Từ khóa: Quản lý tôn giáo, Chính sách tôn giáo, thực thi chính sách, Phường Hạc Thành, Quản lý nhà nước, Thanh Hóa.
Đặt vấn đề
Tôn giáo đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, không chỉ ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của con người mà còn tác động đến các mối quan hệ cộng đồng, xã hội và phát triển kinh tế. Tại Việt Nam, với sự đa dạng về tín ngưỡng và tôn giáo, công tác quản lý nhà nước về tôn giáo trở thành một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết, đặc biệt ở những địa phương có đông tín đồ tôn giáo như phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa. Các chính sách quản lý tôn giáo của Nhà nước phải bảo đảm sự hài hòa giữa quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và yêu cầu giữ vững an ninh chính trị, trật tự xã hội, đồng thời bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.
Với sự phát triển không ngừng của các tôn giáo, việc quản lý và tổ chức các hoạt động tôn giáo tại địa phương ngày càng phức tạp, đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo trong công tác chỉ đạo và thực thi chính sách. Phường Hạc Thành có cộng đồng tín đồ tôn giáo đa dạng, đã và đang thực hiện các chính sách tôn giáo với mục tiêu không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tín đồ mà còn tạo môi trường ổn định, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh chính trị.
Tuy nhiên, việc thực hiện các chính sách quản lý nhà nước về tôn giáo tại phường Hạc Thành còn gặp nhiều thách thức, từ việc nâng cao nhận thức cộng đồng về các chủ trương của Đảng và Nhà nước, đến việc xây dựng lực lượng lãnh đạo trong đồng bào tôn giáo để tham gia tích cực vào công tác xã hội. Chính vì vậy, nghiên cứu đi sâu phân tích thực trạng công tác quản lý tôn giáo tại phường Hạc Thành, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện các chính sách tôn giáo, góp phần duy trì an ninh chính trị và phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.
1. Khái quát chung về cơ cấu tổ chức, tín đồ, chức sắc và cơ sở thờ tự tôn giáo ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa
Phường Hạc Thành là một trong những địa phương có sự phát triển mạnh mẽ về hoạt động tôn giáo trong những năm qua trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Với đặc thù là khu vực có cộng đồng tín đồ các tôn giáo đa dạng, công tác quản lý nhà nước về tôn giáo tại phường Hạc Thành luôn được chú trọng, tạo môi trường ổn định cho sinh hoạt tôn giáo và bảo vệ an ninh trật tự. Cơ cấu tổ chức tôn giáo, tín đồ, chức sắc và cơ sở thờ tự tại phường Hạc Thành được phân bổ qua các tôn giáo chính gồm Phật giáo, Công giáo và Tin lành, mỗi tôn giáo đều có những đặc điểm và phương thức hoạt động riêng biệt.
Trong đó, Phật giáo chiếm số lượng tín đồ đông đảo nhất, tiếp theo là Công giáo và Tin lành. Số lượng tín đồ trước khi thành lập chính quyền địa phương 2 cấp lên đến 37.410 người (trong đó Phật giáo 23.960 người, Công giáo 11.800 người, Tin Lành 1.650 người).
Tại phường Hạc Thành, các tôn giáo được tổ chức chặt chẽ và hoạt động theo quy định pháp luật. Tín đồ và chức sắc các tôn giáo tham gia tích cực vào các hoạt động cộng đồng và đoàn kết, phát huy truyền thống yêu nước. Cơ cấu tổ chức của các tôn giáo tại phường Hạc Thành được thể hiện rõ qua các hội đoàn tôn giáo, các ban chấp hành các đoàn thể tôn giáo, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội từ cấp phường đến thành phố.
Các tín đồ sống hòa hợp, thực hiện đầy đủ các nghi lễ tôn giáo trong khuôn khổ pháp luật, đồng thời tích cực tham gia vào các hoạt động nhân đạo, từ thiện xã hội và các phong trào thi đua yêu nước, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Chức sắc tôn giáo tại phường Hạc Thành đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định sinh hoạt tôn giáo và vận động tín đồ tham gia vào các công tác xã hội. Các chức sắc tôn giáo gồm các Hòa thượng, Thượng tọa, Linh mục, Mục sư, Ni trưởng, Ni sư, Mục sư nhiệm chức và các chức sắc khác. Họ là những người hướng dẫn tín đồ trong các hoạt động tôn giáo, đồng thời cũng là cầu nối giữa cộng đồng tín đồ và chính quyền, tham gia vào các hoạt động xã hội và giữ gìn trật tự an ninh tại địa phương. Theo thống kê từ Phòng Nội vụ thành phố Thanh Hóa (cũ), tổng số chức sắc, chức việc thống kê trước tháng 7/2025 là 372 người gồm 57 chức sắc và 315 chức việc. Chức sắc Phật giáo là 30 người (chiếm 52%), Công giáo là 12 người, Tin lành là 15 người.
