Đổi mới tư duy, quy trình, nâng cao chất lượng công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ thi hành án dân sự phục vụ hiệu quả cho việc hoàn thành chỉ tiêu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới

Ban Pháp chế và Nghiệp vụ thi hành án dân sự, Cục Quản lý THADS, Bộ Tư pháp

1. Vai trò của công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ trong công tác thi hành án dân sự

Thứ nhất, bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật.

THADS là lĩnh vực có tính chất đặc thù, liên quan trực tiếp đến tổ chức thực hiện bản án, quyết định của Tòa án và chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản pháp luật khác nhau như THADS, dân sự, đất đai, nhà ở, đấu giá tài sản, tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp, phá sản, công chứng, tố tụng hành chính và các văn bản hướng dẫn thi hành… Trong thực tiễn, nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật, nhiều cơ quan, tổ chức và cá nhân tham gia. Nếu không có sự hướng dẫn kịp thời, thống nhất thì rất dễ dẫn đến tình trạng nhận thức và áp dụng pháp luật không đồng bộ giữa các địa phương, các công chức trong Hệ thống THADS ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức thi hành án. Do đó, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ có vai trò quan trọng trong bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong toàn Hệ thống THADS; nâng cao tính chính xác, chặt chẽ trong tổ chức thi hành án; hạn chế sai sót, vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Thứ hai, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả tổ chức thi hành án và hoàn thành chỉ tiêu, nhiệm vụ.

Thực tiễn cho thấy, phần lớn các vụ việc tồn đọng kéo dài, có điều kiện thi hành nhưng chưa thi hành dứt điểm thường xuất phát từ những khó khăn, vướng mắc về pháp lý hoặc có nhiều quan điểm xử lý khác nhau trong quá trình tổ chức thi hành án. Trong bối cảnh đó, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ giữ vai trò hỗ trợ trực tiếp cho các cơ quan THADS, Chấp hành viên tháo gỡ khó khăn, thống nhất phương án xử lý, đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ việc. Chất lượng hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ có tác động trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả tổ chức thi hành án, kết quả thi hành án về việc, về tiền và việc hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao hằng năm.

Thứ ba, là công cụ phòng ngừa sai phạm và quản trị rủi ro trong hoạt động THADS.

Hoạt động THADS là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh sai sót, vi phạm, khiếu nại, tố cáo hoặc trách nhiệm bồi thường nhà nước nếu việc áp dụng pháp luật không chính xác. Vì thế, việc hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ đúng quy định, kịp thời và có tính thực tiễn sẽ góp phần: phòng ngừa sai phạm trong quá trình tổ chức thi hành án; hạn chế khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, kháng nghị; giảm nguy cơ phát sinh trách nhiệm bồi thường nhà nước; nâng cao trách nhiệm và tính chủ động của đội ngũ công chức THADS. Chính vì vậy, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ còn là công cụ quản trị rủi ro quan trọng.

Thứ tư, nâng cao chất lượng đội ngũ công chức THADS.

Thông qua hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ, các quy định pháp luật mới, các quan điểm chỉ đạo, phương pháp xử lý tình huống thực tiễn được thống nhất và triển khai kịp thời đến đội ngũ công chức trong Hệ thống THADS. Qua đó, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ, năng lực tham mưu và khả năng xử lý tình huống của Chấp hành viên, Thẩm tra viên, Thư ký thi hành án và công chức làm công tác THADS; góp phần xây dựng đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn hiện nay.

Thứ năm, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về THADS.

Công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ là cầu nối giữa công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành với thực tiễn tổ chức thi hành án tại cơ sở. Thông qua hoạt động hướng dẫn, cơ quan quản lý cấp trên nắm bắt được những khó khăn, bất cập phát sinh trong thực tiễn để kịp thời chỉ đạo, tháo gỡ hoặc kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, bảo đảm hoạt động của Hệ thống THADS được thực hiện thống nhất, thông suốt, hiệu lực và hiệu quả.

