Hoàn thiện thể chế đáp ứng yêu cầu đổi mới mô hình hoạt động thi hành án dân sự trong kỷ nguyên mới

Luật Thi hành án dân sự năm 2025 được thông qua với mục tiêu tạo cơ sở pháp lý vận hành mô hình thi hành án dân sự mới

Cùng với việc sắp xếp lại Hệ thống Thi hành án dân sự, công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế tiếp tục đạt nhiều kết quả nổi bật. Đáng chú ý, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã giúp Bộ Tư pháp tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua Luật Thi hành án dân sự năm 2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế Luật Thi hành án dân sự năm 2008. Đây là dấu mốc quan trọng, tạo nền tảng pháp lý mới cho việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự trong giai đoạn mới.

Luật gồm 05 chương, 116 điều, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 đã thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, khắc phục những bất cập phát sinh trong nhiều năm qua, đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật. Theo đó, Luật tạo sự thay đổi căn bản về tổ chức bộ máy khi thể chế hóa mô hình cơ quan thi hành án dân sự một cấp tại địa phương. Hệ thống mới tinh gọn với 34 cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh và 355 Phòng Thi hành án dân sự khu vực. Việc thiết lập chức danh “Chấp hành viên trưởng” tại các Phòng khu vực giúp bảo đảm khâu chỉ đạo chuyên môn không bị gián đoạn, đồng thời thu gọn đầu mối quản lý, tập trung nguồn lực trực tiếp cho cơ sở và tương đồng với hệ thống Tòa án, Viện kiểm sát khu vực.

Song song với việc tinh gọn bộ máy, Luật tiên phong ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số mạnh mẽ trong toàn bộ hoạt động. Các quy định về công nhận giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử, thông báo tự động, xác minh điều kiện thi hành án qua dữ liệu quốc gia và thanh toán trực tuyến sẽ có hiệu lực sớm từ 20/01/2026. Điều này không chỉ giúp cắt giảm tối đa chi phí, thời gian mà còn minh bạch hóa quy trình, giảm thiểu sai sót.

Trên nền tảng số hóa, trình tự và thủ tục thi hành án được đơn giản hóa triệt để, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên. Các hành vi trốn tránh, chống đối thi hành án sẽ bị xử lý nghiêm khắc thông qua các chế tài hành chính, kỷ luật hoặc hình sự. Để bảo đảm trật tự trong quá trình thi hành án, Luật mở rộng cơ chế phối hợp liên ngành, cụ thể: Cơ quan Công an sẽ tham gia bảo vệ trật tự an toàn xã hội xuyên suốt từ khâu xác minh, định giá tài sản đến khi cưỡng chế, thay vì chỉ bảo vệ lúc cưỡng chế như Luật Thi hành án dân sự năm 2008; đồng thời, vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của chính quyền địa phương hai cấp, đặc biệt là cấp xã, được luật hóa chi tiết nhằm tạo sự đồng bộ trong tổ chức thực hiện tại cơ sở.

Nhằm bảo đảm tính ổn định của các quan hệ xã hội sau khi vụ việc khép lại, Luật giới hạn thời hạn Viện kiểm sát nhân dân được quyền kháng nghị là 01 năm kể từ ngày nhận thông báo kết thúc thi hành án. Về mặt quản lý tài sản, Luật đổi mới cơ chế bảo quản vật chứng theo hướng tiếp tục lưu giữ vật chứng tại kho của cơ quan Công an, Quân đội hoặc cơ quan điều tra cho đến khi bản án có hiệu lực. Quy định này giúp chấm dứt tình trạng di chuyển vật chứng rườm rà, khắc phục việc thiếu nhân sự bảo vệ chuyên nghiệp tại cơ quan thi hành án dân sự và tiết kiệm đáng kể ngân sách xây dựng kho bãi.

Đáng chú ý, Luật mở rộng đáng kể thẩm quyền của Thừa hành viên, cho phép ra quyết định thi hành án, đề nghị Tòa án phân chia tài sản chung, tuyên bố giao dịch vô hiệu và đề nghị phong tỏa tài sản. Ngoài ra, Luật cung cấp các giải pháp mạnh nhằm giải tỏa án tồn đọng và lãng phí nguồn lực, cụ thể: Cơ quan Thi hành án dân sự được phép gửi trả lại yêu cầu thi hành án đối với các vụ việc kéo dài nhiều năm không có điều kiện thi hành; đồng thời, các khoản tiền đã tạm thu quá 05 năm chưa có bản án của Tòa án sẽ được sung công quỹ.

Bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý triển khai Luật Thi hành án dân sự năm 2025

Để bảo đảm Luật Thi hành án dân sự năm 2025 được triển khai thống nhất và đồng bộ ngay từ thời điểm có hiệu lực, ngày 13/5/2026, Chính phủ đã ban hành 03 nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật. Việc ban hành kịp thời các nghị định góp phần cụ thể hóa các quy định của Luật, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và tạo cơ sở cho việc tổ chức thi hành thống nhất trên phạm vi cả nước.

