Mười năm. Lời hứa đầy thách thức với một người cha. Nhưng vợ chồng tôi đã chọn cách tin tưởng. Tin vào ánh mắt quyết tâm, vào trái tim biết suy tư của con.

Hành trình mưu sinh và học tập

Hành trình 10 năm ấy, con đã viết nên bằng nghị lực khiến cha mẹ không khỏi xúc động, tự hào. Gia đình không dư dả, học bổng chỉ đủ học phí, đứa con gái vốn chỉ quen với sách vở bắt đầu cuộc sống mưu sinh đa sắc màu nơi xứ người: từ dịch sách, viết báo, làm thư ký tư liệu cho nhà văn, đến việc chia thuốc theo giờ hay làm bánh trong một tiệm bánh ngọt Nhật. Mỗi lần gọi điện, giọng con vẫn vui tươi, nhưng tôi biết phía sau là những giọt mồ hôi, những đêm dài thức trắng.

Quyết định sáng suốt nhất của con là chọn một môi trường sống lành mạnh. Năm đầu, con ở ký túc xá của trường. Sang năm thứ hai, phải tự lo chỗ ở, thay vì tìm căn hộ sinh viên đông đúc, con chủ động vào ở tại khu nhà dành cho sinh viên nữ của một giáo xứ Thiên Chúa giáo. Ở đó, con được các bà sơ chăm lo chu đáo, có không gian yên tĩnh để học tập và tham gia các hoạt động từ thiện vào cuối tuần. Nghe con kể, tôi thấy mình thực sự yên lòng. Con đã chọn cho mình một môi trường sống lành mạnh, tránh xa được những cám dỗ, tiêu cực có thể có nơi xứ người, để toàn tâm toàn ý cho việc học. Ở tuổi đôi mươi, đó là một lựa chọn không dễ dàng và nó cho thấy con đã trưởng thành ngay từ trong suy nghĩ, biết ưu tiên điều gì là cốt yếu cho tương lai.

Luật sư Lê Thanh Tú (bên phải)

Mẹ con - người nội tướng của gia đình - có lẽ đã truyền cho con nhiều hơn những món cỗ Tết Hà Nội khéo léo. Sự tự lập và bản lĩnh thực tế mà mẹ truyền cho đã giúp con có thể tự chăm lo cho bản thân, vượt qua mọi thử thách. Con đã bước thật vững từ tấm bằng Đại học, Thạc sĩ cho đến khi làm nghiên cứu sinh Tiến sĩ với học bổng danh giá. Tôi nhớ mãi lời nhận xét của vị giáo sư người Pháp hướng dẫn con: “Cháu có tố chất của một nhà nghiên cứu - tính độc lập, khách quan khoa học, không bị chi phối bởi cảm tính hay tinh thần dân tộc”. Nghe vậy, lòng tôi vừa mừng vừa trăn trở.

Thành tựu trí tuệ và sự nghiệp

Tình yêu nguồn cội đã được con chứng minh bằng một cách rất riêng, rất trí tuệ. Đề tài Tiến sĩ của con là một công trình nghiên cứu pháp lý sâu sắc về y học cổ truyền, được in thành sách với tựa đề An ninh y tế và phát triển kinh tế: Ví dụ về luật y học cổ truyền tại Việt Nam, Campuchia và Lào. Thật xúc động khi cầm cuốn sách đề tên tác giả Thanh Tú LÊ-PRUDHOMME (Lê Thanh Tú). Cuốn sách do một nhà xuất bản uy tín ở Paris phát hành, được chuyển ngữ sang tiếng Anh và đưa di sản của cha ông ra với thế giới bằng góc nhìn pháp lý và kinh tế hiện đại. Con không quên cội nguồn, vẫn trân trọng những giá trị truyền thống của dân tộc mình, nhưng bằng một tư duy khoa học toàn cầu.

Khi làm nghiên cứu sinh Tiến sĩ Đại học Aix-Marseille, con vẫn duy trì mối liên hệ với các giảng viên ở Đại học Quốc gia Hà Nội nơi con học năm xưa. Con trở thành cầu nối để những hội thảo khoa học giữa hai trường được tổ chức đều đặn.

