Chủ nhật 08/11/2026 15:03
Email: danchuphapluat@moj.gov.vn
Hotline: 024.627.397.37 - 024.62.739.735

Xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp ở Việt Nam

Tóm tắt: Bài viết phân tích đặc thù của hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, thực trạng quy định về thẩm quyền giải quyết hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp ở Việt Nam và một số kiến nghị.


Abstract: This paper analyses peculiarity of unfair competition actin the area of industrial property, the real situation of stipulations on competence of handling unfair competition act in the area of industrial property in Vietnam and raises some recommendations.

1. Những đặc thù của hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh (CTKLM) trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp (SHCN) là nhóm hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh, xâm phạm các đối tượng SHCN và các đối tượng có liên quan đến quyền SHCN gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, người được sử dụng hợp pháp các đối tượng SHCN và/hoặc của người tiêu dùng.

Hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN được cấu thành bởi các yếu tố: (i) Chủ thể là các chủ thể thực hiện hoạt động kinh doanh trên thị trường, bao gồm các tổ chức, cá nhân Việt Nam và cả tổ chức, cá nhân nước ngoài đáp ứng các điều kiện quy định tại Luật Cạnh tranh năm 2004, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; (ii) Khách thể là các chuẩn mực thông thường của đạo đức kinh doanh; (iii) Bản chất của hành vi CTKLM là hành vi trái với chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh, xâm phạm các đối tượng SHCN và các đối tượng có liên quan đến quyền SHCN; gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, người được sử dụng hợp pháp các đối tượng SHCN hoặc của người tiêu dùng; (iv) Mục đích của hành vi là nhằm cạnh tranh, thu lợi cho doanh nghiệp.

Hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN mang một số điểm đặc thù so với hành vi CTKLM nói chung, đó là:

Thứ nhất, đối tượng mà hành vi cạnh tranh không lành mạnh xâm phạm đến là các đối tượng sở hữu công nghiệp và các đối tượng có liên quan đến quyền sở hữu công nghiệp

Đối tượng của quyền SHCN chiếm số lượng lớn trong các đối tượng của hành vi CTKLM, bởi đây là đối tượng dễ dàng bị lợi dụng nhất do tính không chiếm hữu của doanh nghiệp khi làm chủ sở hữu đối với những tài sản này. Hơn nữa, đối tượng của quyền SHCN ngày càng có vai trò quan trọng đối với uy tín, hình ảnh của doanh nghiệp nên việc lợi dụng nhằm CTKLM dễ dàng mang lại lợi ích cho doanh nghiệp đối thủ mà không cần phải đầu tư nhiều thời gian, công sức, tiền bạc.

Hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN thường phải liên quan đến việc sử dụng hoặc chuyển giao quyền SHCN. Cụ thể, trong quá trình sản xuất, kinh doanh, một số chủ thể đã có hành vi sử dụng những đối tượng SHCN trùng hoặc tương tự với đối tượng SHCN đang được các doanh nghiệp khác sử dụng một cách hợp pháp. Có thể nói, hành vi CTKLM xuất hiện ở những đối tượng SHCN gắn với hoạt động thương mại, các đối tượng SHCN được hướng tới có thể là nhãn hiệu, tên thương mại, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh…

Các đối tượng mà doanh nghiệp vi phạm sử dụng không thể được coi là đối tượng SHCN của doanh nghiệp vi phạm, vì không đáp ứng yêu cầu sử dụng lâu dài và hợp pháp. Các dấu hiệu này thường được các chủ thể hành vi CTKLM tạo ra sau khi đối tượng SHCN đã tồn tại hợp pháp trên thị trường với hình thức, đặc điểm tượng tự để lợi dụng ưu thế cạnh tranh của đối tượng SHCN đó[1].

Có quan điểm cho rằng, chỉ bị coi là hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN nếu các đối tượng xâm phạm là các đối tượng của quyền SHCN đã được bảo hộ, trong thời hạn bảo hộ và hành vi CTKLM xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam[2].

Tuy nhiên, theo tác giả, hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN có đối tượng xâm phạm bao gồm cả đối tượng của quyền SHCN và các đối tượng liên quan đến quyền SHCN. Trong đó, các đối tượng của quyền SHCN được bảo hộ theo cơ chế cạnh tranh không lành mạnh là những đối tượng của quyền SHCN gắn liền với hoạt động thương mại. Những đối tượng này có thể đang được bảo hộ theo cơ chế quyền SHCN hoặc không được bảo hộ quyền SHCN (do chưa đăng ký bảo hộ hoặc đã hết thời hạn bảo hộ). Bên cạnh các đối tượng SHCN, các chỉ dẫn thương mại khác cũng là đối tượng được bảo hộ chống lại các hành vi CTKLM. Tuy nhiên, điều kiện là những đối tượng này đã sử dụng lâu dài, ổn định trong hoạt động kinh doanh, được người tiêu dùng biết đến rộng rãi.

