Hoàn thiện quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) gồm 05 chương, 35 điều, tập trung sửa đổi nhiều nội dung quan trọng nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về tăng cường công tác hòa giải ở cơ sở

Tăng cường phân cấp, phân quyền, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) (dự thảo Luật) gồm 05 chương, 35 điều, tập trung sửa đổi nhiều nội dung quan trọng nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về tăng cường công tác hòa giải ở cơ sở, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đồng thời phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường phân cấp, phân quyền, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013. Cụ thể:

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở để bảo đảm phù hợp, thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu, bối cảnh mới; sửa đổi theo hướng quy định kinh phí cho hoạt động hòa giải ở cơ sở do ngân sách nhà nước bảo đảm thay vì hỗ trợ như trước đây nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

Liên quan đến quy định về hòa giải viên, dự thảo Luật bổ sung tiêu chuẩn “không trong thời gian bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự” để bảo đảm chặt chẽ; sửa đổi, bổ sung việc bầu hòa giải viên có thể được thực hiện tại từng cụm dân cư, thôn, tổ dân phố; sửa đổi kết quả bầu hoà giải viên để phù hợp thực tiễn sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay. Đáng chú ý, quy định chỉ định hòa giải viên là quy định hoàn toàn mới, được thực hiện trong trường hợp đã tổ chức bầu hòa giải viên nhưng không đạt mục tiêu đề ra hoặc không thể tổ chức bầu hòa giải viên do sự kiện bất khả kháng. Ngoài ra, dự thảo Luật còn bổ sung một số quyền của hòa giải viên để tạo điều kiện cho lực lượng này có thể hoàn thành tốt nhất hoạt động hòa giải.

Về người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, dự thảo Luật làm rõ phạm vi, hình thức tham gia, quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở nhằm phát huy vai trò của già làng, trưởng bản chức sắc, chức việc, người có uy tín trong cộng đồng, người có kiến thức pháp luật, chuyên môn, kinh nghiệm, đại diện các tổ chức chính trị - xã hội và các cá nhân có liên quan trong việc hỗ trợ hòa giải viên góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hòa giải viên ở cơ sở.

Về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, dự thảo Luật bổ sung các quy định về khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải cơ sở theo hướng phù hợp với điều kiện thực tiễn như thực hiện bầu hòa giải viên, bầu Tổ trưởng Tổ hòa giải, cho phép thực hiện hòa giải trực tuyến khi các bên lựa chọn và đáp ứng điều kiện theo quy định.

Toàn cảnh phiên họp

Bảo đảm các điều kiện tạo thuận lợi cho công tác hòa giải ở cơ sở

Trao đổi về Báo cáo thẩm tra về dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội (Ủy ban) tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở. Dự thảo Luật thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước; quy định những nội dung có tính nguyên tắc, đúng thẩm quyền của Quốc hội nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thống nhất và thuận lợi cho công tác hòa giải ở cơ sở; gắn công tác hòa giải ở cơ sở với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật để phòng ngừa tranh chấp, tăng cường sự đồng thuận trong cộng đồng, nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật của người dân.

Hồ sơ dự án Luật cơ bản bảo đảm quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định. Nội dung dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và cơ bản đồng bộ với các quy định của pháp luật. Tuy nhiên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần quan tâm hơn đến nguồn lực phát triển hạ tầng kỹ thuật số để vận hành hệ thống hòa giải trực tuyến và đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Trong quá trình thực hiện, cần quan tâm đến các đối tượng phụ nữ, trẻ em, người bị bạo lực gia đình, người khuyết tật, người cao tuổi, người nghèo, người thuộc diện trợ giúp xã hội, người dân tộc thiểu số hoặc các nhóm dễ bị tổn thương khác.

Đối với chính sách của Nhà nước về hòa giải ở cơ sở, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu quy định Nhà nước có chính sách đặc thù đối với hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Ủy ban tán thành với quy định Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở; giữ quy định của Luật hiện hành về Ngân sách trung ương chi bổ sung cho các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách để thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở; đồng thời, tán thành với quy định về huy động nguồn lực xã hội, theo đó khuyến khích các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân sử dụng nguồn kinh phí hợp pháp hỗ trợ công tác hòa giải ở cơ sở nhằm đa dạng hóa nguồn lực, phát huy vai trò của toàn xã hội trong công tác hòa giải, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Mặt khác, đề nghị Chính phủ quy định rõ trong văn bản hướng dẫn thi hành Luật cơ chế quản lý, sử dụng nguồn kinh phí huy động từ xã hội để thực hiện minh bạch, hiệu quả.

Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, việc bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên là cần thiết, nhất là trong trường hợp cần bảo đảm thành phần giới và dân tộc thiểu số; thống nhất với quy định tại dự thảo Luật về công nhận hòa giải viên, trong đó có quy định thời hạn công nhận hòa giải viên là 03 năm.

Ủy ban tán thành với việc bổ sung thành phần già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc được mời tham gia hòa giải ở cơ sở và quyền của người được mời tham gia hòa giải. Để thu hút người có hiểu biết về pháp luật như luật sư, luật gia, người có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật tham gia tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần quy định chính sách thù lao tương xứng cho người được mời tham gia hòa giải cả trong trường hợp tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên và trực tiếp tham gia hòa giải ở cơ sở.

Ngoài ra, Ủy ban cơ bản thống nhất với quy định của dự thảo Luật về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở. Tuy nhiên, việc giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trách nhiệm biên soạn tài liệu về hòa giải ở cơ sở để thực hiện trên địa bàn có thể dẫn đến việc tổ chức thực hiện thiếu thống nhất giữa các tỉnh, thành phố, gây lãng phí nguồn lực kinh phí, nhân lực, thời gian; nếu thực hiện phương án giao cho cơ quan quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở cấp trung ương sẽ bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm hơn và thống nhất trong cả nước; căn cứ vào điều kiện cụ thể ở địa phương các tỉnh có thể nghiên cứu, bổ sung nếu cần thiết.