2. Thực trạng công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ thi hành án dân sự

2.1. Kết quả đạt được

2.1.1. Phương thức thực hiện công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ được đổi mới, đa dạng và đi vào nền nếp

Công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ được thực hiện theo Quy trình hướng dẫn nghiệp vụ THADS trong nội bộ Hệ thống THADS ban hành kèm theo Quyết định số 824/QĐ-TCTHADS ngày 03/12/2014 của Tổng cục trưởng Tổng cục THADS (nay là Cục trưởng Cục Quản lý THADS). Trên cơ sở Quy trình này, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ trong Hệ thống THADS từng bước được đổi mới theo hướng chủ động, thống nhất, kịp thời và bám sát yêu cầu thực tiễn tổ chức THADS, thi hành án hành chính. Công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng nền nếp, bảo đảm sự chỉ đạo, điều hành thống nhất từ cơ quan quản lý THADS ở Trung ương đến địa phương; góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành án, hạn chế vi phạm, sai sót nghiệp vụ và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác THADS.

Bên cạnh ban hành văn bản hướng dẫn, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ còn được thực hiện thông qua nhiều hình thức như tổ chức họp liên ngành, kiểm tra, hướng dẫn trực tiếp tại địa phương, giải đáp vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành án, tập huấn, trao đổi chuyên môn, nghiệp vụ và hướng dẫn thông qua hoạt động kiểm tra, tự kiểm tra.

2.1.2. Nội dung hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ tập trung giải quyết những khó khăn, vướng mắc phát sinh trên thực tế

Công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ được tăng cường, tập trung vào các vụ việc có khó khăn, vướng mắc, tính chất phức tạp, kéo dài, có giá trị lớn hoặc liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp. Nội dung hướng dẫn tập trung vào các lĩnh vực dễ phát sinh sai sót, vướng mắc như xác minh điều kiện thi hành án, xử lý tài sản bảo đảm, kê biên, cưỡng chế thi hành án, xử lý tài sản chung, giải quyết khiếu nại, tố cáo, thi hành án hành chính.

Thực hiện sắp xếp, tinh, gọn tổ chức bộ máy và chuyển sang mô hình cơ quan THADS một cấp tại địa phương, trong năm 2025, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ đã tập trung vào hướng dẫn xử lý các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy; bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ; tăng cường trao đổi nghiệp vụ giữa cơ quan quản lý THADS và địa phương; kịp thời hướng dẫn xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn. Qua đó, góp phần hỗ trợ các cơ quan THADS địa phương từng bước ổn định tổ chức, duy trì hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ, bảo đảm việc tổ chức thi hành án được thực hiện liên tục, đúng quy định của pháp luật.

2.1.3. Công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thi hành án dân sự

Thứ nhất, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ đã góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án. Thực tiễn cho thấy, phần lớn các vụ việc tồn đọng kéo dài, có giá trị thi hành lớn hoặc có tính chất phức tạp đều phát sinh khó khăn về pháp lý, tài sản thi hành án, trình tự, thủ tục hoặc sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan. Trong nhiều trường hợp, nếu không được hướng dẫn kịp thời sẽ dẫn đến tình trạng chậm tổ chức thi hành án, phát sinh khiếu nại, tố cáo hoặc kéo dài thời gian xử lý vụ việc. Thông qua công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ đã giúp các địa phương tổ chức thi hành án đúng quy định, đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ việc và hạn chế vi phạm, sai sót trong hoạt động nghiệp vụ.

Kết quả giải quyết hồ sơ đề nghị hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ qua các năm đều đạt trên 90%, nhiều vụ việc phức tạp, kéo dài đã được tháo gỡ; nhiều quan điểm áp dụng pháp luật chưa thống nhất đã được hướng dẫn cụ thể, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thi hành án tại địa phương.

Thứ hai, quy trình nghiên cứu, tham mưu và hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ từng bước được chuẩn hóa, nâng cao chất lượng. Công tác tiếp nhận, phân loại, nghiên cứu và xử lý các đề nghị hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng được thực hiện bài bản, chặt chẽ hơn. Vai trò, trách nhiệm của các đơn vị chuyên môn trong nghiên cứu hồ sơ, tham mưu đề xuất và ban hành văn bản hướng dẫn từng bước được nâng cao. Nhiều đơn vị đã chủ động rà soát các dạng khó khăn, vướng mắc phổ biến để tổng hợp, nghiên cứu và hướng dẫn theo hướng thống nhất; tăng cường trao đổi chuyên môn giữa các đơn vị nghiệp vụ, cơ quan THADS địa phương và các cơ quan liên quan nhằm nâng cao chất lượng tham mưu, hạn chế tình trạng hướng dẫn chồng chéo hoặc chưa đầy đủ căn cứ pháp lý. Chất lượng một số văn bản hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ được nâng lên, bảo đảm viện dẫn căn cứ pháp luật tương đối đầy đủ, phân tích rõ bản chất pháp lý của vụ việc và đưa ra định hướng xử lý phù hợp với thực tiễn.

