 |
| Bộ Tư pháp tổ chức Lễ Khai trương Nền tảng số Thi hành án dân sự theo hướng dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống” |
Hoàn thiện thể chế - tiền đề quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trong Thi hành án dân sự
Một trong những điểm nổi bật của quá trình chuyển đổi số trong thi hành án dân sự là việc hoàn thiện đồng bộ hành lang pháp lý. Khác với giai đoạn trước, khi ứng dụng công nghệ thông tin chủ yếu được triển khai thông qua các chương trình, kế hoạch hoặc văn bản chỉ đạo hành chính, Luật Thi hành án dân sự năm 2025 đã chính thức thể chế hóa nhiều nội dung quan trọng về chuyển đổi số.
Theo đó, các quy định về thực hiện thủ tục thi hành án trên môi trường điện tử; lập, ký số, gửi, nhận, lưu trữ hồ sơ điện tử; kết nối, chia sẻ dữ liệu; khai thác cơ sở dữ liệu phục vụ xác minh điều kiện thi hành án; quản lý tiền, tài sản và thông báo thi hành án bằng phương thức điện tử đã được luật hóa, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho quá trình hiện đại hóa hoạt động thi hành án.
Có thể nhận thấy, đây là bước phát triển có ý nghĩa quan trọng bởi chuyển đổi số chỉ thực sự bền vững khi được đặt trên nền tảng thể chế đồng bộ. Trong lĩnh vực thi hành án dân sự, dữ liệu điện tử không chỉ là công cụ hỗ trợ quản lý mà còn gắn trực tiếp với quyền, nghĩa vụ của đương sự, giá trị pháp lý của hồ sơ, chứng cứ và quá trình tổ chức thi hành án. Vì vậy, việc luật hóa các quy trình điện tử đã tạo cơ sở pháp lý để từng bước thay thế phương thức xử lý hồ sơ truyền thống bằng phương thức quản trị số.
Để cụ thể hóa các quy định của pháp luật, Bộ Tư pháp đã ban hành nhiều quyết định quan trọng, tạo nên hệ thống văn bản quản lý tương đối toàn diện đối với hoạt động chuyển đổi số trong thi hành án dân sự.
Trước hết, Quyết định số 2750/QĐ-BTP ngày 04/9/2025 ban hành Quy chế Bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng đối với các hệ thống thông tin, phần mềm ứng dụng và Nền tảng số trong lĩnh vực thi hành án dân sự. Đây là cơ sở để bảo đảm mọi hoạt động xử lý dữ liệu nghiệp vụ được thực hiện trong môi trường an toàn, đáp ứng yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân và thông tin của đương sự.
Tiếp đó, Quyết định số 504/QĐ-BTP ngày 29/01/2026 phê duyệt cấp độ an toàn hệ thống thông tin đối với Nền tảng số Thi hành án dân sự; Quyết định số 882/QĐ-BTP ngày 30/3/2026 ban hành Quy chế quản lý, vận hành và sử dụng Nền tảng số; Quyết định số 1187/QĐ-BTP ngày 05/5/2026 công bố, hướng dẫn kết nối và khai thác Cơ sở dữ liệu Thi hành án dân sự thay thế thành phần hồ sơ trong giải quyết thủ tục hành chính.
Nhìn tổng thể, những quyết định này không chỉ giải quyết các vấn đề kỹ thuật mà còn từng bước hình thành khung pháp lý cho quản trị số trong lĩnh vực thi hành án dân sự. Đây là điểm khác biệt căn bản so với giai đoạn trước, khi việc ứng dụng công nghệ thông tin mới chủ yếu phục vụ hỗ trợ tác nghiệp. Hiện nay, chuyển đổi số đã được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình đổi mới phương thức quản lý, điều hành và tổ chức thi hành án.
Chuyển đổi số - động lực tạo bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị số trong thi hành án dân sự
Nếu việc hoàn thiện thể chế tạo nền móng pháp lý cho quá trình chuyển đổi số thì việc đưa Nền tảng số trong lĩnh vực thi hành án dân sự vào vận hành thống nhất trên phạm vi toàn quốc đã đánh dấu bước chuyển thực chất trong phương thức tổ chức và quản trị của toàn hệ thống.
Chuyển đổi số trong thi hành án dân sự không chỉ dừng ở việc ứng dụng phần mềm hay số hóa hồ sơ mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thi hành án trên cơ sở dữ liệu số, quy trình số, nền tảng số và kết nối liên thông. Quan điểm này cho thấy sự thay đổi về tư duy quản trị, trong đó công nghệ không phải là mục tiêu cuối cùng mà là công cụ để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước, bảo đảm tính minh bạch, chính xác và hiệu quả trong tổ chức thi hành án.
Điểm đáng chú ý là quá trình chuyển đổi số được triển khai trong bối cảnh Hệ thống Thi hành án dân sự đang thực hiện mô hình tổ chức mới theo hướng tinh gọn đầu mối, giảm tầng nấc trung gian, trong khi số lượng vụ việc và giá trị tài sản phải thi hành tiếp tục gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu phải thay đổi căn bản phương thức quản lý từ mô hình dựa trên hồ sơ giấy và báo cáo hành chính sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu tập trung, có khả năng giám sát, điều hành theo thời gian thực.
Nền tảng số thi hành án dân sự - hạ tầng số cốt lõi của toàn hệ thống
Ngày 20/01/2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Nền tảng số trong lĩnh vực thi hành án dân sự chính thức được đưa vào vận hành thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Đây là lần đầu tiên toàn bộ hoạt động nghiệp vụ của Hệ thống Thi hành án dân sự được thực hiện trên một nền tảng số tập trung, thay thế dần phương thức quản lý phân tán trước đây.
Khác với các phần mềm nghiệp vụ đơn lẻ, Nền tảng số được thiết kế theo hướng tích hợp, liên thông và xuyên suốt, gồm bốn phân hệ cốt lõi: (i) Phân hệ tổ chức thi hành án; (ii) Phân hệ tiếp công dân, tiếp nhận đơn thư và giải quyết khiếu nại, tố cáo; (iii) Phân hệ hỗ trợ ra quyết định; (iv) Phân hệ biên lai điện tử.
Có thể nhận thấy, 04 phân hệ này bao quát gần như toàn bộ quy trình nghiệp vụ của hoạt động thi hành án dân sự. Từ thời điểm tiếp nhận bản án, quyết định của Tòa án, tiếp nhận đơn yêu cầu thi hành án, ban hành quyết định thi hành án, tổ chức xác minh điều kiện thi hành án, xử lý tài sản, thu - nộp tiền, giải quyết khiếu nại, tố cáo cho đến khi kết thúc hồ sơ đều được thực hiện trên cùng một môi trường số thống nhất.
Hình thành Cơ sở dữ liệu Thi hành án dân sự tập trung - nền tảng của quản trị dựa trên dữ liệu
Một trong những kết quả có ý nghĩa chiến lược của quá trình chuyển đổi số là từng bước hình thành Cơ sở dữ liệu Thi hành án dân sự tập trung.
Cơ sở dữ liệu Thi hành án dân sự được xây dựng trên nền tảng quản lý thống nhất toàn quốc, gồm dữ liệu về hồ sơ thi hành án, bản án, quyết định của Tòa án, quyết định thi hành án, quá trình tổ chức thi hành án, thu - chi tiền, xử lý tài sản, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và nhiều nhóm dữ liệu nghiệp vụ khác phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Đây là bước thay đổi có ý nghĩa căn bản so với phương thức quản lý truyền thống. Nếu trước đây dữ liệu chủ yếu được lưu trữ phân tán tại từng cơ quan thi hành án, khó khai thác và chia sẻ thì hiện nay dữ liệu được quản lý tập trung, từng bước chuẩn hóa và sẵn sàng kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia cũng như cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Điều này cho thấy dữ liệu thi hành án dân sự không còn chỉ phục vụ hoạt động nội bộ mà đang từng bước trở thành nguồn dữ liệu dùng chung của Chính phủ số, góp phần cắt giảm giấy tờ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Nguyên tắc xây dựng cơ sở dữ liệu theo tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung”. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn phản ánh tư duy quản trị mới, trong đó dữ liệu được xác định là tài sản chiến lược, là nền tảng để xây dựng mô hình quản trị thông minh trong lĩnh vực thi hành án dân sự.
Từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu liên thông
Một điểm nổi bật khác của quá trình chuyển đổi số là việc mở rộng kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia và các hệ thống thông tin chuyên ngành.
Đến ngày 30/6/2026, Hệ thống Thi hành án dân sự đã đồng bộ thành công 401.261 bản ghi với Trung tâm dữ liệu quốc gia; kết nối với ứng dụng VNeID để gửi 19.536 văn bản, quyết định và biên lai điện tử đến công dân; thực hiện kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư nhằm xác thực thông tin định danh; đồng thời kết nối với hệ thống thông tin của Tòa án nhân dân tối cao và Trục liên thông văn bản quốc gia.
Ý nghĩa của việc kết nối này không chỉ nằm ở khả năng chia sẻ dữ liệu mà còn tạo điều kiện để thực hiện nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”; giảm yêu cầu người dân phải cung cấp lại các giấy tờ, thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia; đồng thời rút ngắn thời gian xác minh điều kiện thi hành án, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan Thi hành án dân sự với Tòa án, cơ quan Công an, Kho bạc Nhà nước, cơ quan đăng ký đất đai, tổ chức tín dụng và các cơ quan có liên quan.
Ở góc độ quản trị công, đây chính là tiền đề quan trọng để hình thành môi trường quản trị số đồng bộ trong lĩnh vực tư pháp, bảo đảm tính công khai, minh bạch và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
 |
| Nghi lễ cắt băng khánh thành Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) Cục Quản lý thi hành án dân sự |
Chuyển đổi số - bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại của Hệ thống Thi hành án dân sự
Điểm nổi bật trong công tác chuyển đổi số của Hệ thống Thi hành án dân sự không nằm ở những con số về hồ sơ điện tử hay tỷ lệ số hóa, mà ở sự thay đổi trong tư duy quản lý. Lần đầu tiên, chuyển đổi số được xác định không còn là hoạt động hỗ trợ nghiệp vụ mà trở thành phương thức tổ chức và vận hành của toàn hệ thống.
Nhận định này phản ánh một bước phát triển mới trong tư duy quản trị của Hệ thống Thi hành án dân sự. Nếu trước đây, việc điều hành chủ yếu dựa trên báo cáo định kỳ, tổng hợp thủ công từ nhiều cấp quản lý thì với Nền tảng số và Cơ sở dữ liệu tập trung, hoạt động quản lý đang chuyển dần sang mô hình điều hành dựa trên dữ liệu (Data-driven Management). Trong mô hình này, dữ liệu không chỉ là kết quả của quá trình xử lý công việc mà còn trở thành căn cứ trực tiếp để lãnh đạo các cấp phân tích, dự báo, đánh giá và đưa ra quyết định quản lý.
Đây là xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng trong xây dựng Chính phủ số và cũng là yêu cầu tất yếu đối với lĩnh vực Thi hành án dân sự, nơi mỗi quyết định nghiệp vụ đều gắn với quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và việc thực thi quyền lực nhà nước.
Hướng tới xây dựng hệ sinh thái số toàn diện trong lĩnh vực thi hành án dân sự
Chuyển đổi số trong lĩnh vực thi hành án dân sự không thể chỉ dừng lại ở việc ứng dụng các phần mềm nghiệp vụ hay số hóa hồ sơ. Mục tiêu cao hơn là hình thành một hệ sinh thái số thống nhất, trong đó dữ liệu, quy trình nghiệp vụ, hạ tầng công nghệ và phương thức quản trị được kết nối đồng bộ, tạo nền tảng cho việc tổ chức thi hành án một cách minh bạch, hiệu quả và hiện đại.
Để đạt được mục tiêu đó, trước hết cần tiếp tục chuẩn hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ trên môi trường số. Mỗi công đoạn trong quá trình tổ chức thi hành án, từ tiếp nhận bản án, quyết định của Tòa án, thụ lý yêu cầu thi hành án, ban hành quyết định thi hành án, xác minh điều kiện thi hành án, xử lý tài sản, quản lý tiền thi hành án đến giải quyết khiếu nại, tố cáo và lưu trữ hồ sơ đều phải được thiết kế theo quy trình thống nhất, có khả năng kiểm soát, giám sát và theo dõi trên cùng một nền tảng.
Việc chuẩn hóa quy trình không chỉ nhằm thay thế phương thức xử lý hồ sơ thủ công mà còn tạo lập cơ chế kiểm soát quyền lực ngay trong từng khâu nghiệp vụ. Khi mọi hoạt động được ghi nhận trên môi trường số, trách nhiệm của từng cá nhân, từng đơn vị được xác định rõ ràng; tiến độ xử lý hồ sơ được theo dõi theo thời gian thực; đồng thời, cơ quan quản lý có điều kiện phát hiện sớm những điểm nghẽn, những hồ sơ chậm xử lý hoặc có nguy cơ phát sinh sai sót để kịp thời chỉ đạo, điều hành. Đây cũng là cơ sở để nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động thi hành án dân sự.
Song song với việc chuẩn hóa quy trình là yêu cầu xây dựng Cơ sở dữ liệu Thi hành án dân sự có chất lượng cao. Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng của quản trị công, việc hình thành cơ sở dữ liệu tập trung, bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và được cập nhật thường xuyên có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả vận hành của toàn bộ hệ thống. Một nền tảng số hiện đại chỉ thực sự phát huy giá trị khi được vận hành trên cơ sở dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, có khả năng chia sẻ, kết nối và khai thác hiệu quả giữa các cơ quan nhà nước.
Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình chuyển đổi số
Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số trong thi hành án dân sự không phải là số hóa quy trình hay ứng dụng các công nghệ mới, mà là nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Mọi đổi mới về thể chế, hạ tầng công nghệ hay phương thức quản lý đều phải hướng tới việc bảo đảm cho người dân được tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, minh bạch hơn và với chi phí thấp hơn.
Trong những năm gần đây, việc mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia đã từng bước thay đổi cách thức tương tác giữa cơ quan Thi hành án dân sự với người dân. Thay vì phải nhiều lần đến cơ quan thi hành án để thực hiện các thủ tục, người dân có thể tiếp cận thông tin, nhận thông báo, thực hiện nghĩa vụ tài chính hoặc theo dõi quá trình giải quyết vụ việc thông qua các nền tảng số. Những thay đổi này không chỉ tạo thuận lợi cho người dân mà còn góp phần giảm chi phí xã hội, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ.
Ở góc độ quản lý nhà nước, việc hình thành Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) sẽ tạo ra phương thức điều hành mới đối với toàn Hệ thống Thi hành án dân sự. Trên cơ sở khai thác dữ liệu tập trung, Trung tâm có thể cung cấp bức tranh tổng thể về tình hình thụ lý, tổ chức thi hành án, thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng như nhiều chỉ số quản trị quan trọng khác. Điều này giúp hoạt động chỉ đạo, điều hành không còn phụ thuộc chủ yếu vào các báo cáo định kỳ mà được thực hiện trên cơ sở dữ liệu cập nhật theo thời gian thực, góp phần nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả điều hành của cơ quan Thi hành án dân sự.
Chuyển đổi số trong lĩnh vực thi hành án dân sự chỉ thực sự thành công khi tạo ra những thay đổi rõ nét đối với người dân và doanh nghiệp. Hiệu quả của quá trình này không nên được đo bằng số lượng phần mềm được triển khai hay số lượng hồ sơ được số hóa, mà phải được đánh giá thông qua mức độ hài lòng của người dân, chất lượng cung cấp dịch vụ công, tính minh bạch trong hoạt động thi hành án và hiệu quả quản trị của toàn hệ thống. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với mục tiêu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, liêm chính, phục vụ mà Đảng và Nhà nước đang hướng tới.
Tài liệu kham khảo:
[1]. Song An (2026), Tái cấu trúc toàn diện để nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, https://danchuphapluat.vn/tai-cau-truc-toan-dien-de-nang-cao-hieu-qua-thi-hanh-an-dan-su-9849.html, truy cập ngày 16/7/2026.
[2]. Bộ Tư pháp khai trương Nền tảng số Thi hành án dân sự, https://thads.moj.gov.vn/portal/tin-tuc/chi-tiet/bo-tu-phap-khai-truong-nen-tang-so-thi-hanh-an-dan-su-te6r0985c4.html, truy cập ngày 16/7/2026.
[3]. Tham luận chuyên đề "Kết quả công tác chuyển đổi số trong thi hành án dân sự, nhiệm vụ và giải pháp trong thời gian tới" của Ban Chuyển đổi số và Thống kê dữ liệu thi hành án, Cục Quản lý Thi hành án dân sự tại Hội nghị toàn quốc về công tác thi hành án dân sự 9 tháng đầu năm 2026 của Bộ Tư pháp.
[4]. Thùy Dung (2026), Khánh thành Trung tâm giám sát, điều hành thông minh Cục Quản lý thi hành án dân sự, https://danchuphapluat.vn/khanh-thanh-trung-tam-giam-sat-dieu-hanh-thong-minh-cuc-quan-ly-thi-hanh-an-dan-su-9045.html, truy cập ngày 16/7/2026.
Theo dõi chúng tôi trên:
