Nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo: Giữ vững kỷ cương, liêm chính trong Hệ thống Thi hành án dân sự

Công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo không chỉ góp phần phát hiện, xử lý vi phạm, chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế trong hoạt động THADS mà còn là cơ chế quan trọng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tăng cường trách nhiệm giải trình, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực và xây dựng nền công vụ liêm chính trong Hệ thống THADS. Trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và tăng cường kiểm soát quyền lực, việc tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo là yêu cầu cấp thiết.

Ban Kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, Cục Quản lý THADS, Bộ Tư pháp

1. Vai trò của công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong bảo đảm kỷ luật, kỷ cương và liêm chính của Hệ thống Thi hành án dân sự

1.1. Công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo là cơ chế quan trọng bảo đảm kiểm soát quyền lực trong hoạt động thi hành án dân sự

Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoạt động thực thi quyền lực nhà nước đều phải được kiểm soát bằng pháp luật và chịu sự giám sát của các cơ quan có thẩm quyền cũng như của Nhân dân. Đối với lĩnh vực THADS, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết, bởi đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng, nơi các bản án, quyết định của Tòa án được tổ chức thực hiện trên thực tế thông qua việc áp dụng các biện pháp mang tính quyền lực nhà nước.

Trong quá trình tổ chức thi hành án, Chấp hành viên được giao nhiều thẩm quyền quan trọng như xác minh điều kiện thi hành án, áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thi hành án, kê biên, xử lý tài sản, thu và chi trả tiền thi hành án... Những hoạt động này tác động trực tiếp đến quyền tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Do đó, nếu thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ thì nguy cơ phát sinh sai sót, thiếu chặt chẽ hoặc vi phạm quy định của pháp luật có thể xảy ra, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự cũng như uy tín của cơ quan THADS.

Trong bối cảnh đó, công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo trở thành một trong những cơ chế kiểm soát quyền lực quan trọng trong Hệ thống THADS. Thông qua hoạt động kiểm tra, cơ quan quản lý có điều kiện đánh giá việc tuân thủ pháp luật, kịp thời phát hiện các sai sót, vi phạm trong quá trình tổ chức thi hành án; đồng thời, xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan để chấn chỉnh, khắc phục. Thông qua việc tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo, các cơ quan THADS có thêm kênh thông tin quan trọng để phát hiện những hạn chế, bất cập trong hoạt động nghiệp vụ và những biểu hiện tiêu cực, vi phạm pháp luật phát sinh trong thực tiễn.

1.2. Công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo là công cụ bảo đảm kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thi hành án dân sự

Kỷ luật, kỷ cương hành chính là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự thống nhất, thông suốt và hiệu quả trong hoạt động cơ quan nhà nước. Đối với Hệ thống THADS, nơi phải xử lý khối lượng lớn vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của nhiều chủ thể khác nhau thì yêu cầu duy trì kỷ luật, kỷ cương càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thực tiễn hoạt động THADS cho thấy, một bộ phận không nhỏ các khiếu nại, tố cáo phát sinh bắt nguồn từ những thiếu sót trong quá trình tổ chức thi hành án như chậm xác minh điều kiện thi hành án, chậm tổ chức thi hành, thiếu sót trong tống đạt, thông báo, vi phạm trình tự, thủ tục cưỡng chế, sai sót trong xử lý tài sản hoặc quản lý tiền thi hành án. Nhiều vi phạm tuy không làm thay đổi bản chất kết quả thi hành án nhưng ảnh hưởng đến việc bảo đảm thực hiện đầy đủ, đúng quy trình nghiệp vụ, phát sinh khiếu nại, tố cáo và tác động tiêu cực đến hình ảnh của đội ngũ Chấp hành viên, cơ quan THADS.

Thông qua hoạt động kiểm tra thường xuyên, kiểm tra chuyên đề, kiểm tra đột xuất và công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, những sai sót, vi phạm được phát hiện, chấn chỉnh và khắc phục kịp thời. Đồng thời, kết quả kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo là căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng thực hiện nhiệm vụ của công chức, Chấp hành viên, người đứng đầu cơ quan THADS; qua đó, nâng cao ý thức trách nhiệm, tinh thần tuân thủ pháp luật và đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức trong toàn Hệ thống THADS.

Ở góc độ quản lý nhà nước, công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo góp phần nhận diện những bất cập trong cơ chế quản lý, những điểm cần tiếp tục hoàn thiện trong quy trình nghiệp vụ và những vấn đề phát sinh từ thực tiễn để kịp thời hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng chỉ đạo, điều hành.

