Đây là chủ đề của Diễn đàn khoa học trẻ "Luật học Mùa Xuân" lần thứ III năm 2026 do Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức trong 02 ngày 17/4 và 18/4/2026. Tham dự Diễn đàn có các chuyên gia, nhà khoa học, học giả cùng các sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh.
PGS.TS. Trịnh Tiến Việt, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, sau 02 lần tổ chức, Diễn đàn đã từng bước khẳng định vị thế là một diễn đàn học thuật uy tín, có bản sắc riêng và sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng
Diễn đàn khoa học trẻ "Luật học Mùa Xuân" là sự kiện khoa học thường niên của Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, được xây dựng và tổ chức dành riêng cho sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh thuộc các cơ sở đào tạo, nghiên cứu luật trong và ngoài nước với mong muốn kiến tạo một môi trường học thuật chuyên nghiệp, hiện đại, khơi dậy tinh thần nghiên cứu, đối thoại và phục vụ cộng đồng bằng tri thức pháp lý.
Tiếp nối thành công của các kỳ trước, Diễn đàn khoa học trẻ "Luật học Mùa Xuân" lần thứ III năm 2026 được tổ chức với chủ đề "Hoàn thiện thể chế pháp lý thúc đẩy chuyển đổi xanh đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới" đã thu hút sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng học thuật với hơn 500 bài viết đăng ký tham dự đến từ 33 cơ sở đào tạo luật.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS.TS. Trịnh Tiến Việt, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, sau 02 lần tổ chức, Diễn đàn đã từng bước khẳng định vị thế là một diễn đàn học thuật uy tín, có bản sắc riêng và sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Thành công của Diễn đàn không chỉ thể hiện qua quy mô, số lượng tham luận hay người tham dự, mà còn trở thành không gian ươm mầm tư duy khoa học, nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu và góp phần thúc đẩy kết nối, hợp tác giữa các cơ sở đào tạo luật.
PGS.TS. Trịnh Tiến Việt cũng cho biết, Diễn đàn lần thứ III mang ý nghĩa đặc biệt khi là hoạt động mở đầu cho chuỗi sự kiện hướng tới kỷ niệm 50 năm truyền thống Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Đây không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường phát triển của Nhà trường mà còn là cơ hội để tiếp tục khẳng định sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao và đóng góp cho quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Hoàn thiện thể chế pháp lý thúc đẩy chuyển đổi xanh đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới
Đề cập đến chủ đề của Diễn đàn năm nay - "Hoàn thiện thể chế pháp lý thúc đẩy chuyển đổi xanh đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới", PGS.TS. Trịnh Tiến Việt khẳng định, đây là vấn đề có tính thời sự và chiến lược. Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức về môi trường và phát triển bền vững, pháp luật giữ vai trò quan trọng trong việc kiến tạo thể chế, định hướng phát triển và huy động nguồn lực trong quá trình chuyển đổi xanh.
Trên cơ sở đó, Quyền Hiệu trưởng bày tỏ kỳ vọng Diễn đàn sẽ tạo không gian để sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh trao đổi học thuật, chia sẻ kết quả nghiên cứu, qua đó hình thành đội ngũ các nhà khoa học trẻ có năng lực, bản lĩnh và tinh thần liêm chính học thuật.
Thay mặt đơn vị đồng tổ chức phát biểu tại Diễn đàn, PGS.TS. Hoàng Công Gia Khánh, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh tinh thần "khoa học không biên giới", đồng thời cho rằng, việc mở rộng Diễn đàn từ sáng kiến của Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội thành một không gian học thuật có sự tham gia của nhiều cơ sở đào tạo trên cả nước là bước phát triển có ý nghĩa. Diễn đàn không chỉ dừng lại ở một hoạt động học thuật, mà còn tạo cơ hội kết nối giữa giảng viên, sinh viên các vùng miền, thúc đẩy trao đổi tri thức đa chiều, từ đó hướng tới mục tiêu chung là phát triển khoa học pháp lý và hoàn thiện thể chế phục vụ sự phát triển của đất nước.