Phường Hạc Thành hiện có nhiều cơ sở thờ tự phục vụ sinh hoạt tín ngưỡng của các tôn giáo. Phật giáo chiếm tỷ lệ cao nhất với 23 cơ sở thờ tự, trong khi Công giáo có 08 cơ sở và Tin lành có 01 cơ sở. Các cơ sở thờ tự không chỉ là nơi tổ chức các hoạt động tôn giáo mà còn là những trung tâm văn hóa, xã hội, nơi diễn ra các hoạt động nhân đạo, từ thiện, giúp đỡ cộng đồng. Các cơ sở thờ tự tại phường Hạc Thành đều tuân thủ quy định pháp luật và hoạt động trong khuôn khổ của Nhà nước.
Công tác quản lý tôn giáo tại địa phương tiếp tục được củng cố và nâng cao để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh mới.
2. Công tác triển khai thực hiện chính sách về tôn giáo trên địa bàn
Ngay sau khi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 được ban hành, căn cứ Quyết định số 306/QĐ-TTg ngày 08/3/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và Quyết định số 1090/QĐ-BNV ngày 29/3/2017 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn tỉnh tại Quyết định số 1923/QĐ-UBND ngày 06/6/2017 và Công văn số 11029/UBND-VX ngày 13/9/2017. Nội dung chỉ đạo của UBND tỉnh yêu cầu các huyện, thị xã, thành phố cũ tập trung tuyên truyền, phổ biến Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và các văn bản quy định chi tiết Luật.
Để triển khai thực hiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, UBND thành phố Thanh Hóa cũ (nay là phường Hạc Thành) đã ban hành Công văn số 1391/UBND-NC ngày 27/12/2017, chỉ đạo các cấp, ngành trong thành phố chú trọng công tác quản lý nhà nước về tôn giáo theo quy định của Luật. Đồng thời, UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Kế hoạch số 65-/KH-UBND ngày 21/12/2017 về bồi dưỡng cán bộ, công chức làm công tác tôn giáo trong giai đoạn 2018 - 2020. UBND thành phố Thanh Hóa cũ đã triển khai Kế hoạch số 122/KH-UBND ngày 22/02/2018 về tổ chức tập huấn công tác tôn giáo, với trọng tâm phổ biến Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và các văn bản pháp lý có liên quan. Ngoài ra, UBND thành phố Thanh Hóa cũ đã giao Phòng Nội vụ phối hợp với các ngành liên quan tổ chức tập huấn đối với đội ngũ cán bộ phụ trách công tác tôn giáo, bảo đảm việc triển khai hiệu quả và đúng quy định của pháp luật.
UBND thành phố Thanh Hóa cũ và UBND phường Hạc Thành mới đã ban hành các văn bản chỉ đạo các ngành hướng dẫn, quan tâm, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tôn giáo tổ chức sinh hoạt tôn giáo theo giáo lý, giáo luật tôn giáo nhân các ngày lễ trọng của từng tổ chức tôn giáo. Đồng thời, Phòng Nội vụ đã ban hành các văn bản chỉ đạo nhằm triển khai Luật Tín ngưỡng, tôn giáo hiệu quả.
Trong quá trình thực hiện, UBND phường Hạc Thành luôn định hướng, đưa hoạt động của các tổ chức, cá nhân tôn giáo theo đường hướng hành đạo với đời; tránh được những hoạt động lợi dụng tôn giáo để làm trái quy định của Nhà nước. Qua đó, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh của một bộ phận quần chúng Nhân dân.
Từ năm 2018 đến nay, trên địa bàn đã tổ chức 37 hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo cho chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ các tôn giáo trên địa thành phố; 12 hội nghị tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ tôn giáo cho cán bộ, công chức làm công tác tôn giáo trên địa bàn với hơn 3.000 người tham gia.
Chính quyền phường đã chỉ đạo các đơn vị phối hợp với các cấp, các ngành tăng cường công tác quản lý, hướng dẫn các cơ sở tín ngưỡng tổ chức các hoạt động lễ hội theo quy định của pháp luật nhằm giữ gìn, phát huy những giá trị tốt đẹp về lịch sử, văn hóa, đạo đức xã hội và các lễ hội truyền thống của địa phương; ngăn ngừa các hoạt động mê tín dị đoan và việc lợi dụng hoạt động tín ngưỡng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Các cơ sở tín ngưỡng được quan tâm trùng tu, tôn tạo; các hoạt động tín ngưỡng được tổ chức phong phú, đa dạng, nhất là trong các dịp lễ, Tết.