Thứ hai, người thực hiện hành vi bị coi là cạnh tranh không lành mạnh khi chiếm đoạt thành quả sáng tạo, thành quả đầu tư (tồn tại dưới dạng các đối tượng sở hữu công nghiệp, chỉ dẫn thương mại) của chủ thể khác

Để có một sản phẩm trí tuệ mang tính sáng tạo, chủ sở hữu hoặc người sử dụng hợp pháp phải đầu tư thời gian, trí tuệ hoặc kinh phí. Hoạt động nghiên cứu sáng tạo có thể phải trải qua rất nhiều thất bại mới tạo ra được một sản phẩm có giá trị được người tiêu dùng tín nhiệm.

Ngay kể cả các chỉ dẫn thương mại, dù hàm lượng giá trị sáng tạo không cao như sáng chế, thiết kế bố trí mạch tích hợp, kiểu dáng công nghiệp, bí mật kinh doanh nhưng bên cạnh chi phí thiết kế, tạo ra sản phẩm, chủ sở hữu hoặc người sử dụng hợp pháp phải mất chi phí vào công tác truyền thông, xây dựng hình ảnh, uy tín đối với người tiêu dùng. Do đó, việc các đối thủ kinh doanh lợi dụng các đối tượng của quyền SHCN và các đối tượng có liên quan đến quyền SHCN để thu lợi bất chính là hành vi chiếm đoạt thành quả đầu tư của chủ sở hữu hoặc người có quyền sử dụng hợp pháp các đối tượng đó.

Thứ ba, phần lớn những hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp được thực hiện với mục đích gây nhầm lẫn hoặc lừa dối người tiêu dùng

Mục tiêu của các doanh nghiệp hướng tới trong hoạt động sản xuất kinh doanh là thu hút người tiêu dùng, đạt được lợi nhuận tối đa. Bởi vậy, các hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN được thực hiện chủ yếu nhằm mục đích lôi kéo khách hàng, chiếm lĩnh thị phần lớn trên thị trường. Để đạt được mục đích đó, các chủ thể kinh doanh thực hiện hành vi CTKLM đã sử dụng các thủ đoạn khác nhau để lừa dối khách hàng, khiến người tiêu dùng mua và sử dụng những sản phẩm mà mình không thực sự biết rõ về nguồn gốc, xuất xứ, đặc tính và có thể có chất lượng thua kém. Chính vì vậy, pháp luật cạnh tranh hiện nay ghi nhận về một loại hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN với thuật ngữ “hành vi chỉ dẫn gây nhầm lẫn”[3]. Những nhầm lẫn có thể thể hiện dưới các góc độ khác nhau: (i) Nhầm lẫn rằng hai sản phẩm giống nhau do cùng từ một nhà cung cấp; (ii) Nhầm lẫn rằng hai sản phẩm giống nhau thể hiện hai nhà cung cấp có quan hệ, liên kết với nhau; (iii) Nhầm lẫn rằng hai sản phẩm giống nhau sẽ có công dụng, tính năng, chất lượng như nhau.

Trong lĩnh vực SHCN, hành vi CTKLM chủ yếu bao gồm hành vi cố tình tạo ra sự nhầm lẫn về cơ sở sản xuất, sản phẩm hoặc hoạt động kinh doanh của một đối thủ cạnh tranh; viện dẫn hoặc chỉ dẫn tạo nên sự nhầm lẫn trong suy nghĩ của công chúng về bản chất, phương thức sản xuất, đặc tính, khả năng ứng dụng hoặc số lượng hàng hóa... Mục đích của việc kiện về hành vi CTKLM cũng là buộc chấm dứt hành vi vi phạm và đòi bồi thường thiệt hại[4].

Chủ thể thực hiện các hành vi này chủ yếu là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.

Thứ tư, hành vi cạnh tranh không lành mạnh gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu hoặc người được sử dụng hợp pháp các đối tượng sở hữu công nghiệp hoặc của người tiêu dùng

Hành vi CTKLM trong thương mại gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của chủ thể kinh doanh khác hoặc của người tiêu dùng. Người chịu thiệt hại do hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN chủ yếu là người sở hữu hoặc người được sử dụng hợp pháp các đối tượng SHCN mà không phải mọi chủ thể kinh doanh nói chung.