PGS.TS. Hoàng Công Gia Khánh, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc mở rộng Diễn đàn từ sáng kiến của Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội thành một không gian học thuật có sự tham gia của nhiều cơ sở đào tạo trên cả nước là bước phát triển có ý nghĩa
Với kỳ vọng sinh viên sẽ đóng vai trò là cầu nối lan tỏa tinh thần hợp tác, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật đề nghị các sinh viên tham dự Diễn đàn chủ động kết nối, mở rộng mạng lưới giao lưu học thuật giữa sinh viên hai miền, góp phần hình thành cộng đồng học thuật rộng lớn, gắn kết sinh viên luật trên phạm vi cả nước.
Xuyên suốt Diễn đàn, các chuyên gia, nhà khoa học, học giả cùng đông đảo sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh đã tập trung trao đổi, thảo luận về các vấn đề liên quan đến hoàn thiện thể chế pháp lý nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh. Đáng chú ý, nhiều ý kiến được tiếp cận từ cả góc độ lý luận và thực tiễn, làm rõ những yêu cầu đặt ra đối với hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên phát triển mới.
Theo một số ý kiến tại Diễn đàn, chuyển đổi xanh phát triển như một xu thế tất yếu của thời đại, khi các quốc gia ngày càng chú trọng bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển bền vững. Trong tiến trình đó, pháp luật không chỉ dừng lại ở vai trò là công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội, mà ngày càng khẳng định vị trí là nền tảng, thể chế quan trọng có chức năng định hướng, dẫn dắt và kiến tạo các mô hình phát triển mới.
Từ thực tiễn Việt Nam, đa số ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi, qua đó tạo hành lang pháp lý thuận lợi để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững, phù hợp với các cam kết môi trường và định hướng phát triển dài hạn của đất nước.
Các đại biểu trao đổi tại Diễn đàn
Ngoài ra, một số nội dung khác cũng được thảo luận trong khuôn khổ Diễn đàn như: Pháp luật về minh bạch hóa thông tin và cơ chế thẩm định độc lập trong phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam; cơ chế bù trừ thuế bảo vệ môi trường bằng tín chỉ carbon nội địa; giới hạn quyền tự do hợp đồng trong Luật Xây dựng năm 2025 nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh; nghĩa vụ công bố thông tin ESG trong quản trị công ty của doanh nghiệp niêm yết theo pháp luật Việt Nam; Trách nhiệm pháp lý của nhà nước và doanh nghiệp đối với bảo vệ người lao động trong tiến trình xanh hóa…
Khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2025 (Bộ luật Hình sự) quy định mở về việc Tòa án có thể coi các tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án. Quy định này có ý nghĩa quan trọng, tạo điều kiện cho cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá toàn diện nhân thân người phạm tội và những tình tiết đặc thù của từng vụ án nhằm bảo đảm việc cá thể hóa trách nhiệm hình sự và hình phạt. Để hướng dẫn áp dụng thống nhất, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP ngày 30/9/2025, trong đó Điều 3 hướng dẫn một số tình tiết có thể được coi là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Ngày 11/11, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì cuộc họp Tổ soạn thảo dự thảo Đề án "Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật giai đoạn 2027 - 2030, định hướng đến năm 2045" nhằm tiếp thu các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện một số nội dung cơ bản, quan trọng của dự thảo Đề án.
Trước yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn và tăng cường tính công khai, minh bạch của hoạt động đấu giá tài sản, dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) (dự thảo Luật) đang được Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2 theo hướng đẩy đẩy mạnh thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, gắn với nhiệm vụ triển khai xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Những định hướng này nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, ổn định để thúc đẩy hoạt động đấu giá tài sản theo hướng chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa.
Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, ban hành quyết định hành chính ngày càng gắn với môi trường dữ liệu và hệ thống số. Hiện, pháp luật đã có những quy định tạo cơ sở cho ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước, nhưng chưa hình thành khuôn khổ thống nhất điều chỉnh ban hành quyết định hành chính trong môi trường điện tử, đồng thời, chưa làm rõ vai trò của quyết định hành chính như kết quả pháp lý cuối cùng trong dịch vụ công trực tuyến. Nghiên cứu phân tích, chỉ ra các khoảng trống pháp lý như thiếu quy định trực tiếp về quyết định hành chính điện tử; chưa có tiêu chí xác định phạm vi áp dụng; trách nhiệm dữ liệu còn phân tán; giá trị chứng cứ của dữ liệu số chưa rõ; chưa có cơ chế bảo đảm an toàn pháp lý cho người thực thi. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất định hướng hoàn thiện pháp luật nhằm chuẩn hóa quy trình, xác định phạm vi áp dụng và tăng cường bảo đảm pháp lý trong môi trường số.
Tóm tắt: Quyết định hành chính là văn bản pháp luật có vai trò quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước, là phương tiện để chuyển tải các mệnh lệnh của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý. Các quyết định hành chính có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức nên pháp luật cần quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền ban hành quyết định hành chính. Tuy nhiên, hiện, pháp luật về quyết định hành chính được quy định trong nhiều văn bản pháp luật chuyên ngành và chưa được hiểu thống nhất về khái niệm quyết định hành chính, quy định cụ thể về trình tự, thủ tục ban hành, dẫn đến thực tiễn áp dụng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Qua nghiên cứu pháp luật của Đức, Nhật Bản và Na Uy, trên cơ sở đánh giá yêu cầu về tái cấu trúc hệ thống pháp luật của Việt Nam theo Nghị quyết số 27/NQ-TW[I] và Nghị quyết số 66/NQ-TW[II], Kết luận số 09-KL/TW[III] nghiên cứu đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyết định hành chính ở Việt Nam hiện nay.
Tóm tắt: Tính hợp pháp của quyết định hành chính là nội dung quan trọng của pháp luật hành chính hiện đại được nhiều quốc gia ghi nhận. Trên cơ sở phân tích quy định pháp luật của Đức, Trung Quốc và Nhật Bản, nghiên cứu chỉ ra các căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính được quy phạm hóa trong các văn bản luật. Nghiên cứu cho thấy, căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính theo pháp luật Đức, Trung Quốc và Nhật Bản được xem xét trên ba phương diện: thẩm quyền ban hành, nội dung và hình thức của quyết định. Hiện, Việt Nam chưa có văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể và rõ ràng về các căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều quyết định hành chính được ban hành bất hợp pháp trong thực tiễn. Từ việc đánh giá thực trạng ban hành quyết định hành chính ở Việt Nam, nghiên cứu kiến nghị, đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính đáp ứng yêu cầu của cải cách hành chính.
Ngày 10/11, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội nghị triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ được giao tại Quyết định số 1788/QĐ-TTg ngày 15/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật.
Nhằm khai thác hiệu quả các tầng không gian đô thị, Điều 11 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 thiết lập khuôn khổ pháp lý về quy hoạch, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao. Các quy định hướng đến bảo đảm an toàn, quốc phòng, an ninh, kết nối đồng bộ và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, phát triển công trình.
Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) (dự thảo Luật), nhiều đại biểu Quốc hội tập trung góp ý các quy định nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo đảm tính công khai, minh bạch trong hoạt động đấu giá. Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ từ khâu đăng ký, tổ chức phiên đấu giá đến xử lý nghiêm các hành vi thông đồng, dìm giá và bỏ cọc trong đấu giá tài sản.
Tóm tắt: Pháp luật về ban hành quyết định hành chính đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm các quyết định hành chính được ban hành, thực hiện theo đúng quy định, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Nghiên cứu phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật về ban hành quyết định hành chính trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trên cơ sở đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng, nghiên cứu chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành, yêu cầu đặt ra từ phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, từ đó, đề xuất định hướng hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, hướng tới xây dựng cơ chế thủ tục thống nhất và từng bước hình thành luật chuyên biệt về ban hành quyết định hành chính.