Các ngày lễ trọng các tôn giáo xin phép và được chính quyền cho phép hoạt động trong khuôn khổ pháp luật. Chính quyền phường đã chấp thuận việc đăng ký, bổ nhiệm, bầu cử, suy cử đội ngũ chức việc của tổ chức tôn giáo trực thuộc (Ban trị sự giáo hội Phật giáo thành phố, Ban hộ tự các chùa, Ban hành giáo đạo Công giáo, Ban trị sự Chi hội Tin lành...); tiếp nhận thông báo của các tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc trong việc thuyên chuyển chức sắc, chức việc đối với các cơ sở thờ tự trên địa bàn; công văn thống nhất việc tổ chức trại họp bạn cho các em Gia đình Phật tử phường; việc tổ chức trại họp ngành nữ Gia đình Phật tử phường; công văn cho phép Ban trị sự giáo hội Phật giáo trên địa bàn tổ chức khóa tu học tập trung tín đồ hằng năm; công văn thống nhất tổ chức Lễ Vu lan, cầu siêu Bồ tát của Đạo Phật...
Trong quá trình tổ chức thực hiện, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn đã phối hợp và chú trọng xây dựng, củng cố lực lượng chính trị cơ sở, nhất là lãnh đạo của các tổ chức tôn giáo tại địa phương để theo dõi, kịp thời phát hiện các vụ việc, vấn đề phát sinh trong công tác quản lý nhà nước về tôn giáo; luôn đấu tranh, ngăn chặn và xử lý những hoạt động trái quy định pháp luật trong lĩnh vực tôn giáo.
Đối với đội ngũ cán bộ, trong quá trình thực thi công vụ, đội ngũ cán bộ, công chức phụ trách công tác tôn giáo trên địa bàn đã làm tốt chức trách, nhiệm vụ được giao, phối hợp tham mưu các cấp ủy Đảng, chính quyền lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện chính sách tôn giáo đạt kết quả tích cực; tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân tôn giáo sinh hoạt tôn giáo thuần túy theo giáo lý, giáo luật của từng tổ chức tôn giáo và trên tinh thần thượng tôn pháp luật; chức sắc, nhà tu hành và đồng bào có đạo cùng toàn dân tích cực tham gia các hoạt động xã hội.
Coi trọng việc quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trong tình hình mới. Việc đi sâu nắm vững tình hình hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo cơ bản khá sát thực nên ngăn chặn, đề phòng, không để xảy ra điểm nóng, không để kẻ địch có cơ hội lợi dụng tôn giáo gây diễn biến hòa bình. Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo nhiều nơi phong phú, đa dạng đáp ứng nhu cầu của Nhân dân. Các phong trào “Sống tốt đời đẹp đạo” trong đạo công giáo và “Sống phúc âm trong lòng dân tộc”; “Đạo pháp chủ nghĩa xã hội” của đạo Phật đã có chiều sâu. Thường xuyên quan tâm phát động công tác từ thiện, xóa đói giảm nghèo. Các cơ sở thờ tự đã tự chủ vươn lên đầu tư cơ sở vật chất ngày càng khang trang tạo điều kiện duy trì bảo tồn phát triển các lễ hội truyền thống có ý nghĩa văn hóa, tâm linh.
Về hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, theo báo cáo của Phòng Nội vụ, từ năm 2022 đến ngày 30/6/2025, trên địa bàn thành phố Thanh Hóa (cũ) đã thành lập 15 tổ kiểm tra và tiến hành kiểm tra việc thực hiện chính sách tôn giáo các khu vực trên địa bàn.
Cuối tháng 12/2025, Thống kê cơ sở Hạc Thành đã tổ chức thành công 03 lớp Hướng dẫn nghiệp vụ Tổng điều tra tôn giáo - tín ngưỡng năm 2026, thu hút hơn 150 đại biểu, gồm các điều tra viên, tổ trưởng và cán bộ đầu mối làm công tác thống kê trên địa bàn. Đây là một cuộc điều tra thống kê có quy mô lớn, đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá thực trạng hoạt động của các cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng. Đặc biệt, cuộc điều tra sẽ áp dụng phần mềm chuyển đổi số CAPI, hỗ trợ điều tra viên trong quá trình thu thập dữ liệu, nâng cao hiệu quả công tác thống kê và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý thông tin tôn giáo và tín ngưỡng.