1.3. Công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo góp phần xây dựng nền công vụ liêm chính, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực trong Hệ thống Thi hành án dân sự

Trong những năm gần đây, cùng với yêu cầu đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, việc xây dựng nền công vụ liêm chính, minh bạch trở thành nhiệm vụ trọng tâm của các cơ quan nhà nước. Đối với Hệ thống THADS, yêu cầu này càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến việc xử lý nhiều tài sản, trong đó có những tài sản có giá trị lớn như quyền sử dụng đất, dự án, tài sản doanh nghiệp v.v... Thực tiễn cho thấy, những hoạt động như xác minh điều kiện thi hành án, áp dụng biện pháp cưỡng chế, quản lý và thanh toán tiền thi hành án, thẩm định giá, bán đấu giá tài sản hoặc giao tài sản cho người trúng đấu giá luôn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tiêu cực nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Chính vì vậy, công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo có vai trò đặc biệt quan trọng trong phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm, ngăn ngừa hành vi tham nhũng, tiêu cực và xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi.

Không chỉ phát hiện và xử lý vi phạm, công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo còn góp phần hình thành cơ chế phòng ngừa từ sớm, từ xa các vi phạm thông qua việc nhận diện các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, cảnh báo các nguy cơ vi phạm và kiến nghị hoàn thiện cơ chế quản lý. Thông qua tổng hợp các dạng vi phạm phổ biến, phân tích nguyên nhân phát sinh và đề xuất giải pháp khắc phục, công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo đã và đang góp phần xây dựng môi trường làm việc minh bạch, đề cao trách nhiệm giải trình và tính liêm chính trong thực thi công vụ.

Hiệu quả của công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo không chỉ tác động đến chất lượng hoạt động từng cơ quan THADS, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với hoạt động tư pháp và hiệu lực thực thi pháp luật của Nhà nước. Hệ thống THADS muốn hoạt động hiệu lực, hiệu quả, hiện đại và chuyên nghiệp, trước hết phải được quản lý bằng kỷ luật, vận hành bằng pháp luật và được bảo đảm bởi đội ngũ công chức liêm chính, trách nhiệm. Trong quá trình đó, công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo là một trong những trụ cột quan trọng nhất để giữ vững kỷ cương, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và bảo đảm sự phát triển bền vững của Hệ thống THADS trong giai đoạn mới.

2. Thực trạng công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong Hệ thống Thi hành án dân sự

2.1. Kết quả công tác kiểm tra

Trong những năm qua, công tác kiểm tra luôn được xác định là công cụ quản lý trọng tâm của Hệ thống THADS. Dưới sự chỉ đạo của Bộ Tư pháp, hoạt động kiểm tra của cơ quan quản lý THADS, từng bước được đổi mới theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, gắn với các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ vi phạm và các địa bàn, đơn vị có nhiều vụ việc giá trị lớn hoặc khó khăn, phức tạp.

Các cơ quan THADS từng bước nâng cao chất lượng tự kiểm tra; tăng cường kiểm tra chuyên đề, kiểm tra đột xuất đối với các lĩnh vực nhạy cảm như xác minh điều kiện thi hành án, xử lý tài sản thi hành án, thẩm định giá, bán đấu giá tài sản, quản lý tiền thi hành án, tổ chức cưỡng chế thi hành án hoặc giải quyết các vụ việc có giá trị lớn, kéo dài nhiều năm. Qua đó, nhiều sai sót trong tổ chức thi hành án được phát hiện, chấn chỉnh kịp thời.

Theo thống kê, trong năm 2025[1], toàn Hệ thống THADS đã thực hiện hơn 1.000 cuộc kiểm tra các loại. Kết quả kiểm tra không chỉ phát hiện, xử lý vi phạm mà còn góp phần hoàn thiện công tác quản lý, nâng cao chất lượng chỉ đạo, điều hành, tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu và củng cố kỷ luật, kỷ cương hành chính trong toàn Hệ thống THADS.

Hoạt động kiểm tra từng bước chuyển từ phương thức kiểm tra chủ yếu để phát hiện sai phạm sang kết hợp giữa phát hiện, chấn chỉnh và phòng ngừa vi phạm. Thông qua tổng hợp các lỗi nghiệp vụ thường gặp, phân tích nguyên nhân phát sinh vi phạm và ban hành các văn bản hướng dẫn, cảnh báo nghiệp vụ, công tác kiểm tra đã góp phần quan trọng trong xây dựng cơ chế phòng ngừa rủi ro và nâng cao chất lượng tổ chức thi hành án.

2.2. Kết quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo

Cùng với công tác kiểm tra, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo tiếp tục được các cơ quan THADS quan tâm thực hiện và đạt nhiều kết quả tích cực.