Năm con bảo vệ luận án Tiến sĩ, cũng là năm tôi về hưu sau hơn ba mươi năm trong quân ngũ. Sang Pháp dự lễ, nhìn con đĩnh đạc, tự tin bảo vệ công trình nghiên cứu trước hội đồng khoa học quốc tế, nước mắt tôi cứ rưng rưng. Trên bàn lễ, tôi thấy cuốn sách đầu tay của con, một thành quả cụ thể từ những đêm dài nghiền ngẫm. Cái ôm siết chặt sau buổi lễ, chứa đựng bao cảm xúc của một người cha thấy con trưởng thành, bay cao, bay xa.

Sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ, con lấy chồng, tiếp tục học thêm để trở thành luật sư. Dù ban đầu nếm trải không ít gian truân khi xin việc tại Pháp, nhưng với ý chí vững vàng, hai năm sau con đã tự mở văn phòng luật sư riêng dưới tên Esther Prudhomme, tự tin hành nghề trên đất khách.

Lời giải cho bài toán mười năm

Mùa hè năm ngoái, trong không khí sum vầy tại quê nhà, con đã giải đáp lời hứa năm xưa.

Trong những câu chuyện rôm rả, tôi hỏi con nhiều về cuộc sống “sống và làm việc theo pháp luật” nơi xứ người. Tôi đặc biệt tò mò về cách họ quy hoạch và giải quyết chỗ ở cho người dân, nhất là giới trẻ. Con hào hứng kể về một dự án đô thị mới tại thành phố nơi con ở. Trước khi khởi công, chính quyền tổ chức hội nghị cho các khách hàng tiềm năng, chủ yếu là công dân trẻ, để công bố kế hoạch, đối tượng ưu tiên (như các cặp vợ chồng trẻ mới lập gia đình) và các thủ tục minh bạch. Đại diện ngân hàng tham gia ngay từ đầu, công bố các gói tín dụng ưu đãi với điều kiện rõ ràng. Đáng chú ý, có gói hỗ trợ đặc biệt lên tới 200.000 Euro (tương đương hơn 5 tỷ đồng) với lãi suất 0% trong hai năm đầu cho các cặp vợ chồng có hai nguồn thu nhập ổn định. Thậm chí, sau khi hoàn thiện nhà, còn có gói hỗ trợ thêm để mua sắm nội thất. Nghe con kể, lòng tôi chợt nghĩ đến những chính sách nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp mà nước ta đang nỗ lực triển khai. Những kinh nghiệm thực tế, minh bạch và nhân văn như thế, chắc chắn là tư liệu quý để tham khảo, góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật trong nước.

Cuộc trò chuyện rồi cũng trở về với lời hứa năm xưa. Tôi hỏi: “Mười năm rồi con nhỉ? Giờ con có thể trả lời câu hỏi của ba chưa?”. Con nhìn tôi, ánh mắt sáng ngời sự từng trải và trăn trở của một tri thức trẻ, chậm rãi chia sẻ: “Thưa ba, các bộ luật của ta có tuổi thọ ngắn, điều đó tạo ra không ít thách thức cho nghề luật. Người dân muốn hiểu luật cũng cần có những kênh tư vấn chuyên nghiệp, minh bạch. Còn những nút thắt trong hệ thống tư pháp... cần có thời gian và nỗ lực rất lớn để tháo gỡ, mới hy vọng có một nền tư pháp lành mạnh, vươn tầm thế giới.

Sở dĩ con chọn bắt đầu bằng một năm học Luật tại quê nhà trước khi sang Pháp là bởi con muốn xây dựng một cái gốc vững chãi về tư duy pháp lý trong nước. Con hiểu rằng, muốn mang chuông đi đánh xứ người, trước hết phải hiểu rõ “tiếng chuông” của dân tộc mình. Việc học tại Việt Nam giúp con thấu hiểu những đặc thù trong đời sống xã hội và những nút thắt của hệ thống tư pháp nước nhà.