3. Những vấn đề đặt ra trong công tác thực hiện các chính sách quản lý nhà nước về tôn giáo trên địa bàn phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa thời kỳ mới
Trong giai đoạn hiện nay, công tác quản lý nhà nước về tôn giáo tại phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa đang đối mặt với một số vấn đề mới phát sinh, yêu cầu sự linh hoạt và sáng tạo trong việc triển khai các chính sách tôn giáo, đồng thời học hỏi từ những bài học kinh nghiệm thực tiễn tại các địa phương khác trong cả nước có yếu tố tương đồng.
3.1. Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong khuôn khổ pháp luật
Mặc dù tín đồ các tôn giáo tại phường Hạc Thành đã thực hiện đầy đủ các nghi lễ tôn giáo trong khuôn khổ pháp luật, song một bộ phận tín đồ và chức sắc tôn giáo vẫn chưa hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến tôn giáo. Việc thiếu hiểu biết pháp luật đôi khi dẫn đến sự lợi dụng tôn giáo cho các hành vi vi phạm pháp luật, như đã xảy ra ở một số địa phương khác như phường Trung Liệt, quận Đống Đa cũ thuộc thành phố Hà Nội, nơi một số tín đồ tôn giáo đã tham gia vào các hoạt động trái phép dưới danh nghĩa tôn giáo. Do đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tôn giáo phải được thực hiện mạnh mẽ và liên tục thông qua các cuộc họp cộng đồng, các khóa đào tạo cho tín đồ và chức sắc. Việc tổ chức các hội nghị pháp luật, có sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu tôn giáo, giúp tín đồ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong sinh hoạt tôn giáo.
3.2. Tăng cường công tác giám sát và kiểm tra các hoạt động tôn giáo
Mặc dù đã có các tổ kiểm tra hoạt động tôn giáo, song công tác giám sát vẫn còn thiếu sót, nhất là trong các dịp lễ hội và các hoạt động tôn giáo lớn. Điều này có thể dẫn đến việc lợi dụng tôn giáo để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, như đã từng xảy ra ở phường Tam Hòa, thành phố Biên Hòa cũ của tỉnh Đồng Nai, nơi một số nhóm tôn giáo đã tổ chức các hoạt động trái phép. Từ đó, việc thành lập các tổ giám sát tôn giáo độc lập, bao gồm cả đại diện chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội. Các tổ này có nhiệm vụ giám sát và báo cáo trực tiếp cho các cơ quan chức năng nếu phát hiện vi phạm. Phường Hạc Thành mạnh dạn triển khai thực nghiệm mô hình này, kết hợp với việc tập huấn thường xuyên cho các thành viên giám sát để bảo đảm công tác kiểm tra được thực hiện hiệu quả hơn.
3.3. Phát triển lực lượng nòng cốt trong đồng bào tôn giáo
Trong công tác quản lý tôn giáo tại phường Hạc Thành, việc phát triển lực lượng nòng cốt trong đồng bào tôn giáo là yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy sự đồng thuận và hợp tác giữa chính quyền và cộng đồng tôn giáo. Tuy nhiên, dù lực lượng nòng cốt đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự và ổn định an ninh tại địa phương, vẫn còn thiếu sự quan tâm đúng mức về mặt đào tạo và bồi dưỡng chuyên sâu cho lực lượng này. Một số cán bộ, đặc biệt là những người chưa có kinh nghiệm làm việc với cộng đồng tôn giáo, gặp khó khăn trong việc vận động tín đồ tham gia vào các hoạt động xã hội và thi đua yêu nước.
Trên phương diện pháp lý, việc phát triển lực lượng nòng cốt trong đồng bào tôn giáo cần tuân thủ các nguyên tắc của Hiến pháp, các đạo luật về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và các văn bản quy định chi tiết. Hệ thống văn bản pháp luật đã quy định rõ quyền lợi và nghĩa vụ của các tổ chức tôn giáo và các cá nhân tham gia sinh hoạt tôn giáo, đồng thời cũng khẳng định trách nhiệm của chính quyền trong việc tạo điều kiện cho các hoạt động tôn giáo diễn ra trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm an ninh trật tự.
