm.

Ba là, xác định dữ liệu số là nền tảng, công nghệ số là công cụ cốt lõi trong tổ chức thi hành pháp luật. Bộ trưởng cho rằng, cần đẩy mạnh tự động hóa đo lường, đánh giá tác động pháp luật; ứng dụng đồ thị tri thức, công nghệ ngữ nghĩa và trí tuệ nhân tạo để rà soát, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo, khoảng trống, bất cập. Đồng thời, chuyển từ xử lý vấn đề sau khi phát sinh sang dự báo, cảnh báo sớm và tăng cường quản lý, kiểm tra theo hướng dựa trên rủi ro.

Bốn là, thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật trong cơ quan nhà nước và toàn xã hội, hình thành môi trường để người dân, doanh nghiệp “muốn làm đúng” và “dễ làm đúng”. Trọng tâm là nâng cao kỷ luật thực thi, xây dựng văn hóa nêu gương của cán bộ, đảng viên, người đứng đầu; đồng thời đổi mới truyền thông chính sách theo hướng chủ động, dễ tiếp cận, chuyển từ “tuyên truyền để biết pháp luật” sang xây dựng môi trường tuân thủ.

Năm là, bảo đảm các điều kiện cho công tác tổ chức thi hành pháp luật. Cùng với hạ tầng, dữ liệu và kinh phí, cần chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng khung năng lực đối với vị trí trực tiếp thi hành pháp luật, tăng cường đào tạo, tập huấn và hỗ trợ thi hành pháp luật ở cơ sở. Đồng thời, xây dựng nền tảng số về tổ chức thi hành pháp luật, hình thành cơ sở dữ liệu kết nối, liên thông, dùng chung, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”; tiếp tục cụ thể hóa nguyên tắc “đầu tư cho công tác thi hành pháp luật là đầu tư cho phát triển”.