Chủ sở hữu hoặc người được sử dụng hợp pháp các đối tượng SHCN đã phải đầu tư thời gian, công sức, tiền bạc để có được các đối tượng sở hữu công nghiệp là các sáng chế, kiểu dáng công nghiệp thu hút khách hàng bởi tính năng, công dụng, kiểu dáng sản phẩm hoặc các đối tượng SHCN là các chỉ dẫn thương mại như nhãn hiệu hàng hóa, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại... tạo được niềm tin, uy tín trong khách hàng. Hành vi lợi dụng các đối tượng SHCN để CTKLM một mặt gây thiệt hại cho khách hàng khi không lựa chọn đúng sản phẩm như mong muốn, mặt khác gây thiệt hại cho chủ sở hữu hoặc người được sử dụng hợp pháp các đối tượng SHCN khi doanh nghiệp bị sụt giảm doanh thu do khách hàng bị nhầm lẫn mà mua hoặc sử dụng sản phẩm, dịch vụ tương tự khác; do những khẳng định sai lệch của chủ thể hành vi CTKLM làm mất uy tín của doanh nghiệp đối với khách hàng....

Căn cứ vào Công ước Paris, Hiệp định TRIPS, pháp luật của các quốc gia, trong đó có Việt Nam khá tương đồng trong việc xác định các loại hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN gồm: Sử dụng chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn; xâm phạm bí mật kinh doanh; sử dụng nhãn hiệu được bảo hộ tại một nước là thành viên của điều ước quốc tế có quy định cấm người đại diện hoặc đại lý của chủ sở hữu nhãn hiệu sử dụng nhãn hiệu đó mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng là thành viên, nếu người sử dụng là người đại diện hoặc đại lý của chủ sở hữu nhãn hiệu và việc sử dụng đó không được sự đồng ý của chủ sở hữu nhãn hiệu và không có lý do chính đáng; hành vi đăng ký, chiếm giữ, sử dụng tên miền trái pháp luật.

2. Thực trạng quy định về thẩm quyền xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp ở Việt Nam

2.1. Tòa án

Tổ chức, cá nhân bị thiệt hại hoặc có khả năng bị thiệt hại[5] do hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN gây ra có quyền yêu cầu Tòa án[6] áp dụng biện pháp dân sự. Các hình thức chế tài trong biện pháp dân sự được quy định tại Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005. Việc áp dụng biện pháp dân sự đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN phải tuân theo thủ tục do pháp luật tố tụng dân sự quy định và những yêu cầu nhất định như[7]: Chủ thể yêu cầu áp dụng có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ; nguyên tắc xác định thiệt hại; căn cứ xác định mức bồi thường thiệt hại… Áp dụng biện pháp dân sự là cách để cơ quan có thẩm quyền xác định mức thiệt hại và thực hiện các biện pháp cần thiết để buộc bên vi phạm phải đền bù đầy đủ cho chủ thể bị thiệt hại.

Pháp luật tố tụng Việt Nam hiện đã có quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp về sở hữu trí tuệ (SHTT) nói chung và xử lý các vụ CTKLM liên quan tới các đối tượng của quyền SHCN nói riêng.

Thực tiễn, ở các nước trên thế giới thì Toà án đóng một vai trò rất quan trọng trong việc xử lý các vi phạm về SHTT nói chung và CTKLM liên quan đến SHCN nói riêng, nhưng ở Việt Nam thì vai trò của Tòa án còn hạn chế so với các cơ quan hành chính trong việc xử lý các vi phạm nêu trên.

Có nhiều nguyên nhân của tình trạng trên, nhưng tựu trung lại, có thể thấy các nguyên nhân khiến cho các vụ án liên quan đến quyền SHCN nói chung, CTKLM trong lĩnh vực SHCN nói riêng ít được xử lý bởi cơ quan Tòa án là:

- Thủ tục xử lý vi phạm quyền SHCN nói chung thông qua Tòa án hiện nay tốn rất nhiều thời gian và công sức của bên khởi kiện. Thời gian giải quyết một vụ việc tại Tòa án tính từ khi thụ lý đến khi có bản án, quyết định sơ thẩm và thời gian giải quyết của Tòa án cấp phúc thẩm đối với vụ án có kháng cáo, kháng nghị trung bình tại một cấp xét xử là từ 06 tháng đến 01 năm, có vụ phải xét xử nhiều lần nên thời gian giải quyết có thể kéo dài hơn 01 năm.