Báo cáo số 917/BC-BTP ngày 30/10/2026 của Bộ Tư pháp về tình hình, kết quả cải cách thủ tục hành chính tháng 10 và nhiệm vụ trọng tâm tháng 11 năm 2026 đã đưa ra những kết quả nổi bật, đồng thời nêu rõ các kiến nghị, đề xuất để tiếp tục nâng cao chất lượng và tính ổn định của công tác cải cách thủ tục hành chính (TTHC).
Tóm tắt: Kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước là yêu cầu của mọi nền hành chính các quốc gia trên thế giới, nhằm bảo đảm tính hợp pháp trong hoạt động công vụ, phòng ngừa và hạn chế tình trạng lạm quyền, đồng thời, bảo đảm tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức. Ở Việt Nam, các cơ chế kiểm soát hoạt động hành chính đã từng bước được hình thành và hoàn thiện, tuy nhiên, hiệu quả thực thi trên thực tế còn hạn chế. Nghiên cứu phân tích, đánh giá việc kiểm soát quá trình ban hành và thi hành quyết định hành chính cá biệt - một hình thức phổ biến và có tác động trực tiếp trong quản lý hành chính. Trên cơ sở làm rõ yêu cầu của hoạt động kiểm soát, nghiên cứu phân tích, đánh giá các cơ chế kiểm soát hiện hành, chỉ ra những hạn chế về phương diện pháp luật và thực tiễn thi hành. Từ đó, nghiên cứu đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát việc ban hành và thi hành quyết định hành chính, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, liêm chính, hiệu quả trong bối cảnh phát triển mới.
Tóm tắt: Quyết định hành chính là biểu hiện đặc trưng, phổ biến phản ánh mối quan hệ giữa Nhà nước và xã hội và là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng điều hành, quản lý xã hội. Ban hành quyết định hành chính hợp pháp, phù hợp với thực tiễn là đòi hỏi khách quan góp phần bảo đảm sự ổn định của trật tự hành chính. Trên cơ sở phân tích đặc trưng thẩm quyền ban hành quyết định hành chính, thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn triển khai thực hiện, nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về chủ thể ban hành quyết định hành chính, trong đó, tập trung vào giải pháp đổi mới tư duy về quản lý nhà nước và hoàn thiện thể chế về ban hành quyết định hành chính.
Tóm tắt: Pháp luật ban hành quyết định hành chính đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát ban hành quyết định hành chính và bảo đảm quyết định hành chính được ban hành theo đúng quy định, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý nhà nước, quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền. Nghiên cứu phân tích pháp luật của Đức, Nhật Bản và Úc về thủ tục ban hành quyết định hành chính, vì đây là các quốc gia có hệ thống pháp luật tương đối hoàn thiện và điển hình nhằm rút ra những gợi mở có giá trị tham khảo trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù, có khác biệt về mô hình và kỹ thuật lập pháp, nhưng, pháp luật của ba quốc gia này đều xác lập các nguyên tắc và thủ tục nền tảng bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu quản lý hành chính hiệu quả với bảo đảm tính công khai, minh bạch, tuân thủ pháp quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng chịu tác động. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất Việt Nam nên nghiên cứu tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các quốc gia này trong xây dựng đạo luật khung về thủ tục ban hành quyết định hành chính theo hướng quy định các nguyên tắc và thủ tục chung, kết hợp với các quy định chuyên ngành để hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động hành chính.
Ngày 06/11, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội thảo đánh giá kết quả cải thiện chất lượng các quy định pháp luật của bộ, ngành, địa phương năm 2026, nhằm nhìn nhận kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng xây dựng, hoàn thiện pháp luật, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia.
