Trong hành trình 80 năm xây dựng và phát triển (1946 – 2026), hệ thống THADS địa phương đã trải qua những bước chuyển mình có tính bước ngoặt về mô hình tổ chức: từ các thiết chế tư pháp tại xã, phường đến hệ thống quản lý theo ngành dọc và hiện nay là mô hình một cấp. Việc đánh giá vị trí, vai trò và kết quả thực thi tại địa phương là cơ sở để nhận diện các động lực đổi mới, giúp hệ thống vững bước vào “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.
1. Vị trí, vai trò cơ quan thi hành án dân sự địa phương trong hệ thống tư pháp
Trong hệ thống tư pháp và tổ chức quyền lực nhà nước, cơ quan THADS địa phương giữ vị trí, vai trò quyết định việc bảo đảm tính thực thi và nghiêm minh của pháp luật tại cơ sở. Sự tồn tại và hoạt động hiệu quả của hệ thống THADS địa phương không chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu nghiệp vụ mà còn mang ý nghĩa chính trị - pháp lý sâu sắc đối với sự ổn định của địa phương.
Thứ nhất, bảo đảm hiệu lực thực tế của bản án và phán quyết tư pháp
Bản án, quyết định của Tòa án là biểu hiện tập trung của quyền tư pháp, nhưng giá trị thực chất của phán quyết chỉ được khẳng định khi được tổ chức thi hành trên thực tế. Cơ quan THADS địa phương là thiết chế chịu trách nhiệm đưa các quyết định pháp lý từ văn bản vào đời sống xã hội thông qua các biện pháp nghiệp vụ cụ thể. Thực tiễn cho thấy, kết quả thi hành án tại cơ sở là thước đo thực tế nhất về chất lượng xét xử và khả năng hiện thực hóa các giá trị của Nhà nước pháp quyền[1].
Thứ hai, bảo vệ quyền tài sản, quyền con người và lợi ích của Nhà nước
Hoạt động THADS địa phương tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến các quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp ghi nhận như quyền sở hữu, quyền tự do kinh doanh và quyền có nơi ở hợp pháp[2].
Đối với người dân và doanh nghiệp: Việc thu hồi tài sản, trả lại tiền và các quyền lợi hợp pháp giúp khôi phục các lợi ích bị xâm phạm, tạo sự an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự và thương mại[3] tại địa phương.
Đối với Nhà nước: Cơ quan THADS địa phương đóng vai trò nòng cốt trong việc thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế[4].
Trong lĩnh vực hành chính: Thi hành án hành chính tại địa phương bảo đảm nguyên tắc mọi chủ thể, kể cả cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền, đều phải bình đẳng và tuân thủ pháp luật[5], góp phần khắc phục các sai sót trong hoạt động quản lý hành chính.
Thứ ba, đóng góp vào ổn định an ninh trật tự và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương
Vai trò của THADS địa phương có ảnh hưởng trực tiếp đến các chỉ số kinh tế - xã hội của địa phương
Về kinh tế: Kết quả thi hành các bản án tín dụng, ngân hàng (chiếm khoảng 50 - 60% tổng số tiền phải thi hành toàn quốc)[6] giúp khơi thông nguồn vốn, hỗ trợ các tổ chức tín dụng cải thiện tính thanh khoản và lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia. Một hệ thống thi hành án hiệu quả tại địa phương là nhân tố quan trọng để cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về an ninh, trật tự: Việc giải quyết dứt điểm các tranh chấp kéo dài, thực hiện cưỡng chế đúng pháp luật và an toàn giúp loại bỏ các “điểm nóng” về khiếu kiện, giữ vững trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Các cơ quan THADS địa phương thường xuyên phải xử lý những vụ việc phức tạp, đông người, đòi hỏi bản lĩnh và khả năng phối hợp liên ngành để không làm phát sinh xung đột xã hội.
Thứ tư, thước đo niềm tin của Nhân dân đối với công lý và hệ thống công quyền
Hiệu quả công tác thi hành án tại cơ sở tác động trực tiếp đến nhận thức của người dân về sự công bằng và tính nghiêm minh của Nhà nước. Khi các bản án thắng kiện được thi hành đầy đủ, kịp thời, niềm tin của người dân vào pháp luật được củng cố. Ngược lại, tình trạng án tồn đọng, chậm thi hành hoặc né trách trách nhiệm trong thi hành án hành chính là một trong các nguyên nhân dẫn đến bức xúc, khiếu kiện vượt cấp và làm suy giảm uy tín của bộ máy nhà nước tại địa phương. Vì vậy, sự liêm chính, trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ thi hành án tại địa phương là yếu tố quyết định giữ gìn và củng cố uy tín của nền tư pháp phụng sự Nhân dân.
2. Hiệu quả thực thi từ các một số địa phương
Hiệu quả hoạt động tại các địa phương có quy mô thi hành án lớn là thước đo thực tế về năng lực vận hành của toàn hệ thống, đặc biệt trong việc xử lý các đại án kinh tế, tham nhũng và án tín dụng ngân hàng có giá trị tài sản lớn. Qua số liệu thực tế giai đoạn 2016 - 2026, kết quả thi hành án tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cho thấy sự bứt phá về quy mô và phương thức tổ chức thực hiện.
Thành phố Hà Nội xử lý án kinh tế, tham nhũng quy mô lớn và án tín dụng ngân hàng phức tạp
Thủ đô Hà Nội là địa bàn trung tâm kinh tế - chính trị, nơi hội tụ nhiều vụ án đặc biệt lớn thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo dõi. Áp lực tại Thủ đô thể hiện rõ qua tốc độ gia tăng giá trị phải thi hành. Tổng số tiền phải giải quyết của Hà Nội tăng từ hơn 15.050 tỷ đồng (năm 2016) lên 63.436 tỷ đồng (năm 2022) và đạt mức 118.135 tỷ đồng vào năm 2025[7].
Trong bối cảnh vận hành mô hình tổ chức một cấp, Hà Nội đã thi hành xong 39.430 việc (đạt 84,66%) và thu hồi hơn 25.096 tỷ đồng (đạt 55,91%), vượt các chỉ tiêu được giao[8]. Điển hình cơ quan THADS Hà Nội trực tiếp tổ chức thi hành, thu hồi tài sản trong các vụ án trọng điểm như Tân Hoàng Minh, FLC, Việt Á, Phúc Sơn và một phần vụ án Vạn Thịnh Phát. Để bảo đảm công tác xác minh và cưỡng chế tại cơ sở không bị gián đoạn khi không tổ chức cấp huyện, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chỉ thị số 46-CT/TU ngày 19/9/2025 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác THADS, thi hành án hành chính trên địa bàn Thủ đô nhằm xác lập rõ trách nhiệm phối hợp trực tiếp giữa cơ quan thi hành án với chính quyền và công an cấp xã.
Thành phố Hồ Chí Minh có quy mô lớn nhất cả nước và tiên phong trong nghiệp vụ điện tử
Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương chiếm tỷ trọng cao nhất toàn quốc, hàng năm chiếm khoảng 11% tổng số việc và từ 30% đến 40% tổng số tiền phải thi hành toàn quốc[9]. Giai đoạn 2020 – 2024, Thành phố đã tổ chức thi hành xong hơn 507.000 việc với tổng số tiền trên 654.000 tỷ đồng. Riêng năm 2025, Thành phố thu hồi được hơn 55.773 tỷ đồng. Vụ án Vạn Thịnh Phát có quy mô kỷ lục với 43.108 người được thi hành án là các trái chủ[10]. Để giải quyết khối lượng dữ liệu đương sự và tài sản khổng lồ này, địa phương đã xây dựng phần mềm chuyên biệt để quản lý thông tin, hỗ trợ đối chiếu xác thực và chi trả tiền thi hành án.
Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị đầu tiên trong cả nước bãi bỏ biên lai giấy, thay thế hoàn toàn bằng biên lai điện tử vào ngày 23/6/2025. Tính đến giữa năm 2026, hệ thống đã phát hành hơn 202.000 biên lai điện tử với số tiền thi hành án thu được hơn 21.000 tỷ đồng[11].
Thành phố Đà Nẵng dẫn đầu toàn quốc về hiệu quả thi hành án theo giá trị tiền
Đà Nẵng cho thấy hiệu năng quản trị vượt trội thông qua việc duy trì tỷ lệ thi hành án về tiền ở mức rất cao so với mặt bằng chung toàn quốc.
Năm 2025, Đà Nẵng thi hành xong 18.173 việc (đạt 85,27%). Về giá trị tiền, Thành phố thi hành xong hơn 8.284 tỷ đồng (đạt tỷ lệ 63,83%), đứng vị trí thứ nhất toàn quốc về kết quả thi hành theo giá trị[12]. Kết quả này xuất phát từ việc triển khai Chỉ thị số 03-CT/TU ngày 28/10/2025 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng, quy định việc gắn trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu chính quyền các cấp với kết quả thu hồi tài sản thi hành án trên địa bàn.
Thành phố Đà Nẵng đã đưa vào vận hành hệ thống Bảng điều khiển (Dashboard) để theo dõi biểu đồ hiệu suất làm việc của từng Chấp hành viên theo thời gian thực. Công cụ này cho phép lãnh đạo theo dõi sát sao tiến độ hồ sơ, kịp thời nhận diện các vụ việc chậm trễ để tháo gỡ điểm nghẽn. Đến ngày 31/5/2026, kết quả thi hành xong đạt trên 11.478 việc tương ứng với hơn 4.115 tỷ đồng[13].
Những mô hình, cách làm hiệu quả từ địa phương
Không chỉ các địa phương có khối lượng thi hành án lớn, nhiều tỉnh, thành phố như Hải Phòng, Hưng Yên và Cần Thơ cũng đã triển khai những mô hình, cách làm sáng tạo trong công tác dân vận, chuyển đổi số và phối hợp liên ngành, qua đó giải quyết hiệu quả nhiều vụ việc phức tạp, tạo thêm kinh nghiệm cho toàn hệ thống.
Cơ quan THADS Hải Phòng chú trọng kết hợp giữa tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu quả của công tác vận động, thuyết phục đương sự. Trong tháng 7/2026, Phòng THADS khu vực 5 - Hải Phòng đã vận động thành công người phải thi hành án tại phường An Biên tự nguyện bàn giao tài sản nhà đất cho người được thi hành án mà không cần huy động lực lượng cưỡng chế[14].
Điểm nhấn của THADS Hưng Yên là chủ động thiết lập cơ chế phối hợp với hệ thống ngân hàng và linh hoạt xử lý các vụ án nhạy cảm liên quan đến quyền nhân thân. Ngày 29/6/2026, THADS tỉnh Hưng Yên và Ngân hàng BIDV chi nhánh Hưng Yên đã ký kết Quy chế phối hợp chuyên sâu để tháo gỡ điểm nghẽn trong xử lý tài sản thế chấp[15]. Trong thực tiễn nghiệp vụ, địa phương ghi nhận những vụ việc phức tạp như thi hành án giao con, đòi hỏi Chấp hành viên phải ra quyết định tình huống nhanh chóng để bảo vệ kết quả thi hành án và an toàn cho trẻ em trong các bối cảnh xung đột gia đình gay gắt[16]. Hưng Yên cũng đã triển khai đồng bộ hệ thống biên lai điện tử (mẫu C16 đến C19 và EBL01) để minh bạch hóa dòng tiền thi hành án[17].
Tại thành phố Cần Thơ, cơ quan THADS tập trung nâng cao năng lực thực thi thông qua đào tạo kỹ năng số và quyết liệt giải quyết án tồn đọng sau bán đấu giá. THADS Cần Thơ đã phối hợp với các đơn vị công nghệ tổ chức đào tạo trực tiếp về vận hành Nền tảng số THADS cho toàn bộ đội ngũ cán bộ. Tại Phòng THADS khu vực 11, thông qua quá trình kiên trì thuyết phục, cơ quan thi hành án đã tổ chức bàn giao thành công tài sản cho người mua trúng đấu giá tại xã Vị Thủy, giải quyết dứt điểm các khiếu nại kéo dài[18].
3. Thách thức từ sự thay đổi mô hình tổ chức và thực tiễn địa phương
Việc triển khai mô hình tổ chức một cấp địa phương (từ ngày 01/7/2025) và áp dụng Luật THADS năm 2025 tạo ra những áp lực lớn về mặt quản trị và thực thi.
Thứ nhất, quá tải điều hành tập trung tại cấp tỉnh: Khi thực hiện mô hình một cấp, thẩm quyền tiếp nhận và tổ chức thi hành án tập trung hoàn toàn về 34 cơ quan THADS tỉnh, thành phố. Điều này đặt ra thách thức về nghiệp vụ cho các Thi hành án khu vực để bảo đảm tiến độ hồ sơ không bị đình trệ do chờ đợi phê duyệt từ cấp tỉnh.
Thứ hai, sự lúng túng trong phối hợp tại cấp xã: Theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Ủy ban nhân dân và Công an cấp xã thực hiện nhiều nhiệm vụ trực tiếp trong THADS. Tuy nhiên, do lực lượng này chưa có nhiều kinh nghiệm chuyên môn sâu về nghiệp vụ thi hành án, việc phối hợp tống đạt văn bản hoặc bảo vệ hiện trường đôi khi còn gặp khó khăn, phát sinh độ trễ trong vận hành.
Thứ ba, áp lực thu hồi nợ xấu và xử lý tài sản bảo đảm: Tại các địa phương, tình trạng tài sản bảo đảm (đặc biệt là đất đai) có sự sai lệch về diện tích, ranh giới thực tế so với hợp đồng thế chấp và bản án của Tòa án diễn ra phổ biến. Việc ngân hàng định giá tài sản không sát thực tế (quá cao so với giá trị thị trường tại thời điểm thi hành án) dẫn đến tình trạng tài sản phải giảm giá nhiều lần không bán được, gây án tồn đọng kéo dài.
Thứ tư, những vấn đề đặt ra trong thi hành án hành chính và kiểm soát quyền lực. Trách nhiệm thi hành án hành chính thuộc về cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền, nhưng tại một số địa phương vẫn tồn tại tình trạng né tránh trách nhiệm. Nhiều vụ án liên quan đến bồi thường đất đai đã kết thúc dự án dẫn đến khó khăn về kinh phí thực hiện bản án. Việc kiến nghị xử lý trách nhiệm người đứng đầu Ủy ban nhân dân các cấp khi không thi hành án vẫn còn tâm lý nể nang, chưa quyết liệt.
Hoạt động THADS liên quan trực tiếp đến tiền và tài sản có giá trị lớn, tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, tiêu cực trong các khâu thẩm định giá, đấu giá tài sản. Thách thức đặt ra khi phải xây dựng được cơ chế tự kiểm tra thực chất tại địa phương và phát huy vai trò kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạt động của Chấp hành viên.
Những thách thức trên đòi hỏi hệ thống THADS địa phương phải chuyển đổi mạnh mẽ sang quản trị dựa trên dữ liệu và siết chặt kỷ cương công vụ. Việc hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực phối hợp giữa các ngành là giải pháp then chốt bảo đảm bản án được thực thi nghiêm minh, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và Nhà nước trong giai đoạn phát triển mới.
KẾT LUẬN
Hành trình 80 năm xây dựng và phát triển khẳng định hệ thống THADS địa phương có vai trò quan trọng, trực tiếp hiện thực hóa các bản án và bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật tại cơ sở. Việc chuyển đổi sang mô hình tổ chức một cấp gắn với chính quyền hai cấp từ ngày 01/7/2025 là bước ngoặt chiến lược, giúp tinh, gọn bộ máy, cắt giảm cấp trung gian và tập trung nguồn lực thực thi hiệu quả tại 355 Phòng THADS khu vực.
Kết quả thực tiễn từ các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng cùng những sáng kiến về chuyển đổi số và công tác dân vận tại Hải Phòng, Cần Thơ, Hưng Yên… đã chứng minh hiệu quả thi hành án tại địa phương. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, việc kiên định sự lãnh đạo của Đảng, hoàn thiện thể chế theo Luật THADS năm 2025 và bứt phá bằng quản trị dữ liệu số sẽ là những nhân tố quyết định để xây dựng hệ thống THADS chuyên nghiệp, liêm chính và hiện đại.
[1] Tòa án nhân dân tối cao, Ấn phẩm kỷ niệm 80 năm THADS Việt Nam, Vẻ vang truyền thống -Vững bước tương lai, tr. 145
[2] Các Điều 22, 32, 33 Hiến pháp năm 2013 được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15
[3] Nguyễn Quang Thái, tlđd, tr. 32
[4] Lê Liên, Cục Quản lý THADS (2025), Công tác THADS trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 80 năm ngành Tư pháp - Tự hào truyền thống, vững bước tương lai, Ấn phẩm kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Tư pháp, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, tr.70-74.
[5] Ban Nghiệp vụ thi hành án hành chính và Thừa hành viên, Cục Quản lý THADS, Bộ Tư pháp; tlđd, tr.66
[6] Ban Pháp chế và Nghiệp vụ THADS, Cục Quản lý THADS, Bộ Tư pháp, tlđd, tr. 56
[7] THADS thành phố Hà Nội, tlđd, tr.164
[8] THADS thành phố Hà Nội, tlđd, tr.165
[9] THADS Thành phố Hồ Chí Minh, tlđd. tr. 170
[10] THADS Thành phố Hồ Chí Minh, tlđd. tr. 171
[11] THADS Thành phố Hồ Chí Minh, tlđd. tr. 173
[12] THADS thành phố Đà Nẵng, tlđd. tr. 178
[13] THADS thành phố Đà Nẵng, tlđd. tr. 179
[14] https://thads.moj.gov.vn/haiphong/tin-tuc/chi-tiet/thi-hanh-an-dan-su-khu-vuc-5---hai-phong-ban-giao-nha-at-cho-nguoi-uoc-thi-hanh-an-tai-pho-khuc-hao-phuong-an-bien-ti75hb5d40.html, truy cập ngày 15/7/2026
[15]https://thads.moj.gov.vn/hungyen/tin-tuc/chi-tiet/thi-hanh-an-dan-su-tinh-hung-yen-va-ngan-hang-tmcp-au-tu-va-phat-trien-viet-nam-bidv-chi-nhanh-hung-yen-ky-ket-quy-che-phoi-hop-trong-cong-tac-thi-hanh-an-dan-su-thfvb62948.html, truy cập ngày 15/7/2026
[16] https://thads.moj.gov.vn/hungyen/tin-tuc/chi-tiet/vu-thi-hanh-an-giao-con-luc-em-khuya-nhieu-day-dut-ti8u8q074b.html, , truy cập ngày 14/7/2026
[17] https://thads.moj.gov.vn/hungyen/tin-tuc/chi-tiet/hung-yen-thads-tinh-hung-yenthong-bao-so-901thads-tckt-ngay-3062026-ve-viec-su-dung-mau-bien-lai-ien-tu-trong-viec-thuc-hien-thu-tien-thi-hanh-an-dan-su-kem-theo-cac-mau-bien-lai-c16-c17-c18-c19-ebl01c19-ebl01-thhihk096c.html, truy cập ngày 14/7/2026
[18] https://thads.moj.gov.vn/cantho/tin-tuc/chi-tiet/chap-hanh-vien-phong-thads-khu-vuc-11---quyet-liet-thuc-hien-chi-ao-cua-lanh-ao-to-chuc-thanh-cong-giao-tai-san-cho-nguoi-mua-trung-au-gia-ticsdde984.html, truy cập ngày 15/7/2026
(Ảnh: Internet)
Theo dõi chúng tôi trên:
