Thiết lập cơ chế minh bạch trong quản lý tài chính tín ngưỡng, tôn giáo

Toàn cảnh phiên thảo luận tại hội trường ngày 10/4. Ảnh: Quochoi.vn

Kiểm soát, công khai tài chính; bổ sung quy định tài sản số

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh đề cập đến một vấn đề mới là tài sản số và nguồn thu từ các nền tảng trực tuyến.

Theo đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy, dự thảo luật có quy định về quản lý sử dụng các khoản thu từ lễ hội, tín ngưỡng, song còn khoảng trống trong cơ chế công khai, minh bạch về tài chính của tổ chức tôn giáo. Đây là nguồn thu cực kỳ lớn và cũng là một trong những nguyên nhân để nảy sinh nhiều vấn đề trong tổ chức tôn giáo, nhất là đối với các nguồn tài trợ từ nước ngoài, quyên góp tiền công đức qua tài khoản cá nhân đang diễn ra rất phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ rửa tiền hoặc lừa đảo.

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy cho rằng, Điều 52 dự thảo Luật quy định về quản lý sử dụng tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo là phù hợp, có sự kế thừa và sửa đổi trên cơ sở quy định của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, giữ khung nguyên tắc là tài sản phải rõ nguồn gốc, đúng mục đích và thuộc sở hữu chung. Tuy nhiên, khi đối chiếu với thực tế số hóa, quy định này bộc lộ một số hạn chế như chỉ liệt kê các nguồn hình thành mang tính truyền thống, trong khi với thời đại số thì tài sản không chỉ là tiền mặt hay đất đai mà còn là tài sản ảo, tài sản số.

Chính vì vậy, đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh kiến nghị bổ sung quy định về nguyên tắc quản lý thu, chi của các tổ chức tôn giáo, quy định bổ sung các tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc khi thực hiện vận động quyên góp trên không gian mạng bắt buộc phải sử dụng tài khoản ngân hàng đã đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Quy định này nhằm minh bạch việc quản lý tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo, cơ quan nhà nước có thể kiểm tra, kiểm soát dòng tiền đúng mục đích tôn giáo, đồng thời giúp cho tín đồ có thể đối chiếu tránh bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 52 về tài sản số, quyền sở hữu các nền tảng truyền thông và các khoản đóng góp qua phương tiện điện tử phải được đăng ký quản lý tập trung dưới danh nghĩa của tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc. Việc thu chi từ các nguồn này phải có hội đồng giám sát của tổ chức tôn giáo lập ra bảo đảm tính minh bạch, tách bạch hoàn toàn với tài sản cá nhân của người đại diện.

Bên cạnh đó, ở góc độ giám sát, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà - Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội cho rằng dự thảo Luật cần quy định rõ phương thức công khai tài chính như các khoản thu từ lễ hội tín ngưỡng. Việc công khai phải rõ ràng về thời hạn, địa điểm, có thể thông qua niêm yết tại cơ sở hoặc công bố trên cổng thông tin điện tử, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát của cộng đồng dân cư để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, đối với quản lý tài sản, đại biểu kiến nghị bổ sung quy định về trách nhiệm kiểm kê, lập danh mục tài sản và áp dụng “nguyên tắc đồng thuận nội bộ” khi thực hiện các giao dịch có giá trị lớn. Để bảo vệ nguồn lực này, đại biểu nhấn mạnh cần xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý tôn giáo, đất đai và di sản văn hóa nhằm hạn chế tối đa các tranh chấp phức tạp phát sinh trong thực tiễn.

Về vấn đề này, đại biểu Thích Thanh Quyết - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về nguyên tắc quản lý tài sản của các cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo, đặc biệt là quản lý tiền công đức theo hướng công khai, minh bạch, chặt chẽ, đúng mục đích, bình đẳng giữa các tôn giáo, nhằm phòng ngừa thất thoát, tiêu cực và ngăn chặn việc lợi dụng để trục lợi.

Thảo luận tại Tổ 16 ngày 08/4, đại biểu Bế Thanh Tịnh - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng thẳng thắn cho rằng, nguồn lực từ tôn giáo và các lễ hội tín ngưỡng tại nước ta hiện nay là rất lớn, tuy nhiên, chúng ta vẫn đang thiếu một cơ chế kiểm soát hiệu quả. Đại biểu dẫn chứng từ thực tế nước Thái Lan, họ đã kiểm soát rất tốt nguồn thu thông qua các cơ sở chùa chiền, miếu mạo, thậm chí thực hiện thu thuế từ các hoạt động này. Tại Việt Nam, thực trạng hiện nay chủ yếu dừng lại ở việc người đại diện hoặc ban quản lý trình hạch toán thu chi lên cấp thẩm quyền, sau đó tự quyết định mục đích chi tiêu. Do đó, đại biểu đề xuất cần tính toán đầy đủ hơn việc quản lý nguồn lực này để không chỉ tập trung phát triển lĩnh vực tôn giáo mà còn đóng góp vào nguồn thuế chung của đất nước, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Phân định rõ chủ thể chịu trách nhiệm quản lý tài chính

Phát biểu trong phiên thảo luận tại hội trường, đại biểu Phạm Văn Hòa - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp nhận định thực tiễn còn nhiều bất cập trong quản lý tiền công đức, đặc biệt là việc chưa xác định rõ chủ thể quản lý tại các cơ sở tôn giáo. Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định cụ thể ai là người chịu trách nhiệm quản lý “hòm công đức”. Đồng thời, đại biểu Phạm Văn Hòa cũng cho biết tại một số nơi đã nảy sinh bất cập khi kết hợp hoạt động tâm linh với du lịch. Vì vậy, cần phân định rõ việc quản lý nguồn thu từ vé tham quan di tích tâm linh để tránh chồng chéo giữa Nhà nước và tổ chức tôn giáo.

Cùng quan điểm, đại biểu Trần Đình Gia - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh lưu ý đến tình trạng chồng chéo trong quản lý nguồn thu tại các di tích tôn giáo, đặc biệt là những nơi vừa là cơ sở tôn giáo vừa là di tích lịch sử - văn hóa. Đại biểu đề nghị cần quy định rõ chủ thể quản lý và cơ chế hạch toán độc lập đối với phần hoạt động có yếu tố kinh doanh dịch vụ.

Tiếp thu hoàn thiện dự thảo Luật

Ngày 10/4, Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang đã có phần giải trình, làm rõ nhiều nội dung quan trọng của dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), thể hiện tinh thần cầu thị, nghiêm túc tiếp thu và hoàn thiện chính sách.

Bộ trưởng cho biết, dự thảo Luật đã nhận được 67 ý kiến tại 16 tổ đại biểu và 13 ý kiến thảo luận tại hội trường, tập trung vào các vấn đề lớn như quản lý hoạt động tôn giáo trên không gian mạng, phân cấp, phân quyền và cơ chế quản lý tài chính, tài sản. Các ý kiến đều thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của đông đảo người dân, đồng thời đặt ra yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý phù hợp với thực tiễn.

Đối với tài chính và tài sản, Bộ trưởng Nguyễn Đình Khang nhấn mạnh dự thảo tập trung hoàn thiện các quy định theo hướng công khai, minh bạch, phòng ngừa tiêu cực, đồng thời kế thừa các quy định còn phù hợp của luật hiện hành để bảo đảm tính ổn định và đồng bộ.

Bộ trưởng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm chất lượng, tính khả thi và phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới.

Dự thảo Luật dự kiến được thông qua trong đợt 2 của Kỳ họp ngày 22/4/2026.