Trong đó, Nghị định số 152/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật trên cơ sở tiếp thu những quy định còn phù hợp từ các Thông tư liên tịch trước đây để bảo đảm tính thống nhất; Nghị định số 151/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của văn phòng thi hành án dân sự, thừa hành viên với điểm nhấn là việc cắt giảm mạnh mẽ các thủ tục hành chính, không còn quy định đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện; Nghị định số 150/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức cán bộ và điều kiện bảo đảm hoạt động của hệ thống thi hành án dân sự đã tạo cơ sở pháp lý về tổ chức cán bộ, vị trí việc làm và chế độ bảo vệ người thi hành công vụ; đồng thời, các thông tư hướng dẫn chuyên môn cũng cơ bản được hoàn thành[1].

Song song với việc hoàn thiện hệ thống các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành Luật Thi hành án dân sự năm 2025, Cục Quản lý Thi hành án dân sự còn xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định số 64/2026/NĐ-CP ngày 28/02/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phục hồi, phá sản về thi hành quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản gồm 03 chương, 20 điều. Nghị định tiếp tục thực hiện nhiệm vụ thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự, trong đó có yêu cầu về “rút ngắn thời gian, giảm thiểu chi phí” theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Hội nghị lần thứ Sáu, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới và yêu cầu về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị trong hoạt động thi hành án dân sự; khắc phục những hạn chế, bất cập, bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án, trong đó có quyết định tuyên bố phá sản được thực thi hiệu quả; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước; góp phần giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, tính nghiêm minh của pháp luật; tăng cường pháp chế, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội.

Việc ban hành đồng bộ các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành, cùng với Nghị định số 64/2026/NĐ-CP đã từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực thi hành án dân sự và thi hành quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản. Hệ thống văn bản này không chỉ cụ thể hóa các quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2025 mà còn bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa các quy định của pháp luật có liên quan, tạo điều kiện để các quy định mới được áp dụng thống nhất trong thực tiễn, đồng thời nâng cao tính khả thi của cơ chế tổ chức thi hành án trong bối cảnh sắp xếp, tinh, gọn bộ máy hệ thống tổ chức Thi hành án dân sự và đổi mới phương thức quản lý.

Bên cạnh đó, Cục Quản lý Thi hành án dân sự còn phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao xây dựng Thông tư liên tịch nhằm thống nhất việc áp dụng các quy định của pháp luật trong hoạt động phối hợp giữa cơ quan thi hành án dân sự với các cơ quan tiến hành tố tụng. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và thực thi pháp luật, hạn chế những cách hiểu, cách áp dụng khác nhau giữa các cơ quan có liên quan, qua đó nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án dân sự.

Liên quan đến phí thi hành án dân sự và kế toán nghiệp vụ thi hành án dân sự, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng các thông tư hướng dẫn, qua đó từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, thống nhất quy trình thu, nộp, quản lý, sử dụng các khoản phí, chuẩn hóa nghiệp vụ kế toán và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động thi hành án dân sự[2].

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thi hành án dân sự giai đoạn 2026 - 2030

Trên cơ sở tham mưu của Cục Quản lý Thi hành án dân sự, ngày 08/6/2026, Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp đã ban hành Nghị quyết số 48-NQ/ĐU về lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm công tác thi hành án dân sự, thi hành án hành chính giai đoạn 2026 - 2030. Đây là Nghị quyết chuyên đề đầu tiên của Đảng ủy Bộ Tư pháp nhiệm kỳ 2025 - 2030 về công tác thi hành án dân sự thay thế Nghị quyết số 23-NQ/BCSĐ ngày 29/3/2022 của Ban cán sự đảng Bộ Tư pháp về lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm thi hành án dân sự, theo dõi thi hành án hành chính giai đoạn 2022 - 2026.

Về mục tiêu, Nghị quyết xác định 03 mục tiêu cho giai đoạn 2026 - 2030, cụ thể: (i) Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng hệ thống thi hành án dân sự chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; bảo đảm kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; (ii) Tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật; kiện toàn tổ chức bộ máy; xây dựng đội ngũ công chức có trình độ chuyên môn cao; đẩy mạnh chuyển đổi số, phát huy hiệu quả các nguồn lực xã hội tham gia hoạt động thi hành án dân sự; (iii) Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thi hành án; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

Nhằm hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra, Nghị quyết xác định 09 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, trong đó:

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, thông qua đẩy mạnh giáo dục chính trị, tư tưởng; nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu; đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo; tăng cường kiểm tra, giám sát; thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ chính trị nội bộ và kiểm soát quyền lực.

Thứ hai, tiếp tục thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, tham gia hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật về thi hành án dân sự và thi hành án hành chính, bảo đảm thể chế xuất phát từ thực tiễn, lấy hiệu quả thi hành án làm thước đo; pháp luật phải minh bạch, khả thi, ổn định. Trọng tâm là tháo gỡ những điểm nghẽn trong xử lý tài sản, thẩm định giá, đấu giá tài sản; đồng thời làm tốt công tác tổng kết thực tiễn, hướng dẫn nghiệp vụ và rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, khả thi và hiện đại.

