Nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư trong tình hình mới

Toàn cảnh phiên họp. (Ảnh: quochoi.vn)

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cơ bản thống nhất với nội dung của dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi); đồng thời đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc nghiên cứu, bổ sung nhiều nội dung mới như: Đổi mới phương thức đào tạo, tuyển chọn luật sư, quy định về kỳ thi quốc gia về luật sư, mở rộng phạm vi nghề nghiệp, phát triển tổ chức hành nghề luật sư, đẩy mạnh chuyển đổi số cũng như tăng cường trách nhiệm của luật sư trong chuyển đổi số.

Bổ sung cơ chế hỗ trợ đội ngũ luật sư tại địa bàn khó khăn

Trao đổi về chính sách phát triển đội ngũ luật sư tại địa bàn khó khăn và thực hiện chính sách xã hội, đại biểu Hồ Thanh Tuấn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long cho rằng, đây là chính sách thiết thực góp phần đảm bảo bình đẳng trong tiếp cận giao dịch pháp lý. Thực tế cho thấy, một số địa bàn người dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận luật sư, đặc biệt là người nghèo, người yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số và người ở vùng sâu, vùng xa.

Để chính sách phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị nghiên cứu, bổ sung các chính sách cụ thể hơn vào dự thảo Luật như: Chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng luật sư trên địa bàn khó khăn; chính sách hỗ trợ thành lập phát triển và duy trì tổ chức hành nghề luật sư đối với các địa phương còn thiếu luật sư; chính sách khuyến khích luật sư tham gia trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật miễn phí; chính sách hỗ trợ về cơ sở vật chất, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số…

Đại biểu Hồ Thanh Tuấn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long trao đổi tại phiên họp. (Ảnh: quochoi.vn)

Cùng quan điểm, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long cho rằng, dự thảo Luật chưa thể hiện đầy đủ và tương xứng chính sách phát triển đội ngũ luật sư là người dân tộc thiểu số cũng như chính sách hỗ trợ luật sư hành nghề tại khu vực miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Thực tế cho thấy, pháp luật đã dành sự quan tâm khá rõ đối với người dân tộc thiểu số với tư cách là người cần được hỗ trợ tiếp cận pháp luật, nhất là trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật chưa có quy định đủ cụ thể về chính sách phát triển đội ngũ luật sư nhằm đáp ứng nhu cầu cung cấp dịch vụ pháp lý có chất lượng cho đồng bào dân tộc thiểu số hay có những địa bàn còn thiếu luật sư.

Nhấn mạnh đây là vấn đề cần được nhìn nhận ngay trong lần sửa Luật này, đại biểu lý giải, nhu cầu ở những địa bàn này không chỉ là số lượng luật sư mà điều quan trọng là cần có những luật sư hiểu ngôn ngữ, văn hóa, phong tục, tập quán và đặc điểm cộng đồng của đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo đại biểu Thạch Phước Bình, “khoảng trống” hiện nay nằm ở chính sách tạo nguồn. Một người trẻ là người dân tộc thiểu số muốn trở thành luật sư vẫn phải trải qua đầy đủ các bước từ học luật, đào tạo nghề, tập sự, tham gia kỳ thi và sau đó duy trì hoạt động hành nghề. Đại biểu cũng nhấn mạnh, tiêu chuẩn nghề nghiệp cần được áp dụng thống nhất đối với tất cả luật sư, không nên hạ thấp yêu cầu đối với người dân tộc thiểu số. Thay vào đó, Nhà nước có thể nghiên cứu chính sách hỗ trợ phù hợp để nhóm đối tượng này đáp ứng các tiêu chuẩn hành nghề. Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung vào dự thảo Luật 01 nguyên tắc hoặc 01 khoản về chính sách phát triển nghề luật sư theo hướng: “Nhà nước có chính sách hỗ trợ, khuyến khích đào tạo, tập sự, phát triển và thu hút luật sư là người dân tộc thiểu số, luật sư biết tiếng dân tộc thiểu số và luật sư hành nghề thường xuyên tại miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; ưu tiên huy động các luật sư này tham gia trợ giúp pháp lý và cung cấp dịch vụ pháp lý cho người dân tại địa bàn”.