Tuy nhiên, trong thực tiễn, công tác phát triển lực lượng nòng cốt chưa được triển khai đầy đủ về mặt pháp lý và chính sách. Mặc dù có các chương trình đào tạo cho lực lượng này, nhưng chương trình đào tạo vẫn chưa được thiết kế chuyên sâu và toàn diện để phù hợp với đặc thù tôn giáo và các cộng đồng tôn giáo đa dạng tại phường Hạc Thành. Điều này dẫn đến việc lực lượng nòng cốt không có đủ kiến thức và kỹ năng để vận động tín đồ tham gia các hoạt động xã hội và thực hiện các nghĩa vụ công dân, đặc biệt là trong các phong trào thi đua yêu nước.
Từ thực tiễn tại một số địa bàn cấp cơ sở ở nhiều nơi cho thấy chương trình đào tạo tại cấp xã, phường không chỉ cung cấp lý thuyết về pháp luật và chính sách tôn giáo mà còn chú trọng đến việc thực hành và giao lưu chia sẻ kinh nghiệm từ các chức sắc tôn giáo có uy tín. Các buổi chia sẻ kinh nghiệm giúp tăng cường kỹ năng lãnh đạo và vận động cộng đồng, đồng thời nâng cao hiểu biết về vai trò của lực lượng nòng cốt trong việc thúc đẩy các phong trào thi đua yêu nước, thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Ngoài ra, việc liên kết lực lượng nòng cốt với các đoàn thể chính trị - xã hội trong cộng đồng cũng đóng một vai trò quan trọng. Các tổ chức như Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ và các tổ chức xã hội khác có thể đóng góp vào việc xây dựng và phát triển lực lượng nòng cốt tôn giáo thông qua các chương trình hợp tác chặt chẽ. Chương trình đào tạo không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về chính sách, mà còn tạo điều kiện để lực lượng nòng cốt tôn giáo tham gia vào các hoạt động cộng đồng, từ đó trở thành cầu nối giữa chính quyền và cộng đồng tôn giáo.
Để xây dựng và phát triển lực lượng nòng cốt vững mạnh tại phường Hạc Thành, cần có những chính sách và chương trình đào tạo cụ thể. Trước hết, cần xây dựng một chương trình đào tạo chuyên sâu, không chỉ tập trung vào các kiến thức pháp lý cơ bản về tín ngưỡng, tôn giáo mà còn bổ sung các kỹ năng lãnh đạo, quản lý cộng đồng và vận động quần chúng. Chương trình đào tạo này có thể được tổ chức định kỳ, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, cũng như tạo cơ hội giao lưu giữa các lực lượng nòng cốt của các tôn giáo khác nhau.
Ngoài ra, việc tăng cường sự phối hợp giữa chính quyền và các tổ chức tôn giáo trong việc lựa chọn, bồi dưỡng và phát triển lực lượng nòng cốt là rất cần thiết. Các cơ quan chức năng có thể hỗ trợ về mặt pháp lý, tài chính và đào tạo, trong khi các tổ chức tôn giáo cung cấp các chức sắc có uy tín và hiểu biết sâu rộng trong cộng đồng tín đồ để phát huy tối đa vai trò của lực lượng này.
3.4. Đấu tranh ngăn chặn các hoạt động lợi dụng tôn giáo
Đấu tranh ngăn chặn các hoạt động lợi dụng tôn giáo để phá hoại sự đoàn kết dân tộc và gây rối an ninh trật tự là một nhiệm vụ hết sức quan trọng trong công tác quản lý tôn giáo tại phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa. Tình trạng lợi dụng tôn giáo để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, như lợi dụng lòng tin của tín đồ để tuyên truyền những thông tin sai lệch, thực hiện các hành vi bạo lực, chia rẽ cộng đồng hoặc chống lại chính quyền, đã và đang là thách thức lớn trong công tác quản lý nhà nước về tôn giáo.
Mặc dù các quy định pháp lý đã có, nhưng thực tế cho thấy việc thực thi các quy định này còn khó khăn, nhất là trong việc nhận diện và xử lý kịp thời các hoạt động lợi dụng tôn giáo. Một trong những thách thức lớn là sự thiếu hiểu biết của một bộ phận tín đồ về các quy định pháp luật, khiến họ dễ bị lợi dụng để tham gia vào các hoạt động trái pháp luật.