Thứ ba, tiếp tục củng cố, kiện toàn tổ chức, bộ máy và xây dựng đội ngũ công chức làm công tác thi hành án dân sự. Nghị quyết nhấn mạnh việc thực hiện hiệu quả Đề án tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy hệ thống thi hành án dân sự; bố trí công chức theo vị trí việc làm, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng và luân chuyển cán bộ. Việc đánh giá công chức sẽ gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ và các chỉ số đo lường hiệu quả công việc (KPI); đồng thời, cần nâng cao kỷ luật, kỷ cương, văn hóa công vụ; thực hiện quyết liệt các giải pháp phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong toàn hệ thống.

Đối với hoạt động xã hội hóa, Nghị quyết xác định phát triển Văn phòng Thi hành án dân sự và đội ngũ Thừa hành viên theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả, bảo đảm quản lý chặt chẽ, phát huy vai trò hỗ trợ hệ thống thi hành án dân sự, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

Thứ tư, xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ đột phá trong giai đoạn 2026-2030, thực hiện theo lộ trình, phù hợp điều kiện thực tiễn, hạ tầng và nguồn lực của ngành. Tập trung hoàn thiện Nền tảng số thi hành án dân sự, chuẩn hóa dữ liệu, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành; từng bước hình thành mô hình thi hành án điện tử. Khai thác hiệu quả Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) nhằm hỗ trợ công tác quản lý, theo dõi và ra quyết định trên cơ sở dữ liệu thời gian thực.

Thứ năm, toàn hệ thống tập trung hoàn thành và vượt các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao. Trong đó: Chú trọng nâng cao hiệu quả thu hồi nợ cho các tổ chức tín dụng, thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế; tăng cường phối hợp liên ngành ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử để nâng cao hiệu quả thi hành án; nâng cao hiệu quả thi hành án hành chính.

Thứ sáu, thực hiện tốt các quy định về kiểm tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; tăng cường đối thoại, giải quyết vụ việc từ cơ sở, không để phát sinh điểm nóng.

Thứ bảy, tăng cường nguồn lực tài chính, ưu tiên kinh phí đầu tư trang thiết bị, phương tiện làm việc phục vụ chuyển đổi số; quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, hiện đại hóa trụ sở và trang thiết bị làm việc, đảm bảo hệ thống trụ sở cơ quan thi hành án dân sự được hoàn thiện, văn minh, hiện đại.

Thứ tám, đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục hành chính, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; tăng cường truyền thông pháp luật, mở rộng hợp tác quốc tế và nâng cao hình ảnh, uy tín của hệ thống thi hành án dân sự.

Thứ chín, Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu về công tác phối hợp từ Trung ương đến địa phương trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác thi hành án; việc kiện toàn và nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo thi hành án dân sự tỉnh, thành phố và các cơ chế phối hợp với chính quyền địa phương cấp xã; việc phát huy hiệu quả các cơ chế phối hợp liên ngành được xác định là yếu tố quan trọng để tháo gỡ khó khăn, nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án.

Trong bối cảnh cả nước đang tích cực triển khai các nhiệm vụ cải cách hành chính theo chỉ đạo của Đảng, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, những kết quả đạt được trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế đã tạo động lực quan trọng cho quá trình đổi mới hoạt động thi hành án dân sự. Hệ thống pháp luật ngày càng đồng bộ, minh bạch và khả thi là cơ sở để nâng cao chất lượng tổ chức thi hành án, bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổ chức và cá nhân, góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại và phục vụ hiệu quả sự phát triển bền vững của đất nước[3].

[1] Nguyễn Văn Mạnh, “Một số nội dung cần lưu ý để triển khai Luật Thi hành án dân sự năm 2025”, https://danchuphapluat.vn/tai-lieu-hoi-thao-khoa-hoc-trien-khai-thi-hanh-luat-thi-hanh-an-dan-su-sua-doi-nham-nang-cao-chat-luong-cong-tac-thi-hanh-an-trong-boi-canh-moi-9521.html.

[2] Tham luận chuyên đề “Kết quả công tác thi hành án dân sự, thi hành án hành chính 6 tháng đầu năm; nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026” của Cục Quản lý Thi hành án dân sự tại Hội nghị sơ kết công tác tư pháp 6 tháng đầu năm và triển khai công tác 6 tháng cuối năm 2026 của Bộ Tư pháp.

[3] Ninh Văn Sinh, “Quán triệt, triển khai Nghị quyết của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp về lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm công tác Thi hành án dân sự, Thi hành án hành chính”, https://thads.moj.gov.vn/portal/tin-tuc/chi-tiet/quan-triet-trien-khai-nghi-quyet-cua-ban-thuong-vu-ang-uy-bo-tu-phap-ve-lanh-ao-thuc-hien-cac-nhiem-vu-trong-tam-cong-tac-thi-hanh-an-dan-su-thi-hanh-an-hanh-chinh-tgo77vfa85.html.