Theo đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, “khoảng trống” hiện nay nằm ở chính sách tạo nguồn. Một người trẻ là người dân tộc thiểu số muốn trở thành luật sư vẫn phải trải qua đầy đủ các bước từ học luật, đào tạo nghề, tập sự, tham gia kỳ thi và sau đó duy trì hoạt động hành nghề. (Ảnh: quochoi.vn)

Quản lý nhà nước về luật sư phải gắn kết chặt chẽ với việc phát huy vai trò tự quản của tổ chức luật sư

Góp ý về quản lý nghề luật sư và chính sách phát triển nghề luật sư, đại biểu Nguyễn Thái Học, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk cho biết, Điều 5 dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở hợp nhất hai quy định của Luật hiện hành, gồm Điều 6 (nguyên tắc quản lý luật sư và nghề luật sư) và Điều 83 (trách nhiệm quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư).

Theo đại biểu, một trong những nguyên tắc quan trọng được Luật hiện hành quy định là quản lý nhà nước về luật sư phải kết hợp chặt chẽ, phát huy vai trò tự quản của luật sư. Tuy nhiên, nguyên tắc này lại chưa được thể hiện rõ tại Điều 5 cũng như trong các quy định khác của dự thảo Luật, đặc biệt là vai trò tự quản của các tổ chức luật sư.

Dẫn chiếu Chỉ thị số 11-CT/TW ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và phát huy vai trò của các hội quần chúng trong giai đoạn phát triển mới, cũng như Quyết định của Ban Bí thư vừa mới thông qua sửa đổi Quyết định số 118-QĐ/TW ngày 22/8/2023 của Ban Bí thư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương, trong đó đề cao nguyên tắc tự nguyện, tự quản và tự chịu trách nhiệm của các tổ chức hội và tổ chức luật sư cũng cần được bảo đảm thực hiện đầy đủ các nguyên tắc này.

Do vậy, đại biểu Nguyễn Thái Học đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát lại và khẳng định trong Điều 5 dự thảo Luật nguyên tắc quản lý nhà nước về luật sư phải gắn kết chặt chẽ với việc phát huy vai trò tự quản của tổ chức luật sư.

Đại biểu Nguyễn Thái Học, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk cho biết, Điều 5 dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở hợp nhất hai quy định của Luật hiện hành, gồm Điều 6 (nguyên tắc quản lý luật sư và nghề luật sư) và Điều 83 (trách nhiệm quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư). (Ảnh: quochoi.vn)

Phát huy vai trò giám sát của Nhân dân và Mặt trận Tổ quốc đối với tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư

Tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Phi Hùng, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng cho biết, dự thảo Luật đã bổ sung quy định về chức năng xã hội (Điều 3), các hành vi bị cấm (Điều 6) và vai trò của Mặt trận Tổ quốc (Điều 5, Điều 31). Song, đại biểu cho rằng, các quy định này chưa thật sự thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về phát huy vai trò giám sát của Nhân dân và Mặt trận Tổ quốc đối với tổ chức hội. Cụ thể:

Một là, thiếu kênh tiếp nhận và xử lý ý kiến phản ánh trực tiếp từ Nhân dân. Các Điều 31, 33 dự thảo Luật chỉ tập trung vào quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo, xử lý kỷ luật nội bộ và chưa có quy định pháp lý cụ thể về việc tiếp nhận, xử lý, công khai kết quả giải quyết ý kiến phản ánh của Nhân dân về thái độ, ứng xử, biểu hiện sách nhiễu của luật sư trong hoạt động nghề nghiệp.

Hai là, chưa quy định cơ chế giải trình của Đoàn Luật sư trước Mặt trận Tổ quốc. Quy định về vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc còn chung chung, thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm báo cáo, giải trình định kỳ của Ban chủ nhiệm Đoàn Luật sư về kết quả xử lý các ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân.