Việc tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn thư cơ bản được thực hiện đúng quy định; các vụ việc thuộc thẩm quyền được tập trung giải quyết, bảo đảm trình tự, thủ tục và thời hạn theo quy định của pháp luật. Chất lượng xác minh, đối thoại và giải quyết vụ việc từng bước được nâng lên, góp phần hạn chế tình trạng khiếu nại, tố cáo kéo dài, vượt cấp.

Nhiều vụ việc phức tạp, tồn đọng trong thời gian dài được tập trung rà soát, giải quyết; nhiều sai sót trong quá trình tổ chức thi hành án được phát hiện và khắc phục thông qua hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo. Qua đó, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được bảo vệ tốt hơn, đồng thời, góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với hoạt động THADS.

Ở góc độ quản lý nhà nước, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo giúp cơ quan quản lý nhận diện được những lĩnh vực phát sinh nhiều tranh chấp, nhiều phản ánh hoặc có nguy cơ xảy ra vi phạm để tập trung kiểm tra, chỉ đạo và hoàn thiện cơ chế quản lý. Đây là mối quan hệ tương hỗ giữa công tác kiểm tra với công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong bảo đảm tính hợp pháp và hiệu quả của hoạt động THADS.

2.3. Một số hạn chế trong công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo còn một số hạn chế nhất định.

Thứ nhất, tại một số đơn vị, chất lượng tự kiểm tra chưa thực sự đáp ứng yêu cầu; phát hiện vi phạm từ cơ sở còn hạn chế. Việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận kiểm tra ở một số trường hợp chưa quyết liệt.

Thứ hai, vẫn còn tình trạng một số vụ việc phức tạp phải giải quyết khiếu nại, tố cáo nhiều lần hoặc kéo dài qua nhiều năm; chất lượng xác minh ở một số vụ việc chưa đồng đều; dự báo, nhận diện sớm các vụ việc có nguy cơ phát sinh khiếu nại đông người, phức tạp còn hạn chế.

Thứ ba, mối liên hệ giữa công tác kiểm tra và công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo ở một số nơi chưa thực sự chặt chẽ; chưa khai thác hiệu quả các thông tin, dữ liệu từ hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo để phục vụ công tác kiểm tra và ngược lại.

2.4. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại

Thứ nhất, về nguyên nhân khách quan, số lượng việc và tiền phải thi hành ngày càng lớn; nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau; một số quy định pháp luật còn thiếu thống nhất hoặc thường xuyên thay đổi; yêu cầu về kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ngày càng cao.

Thứ hai, về nguyên nhân chủ quan, năng lực chuyên môn và kỹ năng kiểm tra, xác minh, giải quyết khiếu nại, tố cáo của một số công chức chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn; trách nhiệm của người đứng đầu ở một số đơn vị chưa được phát huy đầy đủ; việc ứng dụng công nghệ thông tin và khai thác dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo đã được chú trọng tăng cường nhưng chưa đạt kết quả tương xứng như kỳ vọng.

Từ những kết quả đạt được, cũng như các hạn chế và nguyên nhân trên cho thấy, công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo đã có những đóng góp quan trọng giữ vững kỷ cương, liêm chính của Hệ thống THADS. Tuy nhiên, trước yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, đổi mới tổ chức bộ máy và tăng cường kiểm soát quyền lực trong giai đoạn hiện nay, công tác này cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ hơn nữa để đáp ứng yêu cầu phát triển của Hệ thống THADS trong thời gian tới.

3. Yêu cầu đặt ra đối với công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong giai đoạn mới

3.1. Yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực trong hoạt động thi hành án dân sự

Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đòi hỏi mọi hoạt động thực thi quyền lực nhà nước phải được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và chịu trách nhiệm giải trình trước pháp luật. Đối với lĩnh vực THADS, các quyết định và hành vi công vụ tác động trực tiếp đến quyền tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thì yêu cầu kiểm soát quyền lực càng trở nên cấp thiết.

Trong bối cảnh đó, công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo cần tiếp tục được khẳng định là cơ chế kiểm soát quyền lực quan trọng của Hệ thống THADS. Hoạt động kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện, xử lý vi phạm mà phải trở thành công cụ quản trị, giúp nhận diện nguy cơ, phòng ngừa sai phạm và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu. Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo không chỉ dừng ở xử lý các vụ việc cụ thể mà còn phải góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động thi hành án.