- Mức đền bù bồi thường thiệt hại do Tòa án đưa ra đôi khi thấp hơn nhiều so với thiệt hại thực tế, căn cứ xác định bồi thường thiệt hại không rõ ràng.

- Số lượng thẩm phán hiểu biết chuyên sâu về SHTT nói chung còn rất hạn chế. Các vụ việc liên quan đến CTKLM trong lĩnh vực SHCN thường mang tính chuyên môn rất cao, đòi hỏi những người xét xử phải thực sự có trình độ trong lĩnh vực này. Hiện nay, để đưa ra phán quyết, Tòa án còn phụ thuộc quá nhiều vào ý kiến của cơ quan chuyên môn.

- Hiện nay, tại Việt Nam vẫn chưa có Tòa án SHTT chuyên trách với các thủ tục xử lý tương ứng. Do đó, việc xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHTT nói chung, hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN nói riêng còn chưa hiệu quả.

- Khi hành vi xâm phạm quyền SHTT gây thiệt hại nghiêm trọng, nguy hiểm cho xã hội đủ để cấu thành tội phạm thì chủ thể thực hiện hành vi đó phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Khoản 1 Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 quy định: “Tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của tổ chức, cá nhân khác thì tùy theo tính chất, mức độ xâm phạm, có thể bị xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự”. Tuy nhiên, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 không quy định chủ thể quyền trong các vụ việc về CTKLM có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp hình sự để xử lý hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN[8]. Mặt khác, hiện nay, trong pháp luật cạnh tranh cũng như pháp luật hình sự của Việt Nam không có bất cứ quy định cụ thể nào về việc áp dụng những chế tài hình sự cho tội phạm thực hiện hành vi CTKLM nói chung và hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN nói riêng. Do đó, tính đến hiện tại chưa áp dụng biện pháp hình sự đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN.

2.2. Cơ quan hành chính nhà nước

Trong số các biện pháp xử lý đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN thì biện pháp hành chính thường xuyên được các chủ thể lựa chọn áp dụng. Một phần bởi các hình thức xử lý được quy định tương đối phong phú. Mặt khác, chúng lại được tiến hành khá nhanh gọn, đáp ứng kịp thời yêu cầu về thời gian để chủ thể quyền có thể khai thác hiệu quả các đối tượng SHCN của mình cũng như bảo đảm tính ổn định của hoạt động kinh doanh.

Điều 15 Nghị định số 99/2013/NĐ-CP ngày 29/8/2013 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực SHCN quy định thẩm quyền xử phạt đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN của nhiều cơ quan hành chính nhà nước. Theo đó, Thanh tra Khoa học và Công nghệ là cơ quan chủ đạo có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính đối với tất cả các hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN, các cơ quan hành chính khác trong phạm vi nhiệm vụ quản lý hành chính nhà nước của mình xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN tương ứng, như cơ quan quản lý thị trường có quyền xử lý đối với hành vi xảy ra trong hoạt động buôn bán, vận chuyển trên thị trường trong nước; cơ quan hải quan có quyền xử lý đối với hành vi xảy ra trong hoạt động quá cảnh, nhập khẩu hàng hóa; Ủy ban nhân dân có thẩm quyền xử lý đối với hành vi xảy ra trên địa bàn do Ủy ban nhân dân quản lý. Riêng Thanh tra Thông tin và Truyền thông có thẩm quyền xử lý đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN đặc thù là hành vi đăng ký, chiếm giữ quyền sử dụng hoặc sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại của người khác được bảo hộ nhằm chiếm giữ tên miền, lợi dụng hoặc làm thiệt hại đến uy tín, danh tiếng của nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý tương ứng.

Các chủ thể có thẩm quyền trên khi xử lý hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN tuân theo thủ tục xử phạt vi phạm hành chính quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Bên cạnh đó, điểm c, điểm d khoản 2 Điều 49 Luật Cạnh tranh năm 2004 quy định cơ quan quản lý cạnh tranh có thẩm quyền điều tra, xử lý, xử phạt hành vi CTKLM nói chung, CTKLM trong lĩnh vực SHCN nói riêng.

Theo đánh giá chủ quan của Cục Quản lý cạnh tranh (nay là Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng), số lượng vụ việc CTKLM được Cục xử lý chưa nhiều là do một số nguyên nhân như: “Không thuộc chức năng, thẩm quyền của Cục Quản lý cạnh tranh; bên khiếu nại không bổ sung hồ sơ theo yêu cầu; các bên đã chủ động thỏa thuận và không tiếp tục cung cấp thông tin, tài liệu”[9].