Phường Hoàng Mai (Hà Nội) là một trong những địa phương đã triển khai các biện pháp mạnh mẽ và hiệu quả trong việc ngăn chặn các hành vi lợi dụng tôn giáo. Một trong những biện pháp thành công ở đây là việc thành lập các nhóm giám sát tại cộng đồng, bao gồm các tín đồ tôn giáo có uy tín và trách nhiệm. Những nhóm này không chỉ giám sát các hoạt động tôn giáo mà còn phối hợp với chính quyền trong việc phát hiện và ngăn chặn các hành vi lợi dụng tôn giáo. Đồng thời, các cuộc đối thoại giữa chính quyền và các chức sắc tôn giáo cũng được tổ chức định kỳ để tạo sự đồng thuận và phối hợp hiệu quả trong công tác quản lý tôn giáo. Đối với phường Hạc Thành, địa phương có thể tham khảo các biện pháp này để nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh ngăn chặn các hành vi lợi dụng tôn giáo. Cụ thể, cần thiết lập một hệ thống giám sát đa chiều kết hợp giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng tôn giáo, nhằm phát hiện sớm các hành vi vi phạm. Các cuộc đối thoại cộng đồng giữa chính quyền và các chức sắc tôn giáo cũng cần được tổ chức thường xuyên để tạo dựng lòng tin và sự phối hợp chặt chẽ trong công tác quản lý tôn giáo.
Bên cạnh đó, việc tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tôn giáo cho tín đồ và chức sắc tôn giáo là hết sức quan trọng. Việc tổ chức các hội nghị tuyên truyền, tập huấn pháp luật về tôn giáo sẽ giúp tín đồ tôn giáo nhận thức rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong khuôn khổ pháp luật, từ đó giảm thiểu tình trạng lợi dụng tôn giáo để thực hiện các hành vi vi phạm.
3.5. Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng tôn giáo
Việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng tôn giáo tại phường Hạc Thành đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ di sản văn hóa tôn giáo, đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch bền vững. Tuy nhiên, hiện sự phối hợp này còn gặp một số khó khăn do thiếu sự trao đổi thông tin kịp thời và chưa có sự tham gia đầy đủ của cộng đồng tôn giáo vào các quyết định phát triển địa phương. Để khắc phục tình trạng này, cần tăng cường đối thoại giữa các bên, xây dựng các chính sách phát triển cộng đồng tôn giáo và thúc đẩy việc tham gia của các tổ chức tôn giáo vào các chương trình du lịch. Bên cạnh đó, việc xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho các cơ sở thờ tự, cải thiện cơ sở hạ tầng cho các hoạt động tín ngưỡng cũng rất quan trọng. Ngoài ra, công tác tuyên truyền về vai trò của tôn giáo trong phát triển xã hội và bảo vệ di sản cũng cần được đẩy mạnh để tăng cường gắn kết giữa cộng đồng tôn giáo và các cơ quan chức năng. Cuối cùng, cần xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả các hoạt động liên quan, từ đó điều chỉnh chính sách một cách linh hoạt và hiệu quả hơn, tạo sự phát triển bền vững cho phường Hạc Thành trong tương lai.
4. Triển vọng nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về tôn giáo ở phường Hạc Thành sau khi có Luật Tín ngưỡng, tôn giáo mới
Dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) có những đổi mới quan trọng so với Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Một trong những điểm mới nổi bật là việc bổ sung các quy định chi tiết về hoạt động tín ngưỡng trên không gian mạng, giúp kiểm soát các hoạt động tôn giáo trực tuyến, ngăn ngừa lợi dụng tôn giáo cho mục đích vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng đưa ra các yêu cầu chặt chẽ hơn về việc công nhận tổ chức tôn giáo, yêu cầu các tổ chức này phải hoạt động ổn định trong thời gian dài trước khi được công nhận chính thức. Đồng thời, dự thảo Luật quy định rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của các tổ chức tôn giáo; cải thiện công tác giám sát và phối hợp liên ngành, nhằm bảo đảm sự tuân thủ pháp luật trong hoạt động tín ngưỡng và tôn giáo.
Dựa trên thực trạng công tác quản lý tôn giáo tại phường Hạc Thành, nghiên cứu đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, đặc biệt là việc áp dụng các quy định trong dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), với những giải pháp cụ thể sau:
Thứ nhất, tăng cường công tác tuyên truyền và đào tạo cho cộng đồng tín đồ tôn giáo. Trên thực tế địa bàn phường Hạc Thành nói riêng và cấp xã nói chung ở trong nước hiện nay cho thấy, việc thiếu hiểu biết về pháp luật trong một bộ phận tín đồ tôn giáo đã gây ra các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình sinh hoạt tôn giáo. Do đó, cần có các chương trình tuyên truyền thường xuyên về quyền và nghĩa vụ của tín đồ, các quy định pháp lý liên quan đến tôn giáo. Các cơ quan chức năng cần chủ động tổ chức các hội nghị, lớp tập huấn, đặc biệt là cho các chức sắc tôn giáo, để nâng cao nhận thức về quyền tự do tín ngưỡng trong khuôn khổ pháp luật.