Thứ ba, công tác phối hợp liên ngành trong hoạt động hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ từng bước được tăng cường. Hoạt động THADS có liên quan trực tiếp đến nhiều cơ quan, tổ chức như Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan đăng ký đất đai, tổ chức tín dụng, cơ quan công chứng, cơ quan thuế, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn khác. Trong thời gian qua, công tác phối hợp giữa cơ quan THADS với các cơ quan có liên quan trong trao đổi, xác minh, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và thống nhất quan điểm xử lý từng bước được nâng cao. Đối với nhiều vụ việc phức tạp, việc tổ chức họp liên ngành, trao đổi chuyên môn, nghiệp vụ hoặc xin ý kiến phối hợp đã góp phần hạn chế mâu thuẫn trong áp dụng pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý vụ việc. Qua công tác phối hợp, nhiều khó khăn phát sinh từ thực tiễn đã được kịp thời phản ánh, nghiên cứu và hướng dẫn thống nhất, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý nhà nước về THADS.

2.2. Một số hạn chế, bất cập và nguyên nhân

2.2.1. Một số hạn chế, bất cập, tồn tại

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ THADS hiện còn một số hạn chế, bất cập như:

Thứ nhất, trong một số trường hợp, nội dung hướng dẫn chủ yếu tập trung vào giải quyết tình huống cụ thể, chưa cótính khái quát và giá trị tham khảo đối với các trường hợp có tính chất tương đồng. Thực tiễn cho thấy, nhiều văn bản hướng dẫn hiện nay chủ yếu tập trung tháo gỡ khó khăn đối với từng vụ việc riêng lẻ phát sinh tại địa phương, chưa khái quát thành nguyên tắc nghiệp vụ hoặc giải pháp có tính áp dụng thống nhất đối với các trường hợp tương tự. Một số nội dung hướng dẫn chưa được hệ thống hóa, tổng kết, đúc rút kinh nghiệm để phổ biến, áp dụng chung trong toàn ngành. Do đó, trong quá trình tổ chức thi hành án, các địa phương có thể gặp khó khăn trong việc lựa chọn phương án xử lý phù hợp đối với những tình huống tương tự.

Thứ hai, chất lượng hồ sơ đề nghị hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ giữa một số đơn vị chưa đồng đều, cần tiếp tục được nâng cao để phục vụ hiệu quả hơn công tác nghiên cứu, tham mưu và cho ý kiến hướng dẫn. Một số hồ sơ đề nghị hướng dẫn thiếu tài liệu liên quan đến quá trình tổ chức thi hành án; nội dung báo cáo chưa phản ánh đầy đủ diễn biến vụ việc, chưa làm rõ nguyên nhân khó khăn, vướng mắc phát sinh. Nhiều trường hợp chưa làm rõ đầy đủ nội dung trọng tâm cần xin ý kiến hướng dẫn. Bên cạnh đó, một số đơn vị chưa chủ động nghiên cứu quy định pháp luật và thực tiễn để đề xuất quan điểm xử lý cụ thể; việc xin hướng dẫn chủ yếu dừng ở phản ánh khó khăn mà chưa kèm theo đánh giá hoặc nêu phương án giải quyết.