Còn nước Pháp - cái nôi của luật dân sự hiện đại - chính là đích đến để con khai phóng tầm nhìn.

Con chọn du học tại Pháp không chỉ vì danh tiếng của những ngôi trường cổ kính, mà vì con khao khát được tiếp cận với tư duy luật pháp văn minh, tinh tế và đầy tính nhân văn của phương Tây. Đó là sự chuẩn bị kỹ lưỡng để con thực hiện một phép tính so sánh: dùng tri thức quốc tế giải những bài toán thực tế tại Việt Nam, để luật pháp không chỉ là những con chữ khô khan mà trở thành công cụ bảo vệ sự công bằng và thúc đẩy tiến bộ xã hội”.

Lời con nói, nhẹ nhàng mà sâu nặng. Nó không phải là sự chối bỏ hay hoài nghi. Nó là sự nhận thức sâu sắc, là trách nhiệm.

Con bộc bạch đầy tự tin: “Con mong một ngày không xa được trở về, vừa chăm sóc bố mẹ, vừa mở một văn phòng luật sư, góp chút sức mình hỗ trợ tư pháp cho bà con quê nhà”.

Tôi im lặng. Lòng dâng lên một cảm xúc khó tả: xúc động, tự hào và một niềm tin mãnh liệt. Không cần hỏi thêm nữa. Mười năm ấy, con đã dùng để chuẩn bị. Chuẩn bị tri thức, bản lĩnh, kinh nghiệm và trên hết, là chuẩn bị cho một khát vọng trở về cống hiến. Con không đi ngay, vì con muốn hiểu thật sâu gốc rễ trước khi vươn ra thế giới. Con trở về, không phải vì thất bại, mà vì một tình yêu sâu đậm với nơi chôn nhau cắt rốn. Từ việc chọn một mái nhà yên bình nơi giáo xứ để giữ vững tâm trí học hành, đến việc nghiên cứu luật y học cổ truyền để giữ gìn bản sắc, hay quan sát những chính sách nhà ở minh bạch để nuôi hy vọng đóng góp - tất cả đều là những bước đi có chủ đích của một trái tim luôn hướng về quê hương.

Niềm tin vào tương lai

Xuân Bính Ngọ 2026 đang tới.

Nhìn ánh mắt con, tôi thấy cả một thế hệ trẻ hôm nay: họ không vô cảm, họ chọn ra đi để trở về mạnh mẽ hơn. Họ mang theo hoài bão cá nhân nhưng không quên trách nhiệm cộng đồng. Họ nhìn nhận những điểm còn hạn chế không phải để chỉ trích, mà để tìm cách cải thiện, bằng chính nhiệt huyết và năng lực của mình. Họ học hỏi những bài học quý từ khắp nơi, để nuôi hy vọng và đề xuất cho tương lai đất nước.

Gửi con gái yêu của cha ở nơi xa và gửi tới các bạn trẻ, những “sứ giả tri thức” tương lai của đất nước: Hãy cứ tin vào bản thân, tin vào khát vọng. Hành trang ra biển lớn, ngoài tri thức, hãy mang theo một tấm lòng hướng về cội nguồn và một đôi mắt tinh tường để học hỏi những điều hay, lẽ phải. Bởi chính tình yêu ấy, cùng với trí tuệ, nghị lực, sự sáng suốt trong từng lựa chọn và những bài học thực tiễn từ khắp năm châu, sẽ là ngọn lửa thắp sáng con đường các em đi và cũng thắp sáng niềm tin cho thế hệ chúng tôi vào một tương lai đất nước phát triển vững mạnh, công bằng và nhân văn. Mùa xuân của dân tộc, mùa xuân của pháp quyền và dân chủ, chắc chắn sẽ đơm hoa, kết trái từ những ước mơ cháy bỏng, những trải nghiệm quý giá và hành động kiên định của tuổi trẻ hôm nay.

Nhà văn Lê Huy Hòa

(Nguồn: Tạp chí Dân chủ và Pháp luật ấn phẩm Xuân Bính Ngọ 2026)