Thứ hai, đẩy mạnh công tác giám sát và kiểm tra hoạt động tôn giáo. Đối với phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa tuy là đơn vị hành chính cấp xã nhưng phạm vi quản lý rộng, nội dung quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực tôn giáo trên một địa bàn tập trung nhiều cơ sở thờ tự, sinh hoạt của nhiều tôn giáo. Mặc dù đã có các tổ kiểm tra, nhưng công tác giám sát vẫn chưa thực sự hiệu quả, đặc biệt là trong các dịp lễ hội tôn giáo. Vì vậy, cần thiết lập thêm các tổ giám sát độc lập với sự tham gia của các chức sắc tôn giáo có uy tín và chính quyền địa phương. Những tổ giám sát này cần có nhiệm vụ theo dõi và báo cáo trực tiếp khi phát hiện các hành vi vi phạm, nhằm hạn chế lợi dụng tôn giáo cho các mục đích trái pháp luật.
Thứ ba, phát triển lực lượng nòng cốt trong đồng bào tôn giáo là yếu tố quan trọng trong công tác quản lý tôn giáo tại các địa phương. Thông qua đó, các cấp chính quyền phường vừa giữ được mối quan hệ thường xuyên, liên tục, hiệu quả với đồng bào, cộng đồng và tổ chức tôn giáo. Trong đó cần đặc biệt chú trọng đến công tác đào tạo và bồi dưỡng lực lượng nòng cốt thuộc Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể xã hội phường. Chính quyền và các tổ chức tôn giáo cần phối hợp để tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp luật và các kỹ năng vận động cộng đồng, giúp lực lượng này đóng góp tích cực vào các phong trào thi đua yêu nước và các hoạt động xã hội.
Thứ tư, để dự thảo Luật đi vào thực tiễn có hiệu quả, đặc biệt trong quá trình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp thì vấn đề cải thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng tôn giáo là rất cần thiết. Nghiên cứu nhận định đây là một điểm mới cần được thể chế rõ ràng hơn, quy phạm hóa chi tiết hơn cho các tổ chức, cá nhân và các bên liên quan trong một vấn đề nhạy cảm như tín ngưỡng, tôn giáo. Phường Hạc Thành thực tế còn một vấn đề lớn tồn tại là thiếu sự phối hợp nhuần nhuyễn, nhịp nhàng của các cơ quan chức năng và cộng đồng tôn giáo sau khi thay đổi thành chính quyền 2 cấp. Vai trò đầu mối giữa chính quyền phường Hạc Thành với các cơ quan có liên quan cấp trên như Sở Nội vụ tỉnh, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Công an và các ban trị sự, giáo hội, giáo phận tôn giáo trên địa bàn sau khi chính quyền cấp xã mới đi vào hoạt động có lúc, có nơi chưa liên tục và hiệu quả. Cần thiết lập các cơ chế đối thoại giữa chính quyền và các tổ chức tôn giáo trên địa bàn để kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến pháp lý và các hoạt động tín ngưỡng. Các cơ quan chức năng cần tạo kênh thông tin minh bạch, thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan trong quá trình triển khai các chính sách tôn giáo.
Thứ năm, tăng cường đẩy mạnh phát triển du lịch tôn giáo, đây là lợi thế không nhỏ của chính quyền phường với mật độ di tích, cơ sở thờ tự, hoạt động tôn giáo tương đối dày. Các cơ sở tôn giáo như chùa Thanh Hà ở 34 Bến Ngự; chùa Đại Bi; chùa Bạch Hạc gắn liền với làng Thọ Hạc cổ xưa; Thái miếu Nhà Hậu Lê, di tích Phủ Bà và các nhà thờ công giáo cần được quan tâm phát triển thành những điểm du lịch văn hóa, tâm linh. Tuy nhiên, cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho các cơ sở thờ tự, cải thiện cơ sở hạ tầng để thu hút du khách, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tôn giáo. Cần có chiến lược rõ ràng để phát triển du lịch tôn giáo bền vững, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương mà không làm ảnh hưởng đến các hoạt động tín ngưỡng chính thống.
