Nâng cao hiệu quả tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính

Kế hoạch xác định, trọng tâm của hoạt động rà soát nhằm phát hiện những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, khoảng trống giữa hòa giải, trọng tài, xét xử, kiểm sát và thi hành án; những quy định tạo ra thủ tục không cần thiết hoặc làm kéo dài việc giải quyết tranh chấp; đồng thời, tập trung nhận diện khoảng trống pháp lý, vướng mắc trong pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính.

Phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức trong việc triển khai rà soát

Theo Kế hoạch, Bộ Tư pháp sẽ phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, các tổ chức, hiệp hội và doanh nghiệp trong việc thực hiện rà soát pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính.

Phạm vi rà soát gồm: Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Thi hành án dân sự, Luật Trọng tài thương mại, các nghị định, thông tư, nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và án lệ... Cùng với việc chỉ ra những bất cập, các cơ quan, tổ chức được đề nghị nghiên cứu, đề xuất giải pháp cụ thể nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, khả thi của hệ thống pháp luật; cắt giảm mạnh thủ tục hành chính, tháo gỡ các rào cản, điểm nghẽn, góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp theo hướng công bằng, khách quan, hiệu quả thực chất trong công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp thuộc phạm vi quản lý.

Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp sẽ đề nghị một số địa phương, tổ chức, hiệp hội và doanh nghiệp cung cấp những khó khăn, vướng mắc trong các quy định pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính. Trên cơ sở những phản ánh, kiến nghị này, các chủ thể đề xuất giải pháp cụ thể để rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp công bằng, khách quan, hiệu quả thực chất trong thủ tục giải quyết tranh chấp.

Về tiến độ thực hiện, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan thuộc Bộ Tư pháp triển khai nhiệm vụ, bảo đảm hoàn thành trước ngày 27/10/2026.

Hoàn thiện dự thảo Báo cáo kết quả rà soát trước ngày 03/12/2026

Đối với giải quyết tranh chấp dân sự, phạm vi rà soát được tiếp cận theo nghĩa rộng, không chỉ giới hạn ở lĩnh vực dân sự mà còn gồm lao động, thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng... Trong khi đó, giải quyết tranh chấp hành chính được hiểu là hoạt động giải quyết tranh chấp, xung đột giữa một bên là cơ quan, tổ chức nhà nước; cơ quan, tổ chức được giao thực hiện quản lý nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan, tổ chức đó thông qua các cơ chế như giải quyết khiếu nại, tố cáo, khởi kiện vụ án hành chính...

Cục Pháp luật dân sự - kinh tế được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp và các Bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, hiệp hội, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình thực hiện. Kết quả rà soát sẽ được tổng hợp thành Báo cáo, kèm theo danh mục các quy định pháp luật, cơ chế, chính sách và những vấn đề về tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực dân sự và hành chính. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trước ngày 30/11/2026.

Liên quan đến thi hành án dân sự, hành chính, Cục Quản lý Thi hành án dân sự được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, hiệp hội, doanh nghiệp, các cơ quan, tổ chức liên quan phối hợp thực hiện và dự kiến hoàn thành trước ngày 30/11/2026. Kết quả rà soát được tổng hợp trong Báo cáo, kèm theo danh mục các quy định pháp luật, cơ chế, chính sách và những vấn đề liên quan đến tổ chức, vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực thi hành án dân sự, hành chính.

Cục Bổ trợ tư pháp được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, hiệp hội, doanh nghiệp, các cơ quan, tổ chức liên quan phối hợp thực hiện nội dung liên quan đến các cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án và dự kiến hoàn thành trước ngày 30/11/2026. Kết quả rà soát được tổng hợp trong Báo cáo, kèm theo danh mục các quy định pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp phần cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án.

Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, hiệp hội, doanh nghiệp, các cơ quan, tổ chức liên quan phối hợp thực hiện nội dung liên quan đến giải quyết yêu cầu bồi thường theo pháp luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và dự kiến hoàn thành trước ngày 30/11/2026. Kết quả rà soát được tổng hợp trong Báo cáo, kèm theo danh mục các quy định pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp phần nội dung liên quan đến giải quyết yêu cầu bồi thường theo pháp luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Sau khi hoàn thành các nội dung rà soát theo từng lĩnh vực, các đơn vị được giao chủ trì có trách nhiệm gửi kết quả dự thảo Báo cáo về Cục Pháp luật dân sự - kinh tế trước ngày 01/12/2026 để tổng hợp. Trên cơ sở kết quả do các đơn vị chuyển đến, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp hoàn thiện dự thảo báo cáo kết quả rà soát và danh mục các quy định pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính trước ngày 03/12/2026.