Trên cơ sở đó, đại biểu Nguyễn Phi Hùng đề nghị bổ sung 01 khoản vào Điều 31 dự thảo Luật (về nhiệm vụ, quyền hạn của Đoàn Luật sư) quy định cụ thể: Ban chủ nhiệm Đoàn Luật sư có trách nhiệm thiết lập kênh tiếp nhận thông tin phản ánh công khai (trực tiếp và trực tuyến), định kỳ xử lý và công khai kết quả trên trang thông tin điện tử; đồng thời định kỳ hằng năm báo cáo, giải trình với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp về kết quả tiếp nhận, giải quyết ý kiến phản ánh của Nhân dân đối với đội ngũ luật sư tại địa phương.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ các ý kiến của đại biểu Quốc hội về dự án Luật Luật sư (sửa đổi). (Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc)

Thu hút người Việt Nam ở nước ngoài tham gia hành nghề luật sư

Giải trình, làm rõ các ý kiến của đại biểu Quốc hội về dự án Luật Luật sư (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, về tiêu chuẩn đầu vào, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội, chỉnh lý khoản 2 Điều 7 theo hướng không áp dụng chung đối với người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ, mà chỉ quy định ngoại lệ có điều kiện đối với người có văn bằng sau đại học ngành luật theo mô hình Juris Doctor (J.D.) tại Mỹ, Canada và Nhật Bản. Đây là văn bằng nghề luật đầu tiên và chủ yếu tại các quốc gia này, có điều kiện đầu vào cao, yêu cầu người học đã tốt nghiệp cử nhân một ngành khác và đáp ứng các yêu cầu tuyển sinh. Quy định nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, am hiểu pháp luật quốc tế, nhất là người Việt Nam ở nước ngoài về làm việc. Tuy nhiên, các đối tượng này vẫn phải hoàn thành 12 tháng đào tạo nghề, 12 tháng tập sự và đạt yêu cầu kỳ thi luật sư như những người khác, không được miễn, giảm bất kỳ điều kiện nào.

Đối với tập sự hành nghề luật sư, Bộ trưởng cho rằng, việc cho phép luật sư tập sự tham gia một số hoạt động tố tụng dưới sự hướng dẫn chặt chẽ của luật sư hướng dẫn phải được quy định đồng bộ với pháp luật tố tụng, cụ thể là Bộ luật Tố tụng hình sự. Do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đang phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật; trường hợp chưa thể quy định ngay trong luật sẽ nghiên cứu giao Chính phủ, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan tố tụng hướng dẫn.

Liên quan đến kỳ thi quốc gia về luật sư, Bộ trưởng cho biết, cơ chế kỳ thi quốc gia thay cho kiểm tra kết quả tập sự hiện nay có 03 ưu điểm: Chuyển từ đánh giá kết quả tập sự thuần túy sang đánh giá toàn diện; rút gọn quy trình từ 04 bước xuống còn 02 bước, gắn kỳ thi với cấp chứng chỉ hành nghề và đồng bộ với hệ thống các chức danh tư pháp; bảo đảm tính khả thi, tiết kiệm theo nguyên tắc thu bù chi, không sử dụng ngân sách nhà nước. Cơ chế này vẫn phát huy vai trò tự quản của Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Chủ tịch Liên đoàn giữ vai trò Phó Chủ tịch Thường trực kỳ thi; các luật sư giàu kinh nghiệm tham gia tổ chức, bảo đảm các yêu cầu về đạo đức, chuyên môn, kỹ năng và kinh nghiệm hành nghề.

Về vai trò tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư, Bộ trưởng khẳng định, dự thảo Luật quy định nguyên tắc tại Điều 5 và 7 nhóm nhiệm vụ tại Điều 28 đến Điều 31; trong đó có các nhiệm vụ bồi dưỡng, giám sát luật sư hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển thị trường pháp lý và luật sư ở vùng khó khăn, tham gia xây dựng, phản biện chính sách, nghiên cứu và tuyên truyền pháp luật. Dự thảo cũng bổ sung nhiệm vụ kỷ luật luật sư vi phạm, mở rộng thành viên, chuẩn hóa bộ máy và giao thêm quyền cho Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bộ trưởng cho biết, dự thảo Luật đã xác lập vị thế thành viên của Liên đoàn Luật sư Việt Nam tại Điều 5, Điều 27 và Điều 28; đồng thời quy định Mặt trận giám sát việc thực hiện nhiệm vụ của tổ chức luật sư, phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước bảo đảm hoạt động đúng pháp luật, đúng điều lệ.