Toàn cảnh Hội thảo.

Tham dự hội thảo có PGS.TS Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam; GS. TS. Phạm Hồng Thái, nguyên Chủ nhiệm Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học; GS. TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học và các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, giảng viên và nghiên cứu sinh đến từ các cơ sở nghiên cứu, đào tạo luật.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Phạm Thị Thúy Nga, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, Hội thảo diễn ra trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi triển khai đồng bộ các đột phá chiến lược về thể chế, nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong tổng thể đó, pháp luật không chỉ được nhìn nhận như công cụ quản lý nhà nước mà ở vị trí trụ cột thể chế, là “hệ điều hành mềm” của toàn bộ tiến trình phát triển.

TS. Phạm Thị Thúy Nga, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo.

TS. Phạm Thị Thúy Nga nhấn mạnh, từ thực tiễn và góc nhìn của các tham luận được gửi đến Hội thảo, có thể nhận diện ba tầng ý tưởng lớn như sau:

Thứ nhất, sự chuyển đổi từ cách hiểu pháp luật như một hệ thống văn bản quy phạm sang cách tiếp cận pháp luật như một hệ sinh thái thể chế. Trong hệ sinh thái đó, pháp luật là sự kết hợp hữu cơ giữa kiến trúc nguồn luật, bộ máy và quy trình xây dựng, thi hành, giám sát, cùng với văn hóa pháp lý và mức độ tuân thủ, đồng thời mở rộng không gian tham gia của doanh nghiệp, người dân và xã hội. Vấn đề không chỉ là sửa một đạo luật, mà là thiết kế một môi trường pháp lý thống nhất, linh hoạt, bảo đảm kỷ cương nhưng vẫn tạo dư địa cho sáng tạo và mô hình phát triển mới.

Thứ hai, yêu cầu đổi mới tư duy và phương pháp xây dựng pháp luật. Trong bối cảnh hiện nay, tư duy lập pháp không thể chỉ phản ứng hay chạy theo những khoảng trống của thực tiễn, mà phải có năng lực dự báo và dẫn dắt. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành dựa trên bằng chứng, coi trọng đánh giá tác động, kết hợp hài hòa giữa quy tắc cứng và cơ chế linh hoạt, và không tách rời xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật ngay từ khâu thiết kế.

Thứ ba, yêu cầu nâng tầm thực thi pháp luật. Điều này bao gồm năng lực thể chế, năng lực số, đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ; đồng thời xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và thượng tôn Hiến pháp. Nếu thiếu nền văn hóa pháp quyền vững chắc, dù kiến trúc pháp luật có hoàn chỉnh đến đâu, các đột phá chiến lược cũng khó chuyển hóa thành kết quả cụ thể.

Đặt ba tầng ý tưởng này vào bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế số, kinh tế xanh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và hội nhập sâu rộng, Viện trưởng cho rằng hàng loạt quan hệ xã hội, rủi ro và xung đột lợi ích mới đang xuất hiện. Với định hướng đó, Hội thảo khoa học “Vai trò của pháp luật trong việc thực hiện bốn đột phá chiến lược đưa đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới” không chỉ dừng lại ở việc phân tích bất cập, chồng chéo hay kiến nghị sửa đổi từng đạo luật. Thay vào đó, Hội thảo hướng tới các gợi mở mang tính kiến tạo cho mô hình pháp luật trong giai đoạn phát triển mới: một hệ sinh thái pháp luật vừa vững chắc về nguyên tắc nhà nước pháp quyền, vừa đủ linh hoạt để đồng hành và dẫn dắt các đột phá chiến lược của đất nước.

PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam phát biểu tại Hội thảo.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam nhấn mạnh, Đảng đã ban hành bốn nghị quyết trọng tâm, được xem là bốn đột phá chiến lược mới, tạo động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững của đất nước gồm: (i) Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; (ii) Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; (iv) Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Bốn nghị quyết này không chỉ mang ý nghĩa chiến lược mà còn thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Đảng trong việc tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong toàn bộ tiến trình đó, pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng vừa là công cụ điều chỉnh, vừa là nền tảng thể chế thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội.