Tổ chức 02 hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Báo cáo

Nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Báo cáo kết quả rà soát pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính, Bộ Tư pháp sẽ tổ chức 02 hội thảo lấy ý kiến chuyên gia, các bộ, ngành, địa phương cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan. Đây là dịp để các cơ quan, đơn vị và chuyên gia trao đổi, đóng góp ý kiến, bổ sung những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, qua đó giúp kết quả rà soát phản ánh đầy đủ hơn những bất cập trong quy định pháp luật, cơ chế, chính sách và quá trình tổ chức thực hiện.

Dự kiến, Hội thảo thứ nhất được tổ chức tại Hà Nội vào ngày 06/12/2026, hội thảo thứ hai được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 07/12/2026. Cục Pháp luật dân sự - kinh tế chủ trì, phối hợp với một số đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và các Hiệp hội, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức có liên quan phối hợp thực hiện. Kết quả của 02 hội thảo sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Báo cáo, bảo đảm các nhận định và đề xuất trong Báo cáo có sự tham gia, đóng góp của các chủ thể liên quan.

Huy động sự tham gia của các cơ quan, tổ chức

Bộ Tư pháp sẽ lấy ý kiến bằng văn bản đối với dự thảo Báo cáo kết quả rà soát pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính. Các cơ quan được gửi xin ý kiến gồm Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các bộ: Công an, Quốc phòng, Khoa học và Công nghệ, Tài chính, Công Thương, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, tổ chức có liên quan. Việc tham vấn bằng văn bản nhằm mở rộng sự tham gia của các cơ quan trong quá trình đánh giá kết quả rà soát, góp phần hoàn thiện dự thảo Báo cáo trước khi trình cấp có thẩm quyền.

Cục Pháp luật dân sự - kinh tế được giao chủ trì, phối hợp của các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, hiệp hội, doanh nghiệp và các cơ quan, tổ chức liên quan. Nhiệm vụ lấy ý kiến bằng văn bản phải hoàn thành trước ngày 06/12/2026.

Tổ chức các phiên họp triển khai thực hiện nhiệm vụ

Trong quá trình triển khai nhiệm vụ, Bộ Tư pháp sẽ tổ chức các phiên họp nhằm trao đổi, thống nhất cách thức thực hiện, đồng thời xem xét, cho ý kiến về kết quả tổng hợp rà soát và các kiến nghị của bộ, ngành, cơ quan, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp. Nội dung thảo luận tập trung vào kết quả rà soát pháp luật, cơ chế, chính sách và thực tiễn tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính.

Cục Pháp luật dân sự - kinh tế được giao chủ trì tổ chức các phiên họp, với sự phối hợp của các đơn vị liên quan thuộc Bộ Tư pháp, gồm: Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, Cục Quản lý Thi hành án dân sự, Cục Bổ trợ tư pháp, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý cùng các đơn vị có liên quan. Bộ Tư pháp cũng đề nghị các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, hiệp hội, doanh nghiệp và các cơ quan, tổ chức liên quan phối hợp thực hiện. Nhiệm vụ dự kiến hoàn thành trước ngày 20/12/2026.

Hoàn thành Báo cáo tổng kết trước ngày 20/12/2026

Trên cơ sở kết quả rà soát, ý kiến tham vấn của chuyên gia, các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức, cá nhân có liên quan, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp hoàn thiện, chỉnh lý dự thảo Báo cáo kết quả rà soát pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính để trình Đảng ủy Chính phủ cho ý kiến. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trước ngày 12/12/2026.

Sau khi tiếp thu, xử lý các ý kiến đối với dự thảo Báo cáo, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế tiếp tục chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp chỉnh lý, hoàn thiện Báo cáo kết quả rà soát. Sản phẩm cuối cùng là Báo cáo tổng hợp kết quả rà soát pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính. Công việc này phải hoàn thành trước ngày 20/12/2026.

Có thể thấy, Kế hoạch không chỉ xác định rõ yêu cầu phát huy vai trò chủ động, tích cực của các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp mà còn nhấn mạnh sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong Bộ với các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Đặc biệt, quá trình rà soát cần gắn với hoạt động tham vấn rộng rãi, thực chất các đối tượng chịu sự tác động của pháp luật, nhất là về những giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách, qua đó góp phần nâng cao chất lượng rà soát và hiệu quả tổ chức, vận hành hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính.

Ảnh: internet