Thứ sáu, đẩy mạnh thực thi và áp dụng quản lý vấn đề tự do tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng và các nền tảng số. Đây là một quy định mới có ý nghĩa bám sát thực tiễn đời sống đương đại. Đối với công tác quản lý nhà nước về tôn giáo trên địa bàn phường hiện nay thì dự thảo Luật đã bổ sung quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng rất mới, khó khăn trong quản lý hơn so với hoạt động quản lý bám sát địa bàn. Tuy nhiên, cần có cơ chế giám sát và quản lý chặt chẽ hơn đối với các hoạt động tín ngưỡng trên nền tảng trực tuyến, nhằm ngăn ngừa các hoạt động lợi dụng tín ngưỡng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
Thứ bảy, áp dụng công nghệ trong quản lý hoạt động tôn giáo. Trong bối cảnh hiện đại, việc áp dụng công nghệ, như các phần mềm quản lý tín ngưỡng và tôn giáo, có thể giúp các cơ quan chức năng giám sát và quản lý hiệu quả hơn các hoạt động tôn giáo. Các công cụ quản lý điện tử sẽ giúp theo dõi các cơ sở tín ngưỡng, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác thống kê và báo cáo trong quản lý tôn giáo.
Có thể nói, để hoàn thiện pháp luật về tín ngưỡng và tôn giáo theo tinh thần dự thảo Luật đang trình Quốc hội, cần chú trọng đến việc nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện công tác giám sát và phát triển lực lượng nòng cốt trong đồng bào tôn giáo. Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng và tổ chức tôn giáo trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, vì, trước đây cấp trung gian (cấp huyện) là cấp vừa bám sát địa bàn, vừa tham mưu chính sách. Hiện, cấp xã phải vừa thực thi công tác quản lý vừa làm công tác tham mưu nhưng sau sáp nhập thì nguồn lực và năng lực cán bộ, công chức, viên chức bị ảnh hưởng tương đối nhiều, đặc biệt đối với một lĩnh vực cần kinh nghiệm, bản lĩnh và nhạy cảm như tôn giáo, đây là thực trạng chung không chỉ riêng tại phường Hạc Thành. Cải tiến này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về tôn giáo, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo tại các địa phương.
Kết luận
Phường Hạc Thành là đơn vị cấp xã lớn nhất của tỉnh Thanh Hóa, có cộng đồng tôn giáo rất sôi động và đa dạng, đóng góp quan trọng vào đời sống văn hóa, xã hội của địa phương. Mặc dù trong những năm qua, các cơ quan chức năng và hệ thống chính trị địa phương đã nỗ lực triển khai nhiều hoạt động quản lý nhà nước về tôn giáo, nhưng công tác quản lý tôn giáo tại đây vẫn còn tồn tại một số hạn chế, bất cập. Cụ thể, việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức tôn giáo đôi khi chưa thực sự nhịp nhàng, dẫn đến một số khó khăn trong công tác giám sát và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cộng đồng tín ngưỡng. Bên cạnh đó, một số chính sách còn thiếu tính đồng bộ và chưa hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu phát triển của các hoạt động tín ngưỡng. Trong bối cảnh đó, dự thảo Luật sẽ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về tôn giáo tại phường Hạc Thành. Dự thảo Luật không chỉ giúp cải thiện công tác giám sát mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các tổ chức và cá nhân tôn giáo, đồng thời tạo ra một khung pháp lý thuận lợi cho các hoạt động tín ngưỡng phát triển bền vững. Để thực hiện hiệu quả những chính sách này, sự phối hợp chặt chẽ và đồng bộ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng tôn giáo sẽ là yếu tố quyết định để đạt được thành công trong công tác quản lý tôn giáo tại địa phương.
(Ảnh: Internet)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Tôn giáo Chính phủ (2004), Tài liệu phổ biến Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
2. Ban Tôn giáo Chính phủ (2021), Tài liệu bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ thông tin, tuyên truyền chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và công tác tín ngưỡng, tôn giáo theo Quyết định số 219/QĐ-TTg ngày 21/02/2019 của Thủ tướng Chính phủ.
3. Đỗ Quang Hưng (2008), Vấn đề tôn giáo trong cách mạng Việt Nam lý luận và thực tiễn, Nxb. Lý luận chính trị, Hà Nội.
4. Nguyễn Quang Khải (2011), “Một vài suy nghĩ về công tác quản lý nhà nước đối với tôn giáo trong thời kỳ đổi mới”, in trong Kỷ yếu Hội thảo Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Thanh Hóa, tr. 159 - 162.
5. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.
6. Dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi)
7. Phạm Văn Sơn (2023), Thực hiện các chính sách quản lý nhà nước về tôn giáo trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Công, Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.
8. Ngô Hữu Thảo (2005), “Quyền tự do, tín ngưỡng, tôn giáo qua các Hiến pháp Việt Nam - Sự kế thừa và phát triển”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 2.
9. Phạm Minh Thảo, Phạm Lan Oanh (2015), Tín ngưỡng, tôn giáo và mê tín dị đoan, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