Về vai trò của pháp luật trong từng nghị quyết, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn nêu rõ:

Thứ nhất, đối với Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, pháp luật là công cụ để giải phóng trí tuệ, thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả khoa học. Một khung pháp lý mạnh sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển, hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, những yếu tố quyết định năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ hai, đối với Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, pháp luật đóng vai trò kết nối chuẩn mực quốc gia với chuẩn mực quốc tế. Chỉ khi hệ thống pháp luật tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế về kinh tế, thương mại, lao động, quyền con người, môi trường thì Việt Nam mới có thể hội nhập sâu, tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị toàn cầu, thu hút đầu tư chất lượng cao và bảo đảm lợi ích quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Thứ ba, đối với Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, pháp luật không chỉ là đối tượng phải tuân thủ mà còn là cơ chế bảo đảm thi hành. Một hệ thống pháp luật tốt nhưng tổ chức thực hiện không nghiêm thì sẽ không tạo ra chuyển biến. Do đó, việc hoàn thiện pháp luật về thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm; cải cách thủ tục hành chính; phòng chống tham nhũng, tiêu cực chính là nâng cao kỷ luật, kỷ cương và chất lượng phục vụ nhân dân, doanh nghiệp.

Thứ tư, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, pháp luật là nền tảng tạo môi trường bình đẳng, minh bạch và an toàn cho doanh nghiệp phát triển. Việc hoàn thiện pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư, đất đai, đấu thầu, cạnh tranh, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa… sẽ xóa bỏ rào cản, mở rộng không gian kinh doanh và bảo vệ quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, yếu tố cốt lõi để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.

PGS.TS Tạ Minh Tuấn khẳng định, Pháp luật không chỉ là công cụ quản lý mà còn là động lực phát triển, là bệ đỡ thể chế để toàn bộ hệ thống chính trị, các cấp, các ngành và toàn xã hội cùng hành động thống nhất, nhằm hiện thực hóa các mục tiêu mà Đảng đã đề ra trong bốn nghị quyết trọng điểm nêu trên. Chính vì vậy, Hội thảo khoa học “Vai trò của pháp luật trong việc thực hiện bốn đột phá chiến lược đưa đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng góp phần chỉ ra những điểm nghẽn pháp lý, những bất cập trong triển khai chính sách, đồng thời đề xuất các giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện pháp luật, đưa các nghị quyết của Đảng vào cuộc sống.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.

Tại Hội thảo, các đại biểu tham dự đã được nghe báo cáo viên trình bày tham luận về các nội dung như: (i) Kiến tạo hệ sinh thái pháp luật để thực hiện bốn đột phá chiến lược đưa đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới; (ii) Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước; (iii) Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế về đầu tư tài chính thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo ở Việt Nam; (iv) Đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật theo Nghị quyết số 66-NQ/TW: Trụ cột thể chế hiện thực hóa bốn đột phá chiến lược phát triển đất nước; (v) Nghị quyết số 66-NQ/TW của Đảng về xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; (vi) Chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật: Thực trạng và kiến nghị.

Với tinh thần khoa học, khách quan và trách nhiệm, các tham luận và ý kiến trao đổi tại Hội thảo đã góp phần làm rõ hơn vai trò trung tâm của pháp luật trong việc kiến tạo môi trường phát triển mới của đất nước, đặc biệt là trong triển khai bốn đột phá chiến lược theo tinh thần các nghị quyết của Bộ Chính trị. Những gợi mở, đề xuất chính sách được đưa ra tại Hội thảo là nguồn tham khảo quan trọng cho các cơ quan nghiên cứu, cơ quan tham mưu của Đảng và Nhà nước trong quá trình hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy lập pháp và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật./.