Theo tác giả, ngoài những nguyên nhân trên, số lượng các vụ việc CTKLM trong lĩnh vực SHCN do Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng xử lý chưa nhiều còn do các nguyên nhân khác như:

Thứ nhất, thủ tục ra quyết định xử lý hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN do Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng thực hiện mất thời gian và phức tạp hơn so với các cơ quan hành chính nhà nước khác có thẩm quyền xử lý đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN. Cùng hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN, theo Điều 136 Nghị định số 116/2005/NĐ-CP ngày 15/9/2005 của Chính phủ, cơ quan quản lý cạnh tranh chỉ được ra quyết định xử lý hành vi CTKLM sau khi đã tiến hành điều tra và phải dựa trên nội dung điều tra chính thức, tức là vừa phải tuân theo thủ tục tố tụng cạnh tranh vừa tuân theo thủ tục xử lý vi phạm hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, trong khi các cơ quan có thẩm quyền khác chỉ cần tuân theo thủ tục xử lý vi phạm hành chính trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012.

Thứ hai, cán bộ công tác tại Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng là những chuyên gia về xử lý các vụ CTKLM nói chung hơn là chuyên gia trong lĩnh vực SHCN như Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ. Trong khi các vụ việc CTKLM thuộc lĩnh vực SHCN, để điều tra, giải quyết, cần có chuyên gia về SHCN. Do đó, khi có vụ việc CTKLM trong lĩnh vực SHCN, để giải quyết được, Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng có thể phải chuyển vụ việc sang Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ, có thể phải trưng cầu giám định SHCN.

Trường hợp các bên không nhất trí với quyết định xử phạt vi phạm hành chính có thể khiếu nại ra Tòa án, khi đó, việc xử lý tuân thủ quy định của Luật Tố tụng hành chính năm 2010.

3. Một số giải pháp trong việc quy định thẩm quyền xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp

- Chuyển thẩm quyền xử lý hành chính hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp của Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng sang cơ quan chuyên môn về sở hữu công nghiệp (là Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ)

Theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, việc xử lý hành chính hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN được trao thẩm quyền cho nhiều cơ quan như: Cơ quan quản lý cạnh tranh, cơ quan chuyên môn về SHCN…

Theo quan điểm của chúng tôi, thẩm quyền xử lý hành chính hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN không nên giao cho cơ quan quản lý cạnh tranh mà tập trung vào cơ quan chuyên môn về SHCN (Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ)[10]. Vì việc quy định nhiều cơ quan cùng có thẩm quyền trong việc xử lý hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN dẫn tới sự chồng chéo về thẩm quyền và đùn đẩy trách nhiệm trong việc giải quyết. Hơn nữa, xử lý hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN đòi hỏi các chủ thể phải có năng lực chuyên môn tốt về SHTT nói chung, SHCN nói riêng. Do đó, việc quy định cơ quan quản lý cạnh tranh có thẩm quyền giải quyết đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN cũng cho thấy cơ quan này sẽ giải quyết không hiệu quả bằng cơ quan quản lý chuyên ngành đối với những hành vi CTKLM trong những lĩnh vực chuyên môn sâu như SHCN.

Việc giao thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính đối với hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN cho cơ quan quản lý cạnh tranh chỉ còn ý nghĩa về mặt hình thức, không đảm bảo hiệu quả. Trên thực tế, cùng một hành vi vi phạm, nếu giải quyết bởi cơ quan quản lý cạnh tranh phải trải qua thủ tục tố tụng cạnh tranh với các bước điều tra, xem xét, quyết định; trong khi cơ quan thanh tra khoa học công nghệ rút ngắn được rất nhiều thời gian với thủ tục xử lý vi phạm hành chính. Thực tế, từ năm 2009 đến năm 2016, Cục Quản lý cạnh tranh mới xử lý 03 vụ việc CTKLM trong lĩnh vực SHCN.

- Về lâu dài, chỉ giao thẩm quyền xử lý hành vi CTKLM nói chung, CTKLM trong lĩnh vực SHCN nói riêng cho Tòa án

Trong thời gian trước mắt, việc cơ quan hành chính xử lý vi phạm hành chính các vụ việc CTKLM trong lĩnh vực SHCN là vẫn rất cần thiết. Điều này do nhiều nguyên nhân như: Trình độ dân trí còn hạn chế, bên bị vi phạm chưa đủ khả năng thực hiện nghĩa vụ chứng minh vụ việc tại Tòa; trình độ chuyên môn nghiệp vụ của thẩm phán còn yếu kém hoặc hiệu lực thực thi phán quyết của Tòa án kém nhanh nhạy, hiệu quả so với các cơ quan hành chính nhà nước.