3.2. Yêu cầu giữ vững kỷ luật, kỷ cương hành chính và xây dựng nền công vụ liêm chính

Đảng và Nhà nước đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất đạo đức tốt, chuyên nghiệp, trách nhiệm, liêm chính và phụng sự Nhân dân. Đối với Hệ thống THADS, yêu cầu này càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi hoạt động thi hành án thường xuyên liên quan đến tài sản, tiền và các lợi ích kinh tế có giá trị lớn.

Thực tiễn cho thấy, nhiều sai phạm phát sinh trong hoạt động THADS bắt nguồn từ việc chưa tuân thủ đầy đủ quy trình nghiệp vụ, buông lỏng quản lý hoặc thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ. Vì vậy, công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo cần tiếp tục phát huy vai trò là công cụ quan trọng để giữ vững kỷ luật, kỷ cương hành chính; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh các biểu hiện vi phạm, tiêu cực; đồng thời, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và đề cao trách nhiệm công vụ trong toàn hệ thống.

Trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nghiêm các vi phạm đã xảy ra mà quan trọng hơn phải chủ động phòng ngừa vi phạm, hình thành môi trường làm việc minh bạch, chuyên nghiệp và liêm chính ngay từ cơ sở.

3.3. Yêu cầu nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động thi hành án dân sự

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là tiếp tục đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo chủ trương, định hướng của Đảng. Hoạt động THADS là lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tham nhũng, tiêu cực do liên quan đến quản lý tài sản, tiền thi hành án, xử lý tài sản kê biên, thẩm định giá và bán đấu giá tài sản.

Trong bối cảnh đó, công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo phải tiếp tục phát huy vai trò là công cụ quản lý hữu hiệu, quan trọng để phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm, kịp thời ngăn chặn các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi. Trọng tâm kiểm tra cần hướng nhiều hơn vào các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao; đồng thời, tăng cường phân tích dữ liệu, tổng hợp thông tin từ các vụ việc khiếu nại, tố cáo để nhận diện nguy cơ và cảnh báo sớm các hành vi vi phạm. Yêu cầu này đòi hỏi đội ngũ công chức làm công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo phải nâng cao tính độc lập, khách quan, minh bạch và trách nhiệm.

3.4. Yêu cầu thích ứng với mô hình tổ chức thi hành án dân sự một cấp ở địa phương và nâng cao hiệu quả quản trị hệ thống

Việc thực hiện mô hình THADS một cấp ở địa phương từ ngày 01/7/2025 tạo bước thay đổi quan trọng trong tổ chức và hoạt động của Hệ thống THADS. Mô hình mới giúp tinh, gọn đầu mối, tăng cường tính thống nhất trong quản lý, chỉ đạo và điều hành; đồng thời, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác kiểm tra, giám sát và kiểm soát nội bộ.

Khi phạm vi quản lý của cơ quan THADS cấp tỉnh được mở rộng, hồ sơ và vụ việc phải quản lý tăng lên đáng kể, công tác kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo cần được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, khoa học và hiệu quả hơn. Việc kiểm tra phải dựa trên các tiêu chí đánh giá rủi ro, tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm thay vì dàn trải; đồng thời, tăng cường khả năng theo dõi, giám sát việc thực hiện các kết luận kiểm tra và quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo.

3.5. Yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo

Chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu trong quản lý nhà nước và hoạt động tư pháp. Đối với Hệ thống THADS, việc ứng dụng công nghệ thông tin không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nghiệp vụ mà còn tạo điều kiện đổi mới phương thức kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Trong thời gian tới, công tác kiểm tra cần chuyển từ phương thức kiểm tra thủ công sang khai thác dữ liệu điện tử, giám sát trên môi trường số và ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu để nhận diện nguy cơ vi phạm. Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cần được số hóa toàn bộ quy trình tiếp nhận, xử lý, theo dõi và quản lý hồ sơ nhằm nâng cao tính minh bạch, khả năng tra cứu, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Những yêu cầu nêu trên vừa là thách thức, vừa là động lực để công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo tiếp tục đổi mới, đáp ứng yêu cầu xây dựng Hệ thống THADS hiện đại, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả trong giai đoạn phát triển mới.

4. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, góp phần giữ vững kỷ cương, liêm chính trong Hệ thống Thi hành án dân sự

4.1. Tiếp tục hoàn thiện thể chế về kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự

Hoàn thiện thể chế là yêu cầu có tính nền tảng nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong giai đoạn mới. Trên cơ sở Luật Thi hành án dân sự năm 2025, các văn bản hướng dẫn thi hành đã cơ bản được xây dựng theo hướng bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất giữa pháp luật về THADS với pháp luật về khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng và các lĩnh vực pháp luật có liên quan.

Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ về kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo; xác định rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý, từng cá nhân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ; tăng cường cơ chế theo dõi, đôn đốc và kiểm tra thực hiện các kết luận kiểm tra, quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo đã có hiệu lực pháp luật.

4.2. Đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra theo hướng phòng ngừa vi phạm và quản trị rủi ro

Trong bối cảnh số lượng vụ việc ngày càng lớn và tính chất ngày càng phức tạp, công tác kiểm tra cần chuyển mạnh từ tư duy “phát hiện và xử lý vi phạm” sang tư duy “phòng ngừa vi phạm và quản trị rủi ro”.

Việc xây dựng kế hoạch kiểm tra cần dựa trên phân tích dữ liệu, đánh giá nguy cơ và mức độ rủi ro của từng lĩnh vực, từng địa bàn, từng nhóm vụ việc. Trọng tâm kiểm tra cần tập trung vào các lĩnh vực thường phát sinh sai phạm hoặc có nguy cơ phát sinh tiêu cực như xác minh điều kiện thi hành án, cưỡng chế thi hành án, xử lý tài sản, quản lý tiền thi hành án, thẩm định giá và bán đấu giá tài sản. Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng tự kiểm tra tại các cơ quan THADS, coi tự kiểm tra là tuyến phòng thủ đầu tiên trong phòng ngừa vi phạm, gắn kết quả tự kiểm tra với trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị.

4.3. Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo

Cần tiếp tục nâng cao chất lượng xử lý đơn, thư, xác minh, đối thoại và giải quyết khiếu nại, tố cáo; bảo đảm mọi vụ việc thuộc thẩm quyền được xem xét khách quan, toàn diện, đúng pháp luật và đúng thời hạn.

Đối với các vụ việc phức tạp, kéo dài hoặc có nguy cơ phát sinh khiếu kiện đông người, cần tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có liên quan; đồng thời, chú trọng đối thoại, giải thích và thuyết phục để tạo đồng thuận trong quá trình giải quyết.

Mặt khác, cần tăng cường tổng kết thực tiễn giải quyết khiếu nại, tố cáo để nhận diện các dạng vi phạm phổ biến, các nguyên nhân phát sinh khiếu nại và những bất cập trong cơ chế quản lý, từ đó, phục vụ cho công tác kiểm tra và hoàn thiện thể chế.

4.4. Xây dựng đội ngũ công chức làm công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo chuyên nghiệp, bản lĩnh và liêm chính

Con người có vai trò đặc biệt quan trọng quyết định chất lượng và hiệu quả của công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Vì vậy, cần tiếp tục quan tâm xây dựng đội ngũ công chức làm công tác này theo hướng chuyên nghiệp, chuyên sâu, có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt và trình độ chuyên môn cao.

Bên cạnh đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, chuyên môn, nghiệp vụ cần chú trọng trang bị kỹ năng kiểm tra, xác minh, phân tích hồ sơ, đánh giá chứng cứ, giải quyết tình huống phức tạp và kỹ năng tham mưu. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục đạo đức công vụ, xây dựng văn hóa liêm chính và đề cao trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

4.5. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số

Đây là giải pháp mang tính đột phá nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thời gian tới. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về kiểm tra, khiếu nại, tố cáo trong Hệ thống THADS; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các hệ thống quản lý nghiệp vụ khác; hình thành cơ chế theo dõi, cảnh báo sớm các vụ việc có nguy cơ phát sinh vi phạm hoặc khiếu nại, tố cáo phức tạp.

Việc chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý, tiết kiệm thời gian và chi phí mà còn góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch, khả năng giám sát và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan THADS.

4.6. Tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo

Thực tiễn cho thấy, nơi nào người đứng đầu quan tâm, sâu sát và quyết liệt thì nơi đó công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo đạt hiệu quả cao và ít phát sinh vi phạm. Do đó, cần tiếp tục đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan THADS trong tổ chức kiểm tra, tự kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và thực hiện các kết luận kiểm tra. Kết quả công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo cần được xem là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu và tập thể đơn vị.

Thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; phòng ngừa và xử lý kịp thời các vi phạm; xây dựng đội ngũ công chức THADS liêm chính, chuyên nghiệp; qua đó, góp phần xây dựng Hệ thống THADS hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Ban Kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, Cục Quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp

[1]. Tổng hợp từ báo cáo của THADS các tỉnh, thành phố và Cục Quản lý THADS về công tác năm 2025.

(Nguồn: Ấn phẩm “80 năm Thi hành án dân sự Việt Nam - Vẻ vang truyền thống, vững bước tương lai”, xuất bản năm 2026)