Thứ ba, đối với một số vụ việc phức tạp, thời gian nghiên cứu và xử lý hồ sơ hướng dẫn có thể kéo dài hơn do phải rà soát nhiều lĩnh vực pháp luật và phối hợp với các cơ quan liên quan. Đối với các vụ việc phức tạp, có nhiều quan điểm khác nhau hoặc liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật, quá trình nghiên cứu, cho ý kiến hướng dẫn thường phải xin ý kiến nhiều cấp, nhiều cơ quan chuyên môn; tổ chức họp liên ngành hoặc yêu cầu địa phương bổ sung hồ sơ, tài liệu nhiều lần. Trong một số trường hợp, hồ sơ chưa đầy đủ hoặc nội dung vụ việc thay đổi trong quá trình tổ chức thi hành án cũng làm phát sinh việc rà soát, nghiên cứu lại. Việc kéo dài thời gian hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ việc cụ thể mà còn tác động trực tiếp đến kết quả thực hiện chỉ tiêu, nhiệm vụ THADS; đặc biệt, đối với các vụ việc có giá trị lớn, phức tạp, kéo dài hoặc thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo.

Thứ tư, việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ đang từng bước được nghiên cứu triển khai, để đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành trong giai đoạn mới. Hiện, chưa hình thành đầy đủ cơ sở dữ liệu số phục vụ công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ trong toàn Hệ thống THADS, chưa hình thành đầy đủ kho tình huống chuyên môn, nghiệp vụ điện tử hoặc hệ thống tra cứu thống nhất trong toàn Hệ thống THADS.

2.2.2. Nguyên nhân

Thứ nhất, nguyên nhân khách quan.

(i) Hệ thống pháp luật đang trong quá trình sửa đổi, hoàn thiện, trong khi hoạt động THADS liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau như dân sự, tố tụng dân sự, đất đai, doanh nghiệp, tín dụng, ngân hàng, phá sản… Một số quy định còn có cách hiểu khác nhau, chưa có hướng dẫn cụ thể hoặc chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, dẫn đến phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng và hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ.

(ii) Số lượng việc và tiền phải thi hành án ngày càng tăng, nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, giá trị lớn, liên quan đến nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân, trong khi đó, yêu cầu về tiến độ, chất lượng giải quyết công việc ngày càng cao.

(iii) Hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu phục vụ công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ hiện nay cần được xây dựng đầy đủ hơn; việc số hóa, liên thông, khai thác dữ liệu nghiệp vụ cần phải được tăng cường.

Thứ hai, nguyên nhân chủ quan.

(i) Công tác nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và hệ thống hóa các dạng vướng mắc về chuyên môn, nghiệp vụ ở một số đơn vị chưa được thực hiện thường xuyên, bài bản; việc hướng dẫn trong một số trường hợp còn thiên về xử lý vụ việc cụ thể, chưa chú trọng xây dựng các định hướng nghiệp vụ có tính khái quát, áp dụng thống nhất trong toàn hệ thống.

(ii) Ở một số trường hợp, việc nghiên cứu, cập nhật quy định pháp luật và kỹ năng phân tích hồ sơ cần tiếp tục được tăng cường nhằm nâng cao chất lượng tham mưu, đề xuất và xử lý hồ sơ hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ.

3. Yêu cầu đặt ra đối với công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ thi hành án dân sự trong giai đoạn mới

Trong bối cảnh toàn Hệ thống THADS đang đẩy mạnh cải cách hành chính, tinh, gọn tổ chức bộ máy, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, phương thức và quy trình thực hiện để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Thứ nhất, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ phải thực sự trở thành công cụ quan trọng trong việc nâng cao chất lượng tổ chức thi hành án, bảo đảm hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ của toàn Hệ thống THADS. Việc hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ không chỉ dừng ở tháo gỡ khó khăn đối với từng vụ việc cụ thể mà cần hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng, hiệu quả áp dụng pháp luật, hạn chế sai sót, vi phạm trong quá trình tổ chức thi hành án; góp phần nâng cao tỷ lệ thi hành xong về việc, về tiền; giảm số việc chuyển kỳ sau, giảm án tồn đọng, kéo dài và hạn chế phát sinh khiếu nại, tố cáo. Các nội dung hướng dẫn cần bảo đảm tính kịp thời, chính xác, thống nhất và có giá trị áp dụng chung; tăng cường tổng kết thực tiễn, xây dựng định hướng nghiệp vụ đối với các nhóm vụ việc phức tạp, thường xuyên phát sinh vướng mắc để nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành trong toàn hệ thống.

Thứ hai, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ phải đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế và nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan THADS. Trong điều kiện số lượng biên chế ngày càng tinh, gọn nhưng khối lượng công việc ngày càng lớn, yêu cầu đặt ra đối với công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ phải góp phần nâng cao tính chủ động, năng lực tự nghiên cứu và khả năng xử lý công việc của đội ngũ công chức, Chấp hành viên tại địa phương. Việc hướng dẫn cần chuyển mạnh từ tư duy “cầm tay chỉ việc” sang tư duy định hướng, chuẩn hóa và phòng ngừa; tăng cường ban hành các hướng dẫn có tính hệ thống, áp dụng đối với nhiều dạng vụ việc tương tự nhằm giảm tình trạng xin ý kiến nhiều lần, nhiều cấp đối với cùng một dạng khó khăn, vướng mắc. Đồng thời, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ cần gắn chặt với yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; chú trọng bồi dưỡng kỹ năng nghiên cứu, phân tích, áp dụng pháp luật, kỹ năng xử lý tình huống thực tiễn và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ công chức làm công tác THADS.

Thứ ba, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ phải gắn với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa công tác quản lý, điều hành trong Hệ thống THADS. Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu lực, hiệu quả đòi hỏi công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ phải được triển khai trên nền tảng số, bảo đảm tính liên thông, đồng bộ và khả năng khai thác dữ liệu dùng chung trong toàn hệ thống. Cần từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu nghiệp vụ tập trung; hệ thống hóa các văn bản hướng dẫn, tình huống nghiệp vụ điển hình, các dạng sai sót phổ biến và kinh nghiệm xử lý vụ việc để phục vụ công tác tra cứu, học tập và áp dụng thống nhất. Việc ứng dụng công nghệ thông tin phải hướng tới rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao chất lượng tham mưu, tăng cường khả năng kết nối, chia sẻ thông tin và hỗ trợ hiệu quả cho công tác chỉ đạo, điều hành.

Thứ tư, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ phải bảo đảm tính chủ động, kịp thời, thống nhất và bám sát thực tiễn phát sinh. Hoạt động THADS ngày càng xuất hiện nhiều vụ việc có tính chất mới, phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật và nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau. Vì vậy, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ phải theo sát thực tiễn tổ chức thi hành án; chủ động nhận diện các khó khăn, vướng mắc phát sinh để có giải pháp hướng dẫn phù hợp, kịp thời. Đồng thời, cần tăng cường công tác tổng kết thực tiễn, thống nhất nhận thức và cách áp dụng pháp luật trong toàn hệ thống; bảo đảm các quan điểm hướng dẫn được thực hiện đồng bộ, hạn chế tình trạng mỗi nơi hiểu và vận dụng khác nhau, ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả tổ chức thi hành án.

Thứ năm, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ phải gắn với yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao trách nhiệm trong thực thi công vụ. Thông qua công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ, cần góp phần chuẩn hóa quy trình tổ chức thi hành án, nâng cao ý thức trách nhiệm, tính tuân thủ pháp luật của đội ngũ công chức, Chấp hành viên; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những thiếu sót, vi phạm trong quá trình tổ chức thi hành án. Đồng thời, công tác hướng dẫn cần trở thành kênh hỗ trợ hiệu quả cho công tác kiểm tra, tự kiểm tra, phòng ngừa sai phạm, bảo đảm hoạt động THADS được thực hiện công khai, minh bạch, đúng quy định pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

4. Giải pháp thực hiện

Để đổi mới toàn diện công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ, nâng cao chất lượng, hiệu quả THADS trong thời gian tới, Hệ thống THADS cần thực hiện một số giải pháp sau:

Thứ nhất, đổi mới tư duy và phương thức hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ theo hướng chủ động, thống nhất, có tính định hướng chung cho toàn hệ thống. Công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ cần chuyển mạnh từ tư duy xử lý vụ việc đơn lẻ sang tư duy tổng hợp, định hướng và phòng ngừa. Tăng cường công tác nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, phân loại các nhóm khó khăn, vướng mắc phổ biến để ban hành các hướng dẫn có tính khái quát, áp dụng chung đối với nhiều dạng vụ việc tương tự. Đối với các vấn đề đã có quy định rõ hoặc đã được hướng dẫn thống nhất, cần hạn chế tình trạng xin ý kiến lặp lại nhiều lần, qua nhiều cấp. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của cơ quan THADS địa phương trong việc chủ động nghiên cứu, áp dụng pháp luật và tự chịu trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền được giao.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện quy trình tiếp nhận, nghiên cứu và xử lý yêu cầu hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ theo hướng khoa học, chặt chẽ, rõ trách nhiệm, rút ngắn thời gian xử lý. Cần rà soát, chuẩn hóa quy trình hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ trong Hệ thống THADS; quy định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị trong tiếp nhận, nghiên cứu và tham mưu xử lý các đề nghị hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng hồ sơ đề nghị hướng dẫn ngay từ cơ sở; yêu cầu các đơn vị khi xin hướng dẫn phải báo cáo đầy đủ diễn biến vụ việc, tài liệu liên quan, quá trình tổ chức thi hành án, nội dung khó khăn, vướng mắc và đề xuất quan điểm xử lý cụ thể. Đối với các vụ việc phức tạp, cần tăng cường cơ chế phối hợp giữa các đơn vị chuyên môn, kịp thời tổ chức họp trao đổi nghiệp vụ để thống nhất quan điểm xử lý, tránh tình trạng chậm hướng dẫn làm ảnh hưởng đến tiến độ tổ chức thi hành án.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ. Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và chất lượng hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Cần từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên môn, nghiệp vụ tập trung trong Hệ thống THADS; số hóa các văn bản hướng dẫn, các tình huống chuyên môn, nghiệp vụ điển hình, các dạng sai sót phổ biến và kết quả xử lý để phục vụ công tác tra cứu, nghiên cứu và áp dụng thống nhất. Tăng cường ứng dụng các phần mềm quản lý, trao đổi và xử lý hồ sơ nghiệp vụ trên môi trường điện tử; đẩy mạnh họp trực tuyến, trao đổi chuyên môn, nghiệp vụ qua nền tảng số nhằm rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao tính kịp thời trong công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ.

Thứ tư, nâng cao chất lượng đội ngũ công chức làm công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ và tổ chức THADS. Yếu tố con người giữ vai trò quyết định đối với chất lượng công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ. Vì vậy, cần tiếp tục quan tâm đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ công chức làm công tác này. Tiếp tục tăng cường tổ chức các hội nghị tập huấn, tọa đàm chuyên môn, nghiệp vụ, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn; kịp thời cập nhật các quy định pháp luật mới, các quan điểm chỉ đạo và các dạng vụ việc điển hình phát sinh trong thực tiễn. Bên cạnh đó, cần nâng cao ý thức trách nhiệm, tinh thần chủ động nghiên cứu, tự học tập, tự bồi dưỡng của đội ngũ công chức.

Thứ năm, tăng cường công tác kiểm tra, hướng dẫn, tự kiểm tra và tổng kết thực tiễn nghiệp vụ. Thông qua công tác kiểm tra, cần kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc, sai sót phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành án để hướng dẫn, chấn chỉnh và thống nhất áp dụng trong Hệ thống THADS. Đồng thời, cần chú trọng công tác tổng kết thực tiễn, xây dựng các chuyên đề chuyên môn, nghiệp vụ, tập hợp các vụ việc điển hình, các dạng sai sót thường gặp và kinh nghiệm xử lý hiệu quả để phổ biến, nhân rộng trong toàn ngành. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ, tăng cường tính thống nhất trong áp dụng pháp luật và phòng ngừa vi phạm.

Công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật, nâng cao chất lượng, tổ chức thi hành án và hiệu quả quản lý nhà nước về THADS. Trong thời gian qua, công tác này có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, hạn chế sai sót nghiệp vụ và hỗ trợ các cơ quan THADS hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp, công tác hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ hơn nữa cả về tư duy, quy trình và phương thức thực hiện. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên sẽ góp phần xây dựng Hệ thống THADS chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; nâng cao chất lượng tổ chức thi hành án, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị được giao.

Ban Pháp chế và Nghiệp vụ thi hành án dân sự, Cục Quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp

(Nguồn: Ấn phẩm “80 năm Thi hành án dân sự Việt Nam - Vẻ vang truyền thống, vững bước tương lai”, xuất bản năm 2026)