Tuy nhiên, về lâu dài, việc quy định thẩm quyền xử lý hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN cần xác định dựa trên bản chất của hành vi. Đây là hành vi xâm phạm lợi ích giữa các chủ thể, không phải là hành vi trực tiếp xâm phạm trật tự quản lý hành chính nhà nước. Do đó, để đảm bảo công bằng lợi ích của các bên, tranh chấp cần được giải quyết tại Tòa án theo thủ tục tố tụng hơn là giải quyết bởi cơ quan hành chính nhà nước. Việc giải quyết tranh chấp phát sinh từ hành vi CTKLM trong lĩnh vực SHCN nên được giao cho Tòa án, đặc biệt là Tòa chuyên trách về SHTT. Mặt khác, nếu kéo dài việc giao cơ quan hành chính thẩm quyền xử lý hành vi CTKLM thì gia tăng gánh nặng cho Nhà nước trong việc duy trì đội ngũ thanh tra xử lý, trong khi đó với cơ quan tố tụng, các bên tham gia tố tụng phải chi trả án phí để giải quyết quyền lợi của mình.

ThS. Nguyễn Phương Thảo

Đại học Thành Tây

Tài liệu tham khảo:

[1]. Đặng Thị Hồng Tuyền, Hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2013.

[2]. Đinh Thị Mai Phương, Về bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo pháp luật Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, tr. 84-85.

[3]. Điều 39, Điều 40 Luật Cạnh tranh năm 2004.

[4]. Http://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/thong-tin-khac.aspx?ItemID=939.

[5]. Khoản 3 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và khoản 3 Điều 117 Luật Cạnh tranh năm 2004.

[6]. Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005; các điều 30, 37, 38 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

7. Khoản 3 Điều 203, Điều 204, Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005.

[8]. Đặng Thị Hồng Tuyền, Hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2013.

[9]. Cục Quản lý cạnh tranh (nay là Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng), Báo cáo thường niên năm 2016, truy cập ngày 27/11/2017, http://www.vca.gov.vn.

[10]. Dự thảo Luật Cạnh tranh sửa đổi, truy cập ngày 27/11/2017, http://duthaoonline.quochoi.vn/ DuThao/Lists/DT_DUTHAO_LUAT/View_Detail.aspx?ItemID=1346&LanID=1438&TabIndex=1.

Bài liên quan

Tin bài có thể bạn quan tâm

Chỉ số hạnh phúc – Thước đo chất lượng sống và hiệu quả quản trị đô thị Hà Nội

Chỉ số hạnh phúc – Thước đo chất lượng sống và hiệu quả quản trị đô thị Hà Nội

Trong giai đoạn 2026 - 2030, thành phố Hà Nội sẽ thực hiện khảo sát, đo lường Chỉ số hạnh phúc của người dân Thủ đô Hà Nội (HHI). Thông qua 05 trụ cột với 50 tiêu chí, HHI hướng đến đo lường kết quả phát triển của Thủ đô từ góc nhìn của người dân, phản ánh mức độ người dân thực tế tiếp cận, thụ hưởng, cảm nhận về sự an toàn, tin tưởng, tham gia và đánh giá chất lượng cuộc sống.
Đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người lao động trong tình hình mới

Đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người lao động trong tình hình mới

Đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận, gắn với quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động là yêu cầu đặt ra trong bối cảnh quan hệ lao động có nhiều thay đổi, chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. Đề án "Đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đến công nhân, viên chức, lao động trong tình hình mới" của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam xác định nhiều nhiệm vụ, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này trong toàn hệ thống Công đoàn.
Định danh địa điểm: Bước chuyển quan trọng trong hiện thực hóa chủ trương quản trị hiện đại về đất đai

Định danh địa điểm: Bước chuyển quan trọng trong hiện thực hóa chủ trương quản trị hiện đại về đất đai

Ngày 19/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 326/2026/NĐ-CP quy định về định danh địa điểm, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong việc thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về chuyển đổi số quốc gia, hiện đại hóa quản lý đất đai, số hóa dữ liệu trên hệ thống quản lý của Nhà nước. Đây là bước đi mang tầm chiến lược, lấy dữ liệu làm nền tảng, người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Nghị định số 326/2026/NĐ-CP gồm 04 chương với 18 điều, thiết lập một khung khổ pháp lý đồng bộ, toàn diện cho việc định danh các địa điểm cụ thể trên toàn lãnh thổ quốc gia. Nghị định đã chứa đựng nhiều điểm mới có tính đột phá về tư duy lập pháp và tư duy quản trị hiện đại.
Chăm lo sức khỏe và bảo đảm an sinh cho người dân Thủ đô

Chăm lo sức khỏe và bảo đảm an sinh cho người dân Thủ đô

Với định hướng xây dựng Thủ đô phát triển hiện đại, văn minh, có chất lượng sống ngày càng cao, Luật Thủ đô năm 2026 đã dành 01 điều riêng quy định về những cơ chế, chính sách trong lĩnh vực y tế và an sinh xã hội (Điều 17). Với các quy định tại Điều 17 của Luật đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động hơn trong việc tổ chức các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ người dân và từng bước hoàn thiện mạng lưới an sinh xã hội theo hướng toàn diện, bền vững.
Cơ chế thí điểm chính sách mới: Không gian để Hà Nội kiểm nghiệm và hoàn thiện pháp luật

Cơ chế thí điểm chính sách mới: Không gian để Hà Nội kiểm nghiệm và hoàn thiện pháp luật

Luật Thủ đô năm 2026 dành một cơ chế riêng cho Hà Nội trong việc thí điểm các cơ chế, chính sách mới, qua đó tạo thêm không gian để thành phố chủ động xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Tuy nhiên, quyền thí điểm không phải là quyền "làm khác" không giới hạn, mà được đặt trong khuôn khổ pháp lý với những yêu cầu cụ thể về phạm vi, thời gian, đánh giá tác động, kiểm soát rủi ro và trách nhiệm của cơ quan thực hiện.
Phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị

Phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 được ban hành với nhiều điểm mới nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; đổi mới hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo; đồng thời góp phần xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo trong kỷ nguyên số

Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo trong kỷ nguyên số

Chủ trương khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam được Đảng và Nhà nước nhận thức, định hướng trong sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư khi nền sản xuất toàn cầu có sự kết hợp của các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, Internet of Things (IoT), robot tự động, dữ liệu lớn và nhiều công nghệ tiên tiến khác. Để thúc đẩy, tạo động lực cho cá nhân, tổ chức phát huy đam mê khởi nghiệp sáng tạo, tối đa hóa năng lực, nguồn lực, cống hiến trí tuệ cho sự phát triển chung của đất nước, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã từng bước đề ra chủ trương, chính sách pháp luật, chiến lược lâu dài nhằm kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Từ định hướng chiến lược tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, đến việc thể chế hóa chủ trương của Đảng trong Luật Khoa học, Công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 và Chính phủ cụ thể hóa thông qua Nghị quyết số 86/NQ-CP ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo. Những chủ trương, chính sách đã góp phần thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo trong hệ thống kinh tế tư nhân trở thành một động lực phát triển quan trọng của đất nước trong kỷ nguyên số.
Xây dựng hành lang pháp lý đột phá thúc đẩy phát triển đô thị và khu kinh tế đặc biệt

Xây dựng hành lang pháp lý đột phá thúc đẩy phát triển đô thị và khu kinh tế đặc biệt

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/10/2026. Luật được kết cấu gồm 05 chương, 66 điều quy định các cơ chế, chính sách nhằm tạo lập hành lang pháp lý ổn định, đồng bộ, đột phá và khả thi để thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, phát triển đô thị đặc biệt khác, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt; bảo đảm cơ sở pháp lý cho việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội phù hợp với điều kiện, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của từng địa phương; qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, tạo không gian phát triển mới, thu hút nguồn lực đầu tư chất lượng cao và hình thành các động lực tăng trưởng mới.
Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026: Bổ sung nhiều quy định mới tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn thi hành

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026: Bổ sung nhiều quy định mới tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn thi hành

Trên cơ sở kế thừa những quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã được thực tiễn chứng minh là phù hợp, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 đồng thời bổ sung nhiều quy định để tháo gỡ những vướng mắc, bất cập, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ cho công tác hòa giải ở cơ sở.
Chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp hợp đồng tại ngân hàng

Chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp hợp đồng tại ngân hàng

Chuyển đổi số trong hoạt động ngân hàng đã làm thay đổi căn bản phương thức xác lập và thực hiện các hợp đồng, giao dịch. Nhiều giao dịch được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử thông qua Internet Banking, Mobile Banking, eKYC, chữ ký điện tử, xác thực OTP và các hệ thống ngân hàng lõi (Core Banking). Khi phát sinh tranh chấp, chứng cứ không chỉ là hồ sơ giấy mà còn là dữ liệu điện tử được lưu giữ trên các hệ thống thông tin của ngân hàng và của khách hàng. Mặc dù Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025 (Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015) và Luật Giao dịch điện tử năm 2023 đã thiết lập cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thừa nhận dữ liệu điện tử là nguồn chứng cứ. Tuy nhiên, việc xác định giá trị chứng minh của loại chứng cứ này vẫn còn nhiều khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện.
Bước đổi mới trong quản lý ngân sách đáp ứng yêu cầu chính quyền địa phương hai cấp

Bước đổi mới trong quản lý ngân sách đáp ứng yêu cầu chính quyền địa phương hai cấp

Ngày 25/6/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 (Luật số 89/2025/QH15) đánh dấu bước quan trọng trong tư duy lập pháp, quản lý của Nhà nước đối với hệ thống ngân sách nhà nước, đáp ứng yêu cầu tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên phạm vi toàn quốc. Bài viết đề cập nội dung của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 gắn với việc tổ chức mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, làm rõ những kết quả từ việc sửa đổi Luật phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức bộ máy hành chính hiện nay.
THỂ CHẾ HÓA TĂNG TRƯỞNG XANH VÀ BÀI TOÁN AN NINH NĂNG LƯỢNG QUỐC GIA: ĐỘT PHÁ CƠ CHẾ, HÀNH ĐỘNG CHIẾN LƯỢC

THỂ CHẾ HÓA TĂNG TRƯỞNG XANH VÀ BÀI TOÁN AN NINH NĂNG LƯỢNG QUỐC GIA: ĐỘT PHÁ CƠ CHẾ, HÀNH ĐỘNG CHIẾN LƯỢC

Trong cấu trúc an ninh phi truyền thống hiện đại, an ninh năng lượng đóng vai trò là “mạch máu” sống còn, quyết định sức bền kinh tế và vị thế quốc gia. Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, trước yêu cầu bứt phá tăng trưởng GDP ở mức hai con số gắn liền với cam kết lịch sử phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam đứng trước bài toán vừa bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng trước biến động địa chính trị toàn cầu, vừa chủ động chuyển dịch năng lượng xanh theo chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước.
Yêu cầu đồng bộ dữ liệu trong cải cách thủ tục hành chính

Yêu cầu đồng bộ dữ liệu trong cải cách thủ tục hành chính

Theo Báo cáo số 732/BC-BTP ngày 28/8/2026 của Bộ Tư pháp, cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được đẩy mạnh gắn với chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Kết quả thực hiện trong tháng 8/2026 cho thấy nhiều chuyển biến tích cực, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục đồng bộ dữ liệu, hoàn thiện quy trình và nâng cao hiệu quả phối hợp trong cải cách thủ tục hành chính.
Cải cách thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu hướng tới đổi mới phương thức vận hành

Cải cách thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu hướng tới đổi mới phương thức vận hành

Theo Báo cáo số 732/BC-BTP ngày 28/8/2026 của Bộ Tư pháp về tình hình, kết quả cải cách thủ tục hành chính (TTHC) tháng 8 và nhiệm vụ trọng tâm tháng 9/2026, cải cách TTHC đang chuyển sang một giai đoạn mới, trong đó dữ liệu và công nghệ số ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản trị và tổ chức thực hiện. Việc khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu để tái cấu trúc quy trình, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục đang từng bước làm thay đổi phương thức quản lý, hướng tới nền hành chính hiện đại, hiệu quả, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong chuyển đổi số

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong chuyển đổi số

Bài viết phân tích yêu cầu tái cấu trúc phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện tiếp tục tinh gọn tổ chức bộ máy và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia. Từ cách tiếp cận hệ thống, bài viết làm rõ sự dịch chuyển từ bảo vệ bằng tuyên truyền tuyến tính sang bảo vệ bằng năng lực thể chế hóa, năng lực quản trị và hiệu quả tổ chức thực hiện; đồng thời phân tích vai trò của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị (Nghị quyết số 66-NQ/TW) và Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị (Nghị quyết số 57-NQ/TW) như hai trục lớn của quá trình tái cấu trúc này. Trên cơ sở đó, bài viết khảo sát thực tiễn thi hành án dân sự, qua đó cho thấy “gọn hơn về tổ chức, mạnh hơn về quản trị” không chỉ là yêu cầu cải cách hành chính, mà còn là một phương thức củng cố niềm tin của Nhân dân vào hệ thống chính trị.

Theo dõi chúng tôi trên: