Thứ sáu 20/11/2026 16:35
Email: danchuphapluat@moj.gov.vn
Hotline: 024.627.397.37 - 024.62.739.735

Pháp luật về bảo vệ nhân chứng trong vụ án hình sự ở Trung Quốc và khuyến nghị đối với Việt Nam

Tóm tắt: Bảo vệ người làm chứng (nhân chứng) là một trong những yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm công lý và hiệu quả của hoạt động tố tụng hình sự. Tại Trung Quốc, cơ chế bảo vệ nhân chứng đã từng bước được hoàn thiện trong những năm gần đây, đặc biệt, thông qua việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự và các văn bản dưới luật. Bài viết phân tích khuôn khổ pháp lý hiện hành về bảo vệ nhân chứng trong tố tụng hình sự ở Trung Quốc, đánh giá những điểm tiến bộ, những tồn tại, hạn chế trong thực tiễn áp dụng, từ đó, đưa ra một số khuyến nghị cho Việt Nam trong quá trình hoàn thiện pháp luật về bảo vệ nhân chứng.

Từ khóa: bảo vệ quyền con người; bảo vệ nhân chứng; tố tụng hình sự; vụ án hình sự; bị can; bị cáo; tội phạm có tổ chức; tội phạm nguy hiểm; pháp điển.

Abstract: Witness protection is one of the crucial elements in ensuring justice and the effectiveness of criminal proceedings. In China, the witness protection mechanism has been gradually improved in recent years, particularly through the amendment of the Criminal Procedure Code and its subordinate regulations. This article analyzes the current legal framework for witness protection in criminal proceedings in China, assessing the progress, shortcomings, and limitations in its practical application, and offers some recommendations for Vietnam in the process of law improvement on witness protection.

Keywords: Human rights protection; witness protection; criminal proceedings; criminal case; suspect; defendant; organized crime; dangerous crime; codification.

Đặt vấn đề

Trong tố tụng hình sự, người làm chứng (hay còn gọi là nhân chứng) là người có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp thông tin, làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Tuy nhiên, trên thực tế, việc tham gia tố tụng của nhân chứng thường tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là nguy cơ bị trả thù, đe dọa từ phía bị can, bị cáo hoặc các bên khác có liên quan. Do đó, bảo vệ nhân chứng không chỉ là yêu cầu cần thiết để bảo đảm an toàn cho người tham gia tố tụng, mà còn góp phần củng cố niềm tin vào hệ thống tư pháp và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tại Trung Quốc, yêu cầu bảo vệ nhân chứng đã được pháp điển trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Việc thiết lập cơ chế bảo vệ nhân chứng phản ánh nỗ lực của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền con người, đồng thời, đáp ứng yêu cầu thực tiễn về phòng, chống tội phạm có tổ chức, tội phạm nguy hiểm. Bài viết phân tích các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ nhân chứng trong tố tụng hình sự ở Trung Quốc, đánh giá khái quát thực tiễn áp dụng, chỉ ra những điểm tiến bộ và hạn chế, đồng thời, gợi mở một số bài học kinh nghiệm có giá trị để Việt Nam có thể nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc trong quá trình hoàn thiện pháp luật về bảo vệ nhân chứng trong tố tụng hình sự.

1. Pháp luật về bảo vệ nhân chứng trong vụ án hình sự ở Trung Quốc

Trong những năm gần đây, pháp luật Trung Quốc về bảo vệ nhân chứng trong tố tụng hình sự đã từng bước được hoàn thiện qua các lần sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự, đặc biệt lần sửa đổi năm 2012, trong đó, bổ sung các quy định cơ bản về bảo vệ an toàn cho nhân chứng, giám định viên và nạn nhân trong một số loại án nghiêm trọng. Cùng với đó, một số văn bản dưới luật, đặc biệt là Quy định về công tác bảo vệ nhân chứng trong vụ án hình sự do Bộ Công an ban hành năm 2017, đã góp phần thiết lập khung pháp lý thực thi các biện pháp bảo vệ nhân chứng. Tuy nhiên, việc triển khai còn tồn tại nhiều hạn chế cả về pháp lý và thực tiễn.

1.1. Đối tượng được bảo vệ

Theo Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự của Trung Quốc, đối tượng được bảo vệ là nhân chứng và thân nhân gần gũi của họ; nghĩa vụ bảo vệ thuộc về cơ quan tư pháp. Điều 64 Bộ luật Tố tụng hình sự của Trung Quốc quy định đối với một số tội phạm đặc biệt, đối tượng được bảo vệ gồm nhân chứng, giám định viên, nạn nhân và thân nhân gần gũi của họ; phạm vi bảo vệ được giới hạn trong các vụ án liên quan đến tội phạm đe dọa an ninh quốc gia, tội khủng bố, tội phạm tổ chức xã hội đen, tội phạm ma túy. Để bảo đảm nhân chứng có mặt tại phiên tòa, pháp luật Trung Quốc quy định về hỗ trợ chi phí tài chính và các thù lao liên quan, đồng thời, có những biện pháp để một người có nghĩa vụ phải tham gia làm chứng. Trường hợp không có lý do chính đáng mà không tham gia phiên tòa theo triệu tập của Tòa án, họ có thể phải chịu biện pháp chế tài theo quy định của pháp luật[1].

1.2. Các biện pháp bảo vệ đối với nhân chứng và người liên quan

Hệ thống các biện pháp bảo vệ nhân chứng trong pháp luật Trung Quốc được xây dựng tương đối đa dạng. Các biện pháp chủ yếu gồm: bảo vệ nơi cư trú, thay đổi nơi sinh sống, không công khai danh tính, cung cấp phương tiện bảo vệ cá nhân (như cảnh sát hộ tống), thay đổi hình thức làm chứng (làm chứng qua video hoặc bằng tài liệu) và hỗ trợ tài chính, chi phí đi lại cho nhân chứng khi tham gia phiên tòa. Bộ luật Hình sự của Trung Quốc cũng quy định các tội phạm liên quan đến việc bảo đảm an toàn cho người làm chứng, theo đó, Điều 307 quy định về tội chống đối, cản trở việc làm chứng áp dụng cho các hành vi như gây sức ép, dụ dỗ hoặc đe dọa để khiến nhân chứng thay đổi lời khai hoặc khai báo gian dối. Hình phạt đối với tội phạm này từ 03 năm tù trở xuống hoặc cải tạo không giam giữ; trường hợp nghiêm trọng, từ 03 - 07 năm tù. Mức xử nặng hơn nếu đối tượng phạm tội là người làm trong hệ thống tư pháp (thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư…). Điều 308 về tội trả thù hoặc trù dập nhân chứng quy định: đối với hành vi trực tiếp trả đũa hoặc trù dập nhân chứng, có thể bị áp dụng mức hình phạt tù hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm; trường hợp nghiêm trọng có thể bị phạt tù với mức án từ 03 - 07 năm tù. Những quy định này bước đầu có tác dụng răn đe và bảo đảm môi trường khai báo an toàn cho người làm chứng.

Tuy nhiên, các biện pháp này mới được áp dụng chủ yếu ở giai đoạn điều tra, chưa được triển khai đầy đủ ở các giai đoạn xét xử hoặc sau khi tuyên án. Nhiều biện pháp quan trọng như thay đổi danh tính, bảo vệ nhân chứng sau phiên tòa hoặc hỗ trợ định cư chưa được quy định rõ trong luật và còn gặp khó khăn khi áp dụng trên thực tế.

1.3. Trình tự, thủ tục thực hiện các biện pháp bảo vệ nhân chứng

Pháp luật Trung Quốc hiện chưa có quy trình rõ ràng, thống nhất về việc đề nghị và thực thi các biện pháp bảo vệ nhân chứng. Thực tiễn áp dụng cho thấy, đề nghị bảo vệ có thể được đưa ra bởi nhân chứng, cơ quan điều tra, kiểm sát hoặc Tòa án. Tuy nhiên, chưa có quy định cụ thể về thời hạn xử lý, thẩm quyền quyết định cuối cùng hay trình tự xét duyệt yêu cầu bảo vệ, đồng thời, thiếu các quy định cụ thể về sự phân công chủ trì, phối hợp của các cơ quan có thẩm quyền theo từng giai đoạn tố tụng.

Một điểm đáng lưu ý là thiếu cơ chế kháng nghị hoặc khiếu nại trong trường hợp cơ quan từ chối áp dụng biện pháp bảo vệ, cũng như thiếu cơ chế phân loại rủi ro để quyết định mức độ bảo vệ tương ứng.

1.4. Đánh giá những ưu điểm và hạn chế về pháp luật bảo vệ nhân chứng của Trung Quốc

Về ưu điểm, hệ thống pháp luật Trung Quốc bước đầu thể hiện sự tiếp cận có hệ thống việc bảo vệ nhân chứng. Việc đưa các quy định này vào Bộ luật Tố tụng hình sự và Bộ luật Hình sự cho thấy sự chuyển biến tích cực trong tư duy lập pháp, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nhân chứng trong bảo vệ công lý và tính khách quan của quá trình tố tụng. Một số cơ chế hỗ trợ thực tế như chi trả chi phí, biện pháp cưỡng chế làm chứng hoặc sử dụng video thay cho lời khai trực tiếp, phần nào giải quyết được những vướng mắc trong các vụ án có yếu tố đe dọa. Mặc dù được quy định khá đầy đủ, nhưng xét về cả phương diện lập pháp và thực tiễn tư pháp, hệ thống bảo vệ nhân chứng ở Trung Quốc còn tồn tại một số vấn đề sau:

Thứ nhất, chức năng của cơ quan bảo vệ nhân chứng còn những điểm chưa thực sự rõ ràng, theo đó, cả ba cơ quan công an, Viện kiểm sát và Tòa án đều có trách nhiệm bảo vệ nhân chứng, nhưng chưa có quy định cụ thể về sự phối hợp giữa ba cơ quan này theo từng giai đoạn tố tụng hay quy định rõ ràng cơ quan nào chịu trách nhiệm chính.

Thứ hai, hệ thống pháp luật về bảo vệ nhân chứng còn thiếu tính cụ thể và hướng dẫn thực thi, việc bảo vệ nhân chứng chủ yếu dựa trên quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự, mà chưa có đầy đủ các văn bản quy định chi tiết.

Thứ ba, phạm vi bảo vệ chưa toàn diện, cơ chế phối hợp chưa hiệu quả: đối với các vụ án thông thường, việc bảo vệ nhân chứng chỉ cần thiết trong một số giai đoạn tố tụng nhất định. Tuy nhiên, đối với những vụ án đặc biệt, như các vụ án liên quan đến tổ chức phạm tội, việc bảo vệ nhân chứng cần kéo dài ngay cả sau khi bản án đã được tuyên. Bên cạnh đó, phạm vi bảo vệ nhân chứng còn hẹp, chủ yếu giới hạn ở bảo vệ tính mạng của nhân chứng, mà chưa chú trọng đến những quyền và lợi ích khác, như quyền tài sản, biện pháp bảo đảm làm việc hay sinh sống hàng ngày của nhân chứng và gia đình; thiếu cơ chế phối hợp liên ngành, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ nhân chứng trong một số trường hợp còn chậm và thụ động[2].

Thứ tư, thủ tục để tiến hành các biện pháp bảo vệ chưa đầy đủ, chưa có quy định cụ thể về cách thức cơ quan có thẩm quyền xử lý đơn xin bảo vệ nhân chứng, cũng như các biện pháp khắc phục nếu nhân chứng không được bảo vệ kịp thời[3].

Về hạn chế liên quan đến thực thi các biện pháp bảo vệ nhân chứng, bên cạnh những ưu điểm về hoàn thiện pháp luật bảo vệ nhân chứng, việc thực thi pháp luật trong thực tiễn của Trung Quốc cũng tồn tại những hạn chế nhất định, dẫn đến tình trạng nhiều nhân chứng chưa sẵn sàng làm chứng trong các vụ án hình sự. Qua phân tích các vụ việc cụ thể, trong nghiên cứu năm 2017, tác giả Ding Zemin cho rằng, một trong những nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng người làm chứng chưa sẵn sàng ra Tòa án làm chứng là do chưa đủ tin tưởng vào cơ chế bảo vệ của pháp luật và lo ngại những bất lợi khi làm chứng. Đồng thời, Ding Zemin kiến nghị áp dụng công nghệ bảo vệ thông tin cá nhân, thành lập quỹ hỗ trợ nhân chứng và quy định trách nhiệm hình sự rõ ràng đối với hành vi trả thù[4]. Khảo sát của Viện Khoa học Tư pháp Trung Quốc năm 2020 cho thấy, có đến 48% nhân chứng trong các vụ án nghiêm trọng từ chối đến Tòa án, vì lo ngại bị trả thù hoặc bị lộ danh tính[5]. Báo cáo của Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc năm 2021 cũng ghi nhận, chỉ khoảng 2% số vụ án hình sự có đề xuất biện pháp bảo vệ nhân chứng được chấp nhận trên thực tế[6]. Điều này cho thấy, còn tồn tại khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng.

2. Pháp luật về bảo vệ nhân chứng trong vụ án hình sự ở Việt Nam

Tại Việt Nam, việc bảo vệ nhân chứng hiện được quy định trong nhiều luật, bộ luật. Trong tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung các năm 2021, 2025 (Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015) dành một chương (Chương XXXIV) để quy định về bảo vệ người tố giác tội phạm, người làm chứng, bị hại và người tham gia tố tụng khác. Các biện pháp bảo vệ có thể được triển khai như: bố trí lực lượng canh gác; hạn chế việc đi lại, tiếp xúc; di chuyển, giữ bí mật chỗ ở; thay đổi tung tích, lý lịch, đặc điểm nhân dạng… Tương tự, Luật Tố tụng hành chính năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2019, 2025) và Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đều quy định người làm chứng có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của mình. Trường hợp người làm chứng bị đe dọa, khống chế hoặc mua chuộc, Tòa án có quyền quyết định buộc người đe dọa chấm dứt hành vi; nếu có dấu hiệu tội phạm thì Tòa án yêu cầu Viện kiểm sát xem xét về trách nhiệm hình sự. Bên cạnh đó, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, Luật Tố cáo năm 2018 cũng có các quy định để bảo vệ người tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng. Như vậy, quá trình xây dựng các luật, bộ luật trong lĩnh vực tư pháp, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam đã quan tâm đưa các biện pháp bảo vệ người làm chứng vào luật. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định khi tham gia tố tụng, nếu người làm chứng bị cá nhân, cơ quan, tổ chức nào có hành vi đe dọa hoặc cưỡng bức đến bản thân hoặc người thân thích trong gia đình, thì có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ được quy định tại Điều 486 Bộ luật này. Cụ thể:

(i) Trong trường hợp khẩn cấp, người làm chứng có thể đến trực tiếp cơ quan có thẩm quyền đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ hoặc thông qua phương tiện thông tin liên lạc, nhưng sau đó phải thể hiện bằng văn bản đề nghị. Sau đó, cơ quan điều tra phải kiểm tra căn cứ, tính xác thực của đề nghị, yêu cầu bảo vệ, nếu đủ căn cứ thì ra quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ và lập hồ sơ bảo vệ. Nếu xét thấy không cần thiết áp dụng thì phải giải thích rõ cho người đã yêu cầu, đề nghị biết.

(ii) Cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ người làm chứng là cơ quan điều tra của Công an nhân dân và cơ quan điều tra của Quân đội nhân dân (Điều 485 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015). Thời gian bảo vệ người làm chứng được tính từ khi có quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ cho đến khi có quyết định chấm dứt áp dụng biện pháp bảo vệ (Điều 489 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015).

Về thực tiễn áp dụng quy định bảo vệ người làm chứng, kết quả nghiên cứu cho thấy, từ ngày 01/01/2018 đến ngày 30/6/2022, Tòa án các cấp đã giải quyết 361.806 vụ án hình sự và 631.807 bị cáo; trong đó có 187.547 lượt người bị hại, 229.839 lượt người làm chứng tham gia tố tụng. Tính từ ngày 01/01/2018 đến ngày 30/6/2022, các cơ quan điều tra của ngành Công an ban hành 05 quyết định áp dụng các biện pháp bảo vệ, đến nay, đã chấm dứt áp dụng; các cơ quan điều tra của Quân đội thì chưa ban hành quyết định nào[7].

Thực tiễn, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ nhân chứng của Việt Nam cho thấy một số hạn chế như: quy định pháp luật hiện hành chưa xác định rõ tiêu chí để đánh giá mức độ nguy hiểm đối với nhân chứng; chưa có hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục bảo vệ; chưa phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Từ những hạn chế này, so sánh với pháp luật của Trung Quốc cho thấy, pháp luật bảo vệ nhân chứng ở Việt Nam đang tồn tại khoảng cách lớn giữa quy định pháp lý cũng như thực tiễn thi hành. Những quy định pháp luật Việt Nam hiện mới chỉ tạo khung pháp lý tối thiểu, chưa xây dựng được cơ chế vận hành đồng bộ, chưa có định hướng dài hạn về tổ chức, tài chính và nhân lực để bảo vệ hiệu quả cho nhân chứng. Trong bối cảnh tội phạm ngày càng phức tạp, tinh vi và có xu hướng trả thù người cung cấp thông tin, việc chậm hoàn thiện pháp luật bảo vệ nhân chứng không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi cá nhân của họ, mà có thể làm cản trở nghiêm trọng quá trình thực thi công lý.

3. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo vệ nhân chứng trong các vụ án hình sự

Từ kinh nghiệm và các quy định về bảo vệ nhân chứng của Trung Quốc và thực trạng quy định của pháp luật Việt Nam, để nâng cao hiệu quả bảo vệ nhân chứng trong các vụ án hình sự ở Việt Nam, có thể nghiên cứu một số giải pháp sau:

Một là, xây dựng khuôn khổ pháp lý thống nhất, toàn diện về bảo vệ nhân chứng. Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, việc quy định rải rác các biện pháp bảo vệ trong Bộ luật Tố tụng hình sự chưa bảo đảm tính hiệu quả đối với công tác bảo vệ nhân chứng[8]. Hiện, ở Việt Nam, số lượng yêu cầu biện pháp bảo vệ từ các nhân chứng chưa nhiều. Tính từ năm 2016 đến nay, một số trường hợp người làm chứng mặc dù biết rõ các tình tiết của vụ án nhưng do ngại bị ảnh hưởng nên từ chối cung cấp thông tin. Tuy nhiên, Tòa án các cấp chưa phát hiện trường hợp nào có dấu hiệu mua chuộc, khống chế, đe dọa, trả thù người làm chứng, bị hại để họ rút đơn yêu cầu khởi tố hoặc không ra làm chứng, không cung cấp chứng cứ. Pháp luật Việt Nam cần xem xét khả năng xây dựng đạo luật chuyên biệt về bảo vệ người làm chứng. Trước hết, cần ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết các điều luật liên quan trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về biện pháp và cách thức bảo vệ nhân chứng, xác định rõ tiêu chí xác định đối tượng được bảo vệ, cơ chế ra quyết định, các loại biện pháp bảo vệ, cơ chế hỗ trợ tài chính và cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm triển khai bảo vệ nhân chứng.

Hai là, nghiên cứu mở rộng phạm vi chủ thể và loại hình bảo vệ. Tương tự như Trung Quốc[9], pháp luật Việt Nam hiện mới chỉ tập trung vào một số chủ thể cơ bản được bảo vệ. Để người làm chứng tránh được tâm lý lo ngại bị trả thù khi cung cấp thông tin và làm chứng tại phiên tòa, cần nghiên cứu mở rộng đối tượng được bảo vệ (gồm cả người thân của nhân chứng, người tố giác tội phạm, giám định viên…) và áp dụng thêm các biện pháp như có nơi cư trú an toàn được bảo vệ, cung cấp danh tính mới, hỗ trợ tài chính do thay đổi nơi cư trú, làm việc, học tập, đặc biệt, đối với các vụ án hình sự liên quan đến tội phạm có tổ chức, án ma túy hoặc tham nhũng.

Ba là, nghiên cứu giao cơ quan làm đầu mối hoặc bộ phận chuyên trách bảo vệ nhân chứng. Hạn chế lớn ở cả Việt Nam và Trung Quốc là chưa có cơ quan độc lập hoặc đơn vị chuyên môn về bảo vệ nhân chứng. Do đó, Việt Nam cần nghiên cứu mô hình thiết lập đơn vị chuyên trách (có thể nằm trong cơ quan Công an hoặc Viện kiểm sát) với chức năng xây dựng phương án, triển khai và giám sát thực hiện bảo vệ nhân chứng, không để trách nhiệm này phân tán, thiếu tính chuyên môn.

Bốn là, tăng cường phối hợp liên ngành và cơ chế ra quyết định linh hoạt trong trường hợp áp dụng các biện pháp bảo vệ. Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy, việc thiếu phối hợp giữa Công an, Viện kiểm sát và Tòa án đã làm giảm hiệu quả thi hành các biện pháp bảo vệ. Vì vậy, Việt Nam cần xây dựng quy trình phối hợp liên ngành, quy định rõ vai trò và trách nhiệm của từng cơ quan trong việc đánh giá rủi ro, phê duyệt và tổ chức thực hiện các biện pháp bảo vệ nhân chứng. Đồng thời, xây dựng cơ chế ra quyết định nhanh, linh hoạt và phù hợp với diễn biến thực tế của vụ án, nhất là những vụ án có rủi ro cao đối với nhân chứng.

Ngoài ra, cần tăng cường nhận thức xã hội và đào tạo cán bộ chuyên trách. Để nâng cao hiệu quả bảo vệ nhân chứng, Việt Nam cần phát triển các chương trình đào tạo định kỳ cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán về kỹ năng đánh giá rủi ro, giao tiếp với nhân chứng và triển khai biện pháp bảo vệ hiệu quả. Đồng thời, nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền và nghĩa vụ của nhân chứng để xây dựng môi trường tố tụng minh bạch, an toàn và thân thiện.

Kết luận

Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, việc ghi nhận quyền được bảo vệ của nhân chứng trong pháp luật tố tụng hình sự, thiết lập các biện pháp bảo vệ đa dạng và mở rộng phạm vi bảo vệ cả thân nhân, người tố giác, giám định viên là những yếu tố quan trọng để thúc đẩy nhân chứng tham gia tố tụng, góp phần bảo đảm xét xử công bằng. Tuy nhiên, những hạn chế trong thực thi như thiếu cơ quan chuyên trách, trình tự bảo vệ chưa rõ ràng và cơ chế phối hợp chưa hiệu quả cũng là kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật về bảo vệ nhân chứng trong các vụ án hình sự./.

ThS. Đinh Công Tuấn

Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp

[1]. Criminal Procedure Law of China (2012, amended 2018) - Quốc hội Trung Quốc.

[2]. ZHENG Hannian (2018), Problems and Perfection of Criminal Witness Protection System in China, Journal of Beijing Institute of Technology (Social Sciences Edition), số 5, tr. 137 - 143, DOI:10.15918/j.jbitss1009‑3370.2018.2428.

[3]. Me Bingqiao (2023), On the Perfection of the System of Witness Protection in Criminal Procedure in China, Dispute Settlement, tập 9(4):1500-1506, DOI:10.12677/DS.2023.94204.

[4]. Thoughts on Perfecting China’s Criminal Witness Protection Mechanism, Blog Shenzhen lawyer, 2017.

[5]. Institute of Judicial Science, Survey on Witness Participation and Protection in Serious Criminal Cases, 2020 (in Chinese).

[6]. Supreme People’s Court of China, Interpretation on the Application of the Criminal Procedure Law (2012, revised 2021).

[7]. Thế Kha, Vì sao chưa cần sửa quy định về bảo vệ nhân chứng, người tố cáo, https://dantri.com.vn/xa-hoi/vi-sao-chua-can-sua-quy-dinh-ve-bao-ve-nhan-chung-nguoi-to-cao-20230206103948380.htm, truy cập ngày 27/10/2025.

[8]. ZHENG Hannian (2018), Problems and Perfection of Criminal Witness Protection System in China, Journal of Beijing Institute of Technology (Social Sciences Edition), số 5, tr. 137 - 143, DOI:10.15918/j.jbitss1009-3370.2018.2428.

[9]. Me Bingqiao (2023), tlđd.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Criminal Procedure Law of China (2012, amended 2018) - Quốc hội Trung Quốc.

2. Institute of Judicial Science, Survey on Witness Participation and Protection in Serious Criminal Cases, 2020 (in Chinese).

3. Me Bingqiao (2023), On the Perfection of the System of Witness Protection in Criminal Procedure in China, Dispute Settlement, tập 9(4):1500-1506, DOI:10.12677/DS.2023.94204.

4. Supreme People’s Court of China, Annual Judicial Work Report, 2021, https://www.spp.gov.cn/llyj/201307/t20130731_60997.shtml, truy cập ngày 27/10/2025.

5. Supreme People’s Court of China, Interpretation on the Application of the Criminal Procedure Law (2012, revised 2021).

6. Thế Kha, Vì sao chưa cần sửa quy định về bảo vệ nhân chứng, người tố cáo, https://dantri.com.vn/xa-hoi/vi-sao-chua-can-sua-quy-dinh-ve-bao-ve-nhan-chung-nguoi-to-cao-20230206103948380.htm, truy cập ngày 27/10/2025.

7. Thoughts on Perfecting China’s Criminal Witness Protection Mechanism, Blog Shenzhen lawyer, 2017.

8. YUAN Qun (2015), Analysis and Improvement of the Status of Criminal Witness Protection System in China, 2015(14), DOI:10.16400/j.cnki.kjdkz.2015.05.064.

9. ZHENG Hannian (2018), Problems and Perfection of Criminal Witness Protection System in China, Journal of Beijing Institute of Technology (Social Sciences Edition), số 5, DOI:10.15918/j.jbitss1009-3370.2018.2428.

(Nguồn: Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số Kỳ 1 (442) tháng 12/2025)

Bài liên quan

Tin bài có thể bạn quan tâm

Pháp luật của một số quốc gia về quyết định hành chính và khuyến nghị đối với Việt Nam

Pháp luật của một số quốc gia về quyết định hành chính và khuyến nghị đối với Việt Nam

Tóm tắt: Quyết định hành chính là văn bản pháp luật có vai trò quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước, là phương tiện để chuyển tải các mệnh lệnh của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý. Các quyết định hành chính có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức nên pháp luật cần quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền ban hành quyết định hành chính. Tuy nhiên, hiện, pháp luật về quyết định hành chính được quy định trong nhiều văn bản pháp luật chuyên ngành và chưa được hiểu thống nhất về khái niệm quyết định hành chính, quy định cụ thể về trình tự, thủ tục ban hành, dẫn đến thực tiễn áp dụng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Qua nghiên cứu pháp luật của Đức, Nhật Bản và Na Uy, trên cơ sở đánh giá yêu cầu về tái cấu trúc hệ thống pháp luật của Việt Nam theo Nghị quyết số 27/NQ-TW[I] và Nghị quyết số 66/NQ-TW[II], Kết luận số 09-KL/TW[III] nghiên cứu đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyết định hành chính ở Việt Nam hiện nay.
Căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính theo quy định pháp luật một số quốc gia và khuyến nghị đối với Việt Nam

Căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính theo quy định pháp luật một số quốc gia và khuyến nghị đối với Việt Nam

Tóm tắt: Tính hợp pháp của quyết định hành chính là nội dung quan trọng của pháp luật hành chính hiện đại được nhiều quốc gia ghi nhận. Trên cơ sở phân tích quy định pháp luật của Đức, Trung Quốc và Nhật Bản, nghiên cứu chỉ ra các căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính được quy phạm hóa trong các văn bản luật. Nghiên cứu cho thấy, căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính theo pháp luật Đức, Trung Quốc và Nhật Bản được xem xét trên ba phương diện: thẩm quyền ban hành, nội dung và hình thức của quyết định. Hiện, Việt Nam chưa có văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể và rõ ràng về các căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều quyết định hành chính được ban hành bất hợp pháp trong thực tiễn. Từ việc đánh giá thực trạng ban hành quyết định hành chính ở Việt Nam, nghiên cứu kiến nghị, đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính đáp ứng yêu cầu của cải cách hành chính.
Yêu cầu bộc lộ đầy đủ đối với sáng chế có liên quan đến AI: Án lệ EPO và kinh nghiệm đối với Việt Nam

Yêu cầu bộc lộ đầy đủ đối với sáng chế có liên quan đến AI: Án lệ EPO và kinh nghiệm đối với Việt Nam

Bài viết phân tích cách yêu cầu bộc lộ đầy đủ được áp dụng đối với sáng chế có liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) trong thực tiễn của Cơ quan Sáng chế châu Âu (EPO) và xem xét giá trị tham khảo đối với Việt Nam. Qua 05 quyết định của các Hội đồng kháng nghị EPO, bài viết nhận diện 03 vấn đề pháp lý: những thông tin kỹ thuật liên quan đến AI cần được bộc lộ, mức độ bộc lộ cần thiết để người có trình độ trong lĩnh vực có thể thực hiện sáng chế và sự tương xứng giữa mức độ bộc lộ với phạm vi yêu cầu bảo hộ. Từ đó, bài viết đề xuất Việt Nam cần cụ thể hóa hướng dẫn thẩm định đối với các yếu tố kỹ thuật đặc thù của AI nhằm nâng cao tính thống nhất và khả năng dự đoán trong quá trình thẩm định sáng chế.
Kinh nghiệm của một số quốc gia về thủ tục ban hành quyết định hành chính và một số gợi mở đối với Việt Nam

Kinh nghiệm của một số quốc gia về thủ tục ban hành quyết định hành chính và một số gợi mở đối với Việt Nam

Tóm tắt: Pháp luật ban hành quyết định hành chính đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát ban hành quyết định hành chính và bảo đảm quyết định hành chính được ban hành theo đúng quy định, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý nhà nước, quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền. Nghiên cứu phân tích pháp luật của Đức, Nhật Bản và Úc về thủ tục ban hành quyết định hành chính, vì đây là các quốc gia có hệ thống pháp luật tương đối hoàn thiện và điển hình nhằm rút ra những gợi mở có giá trị tham khảo trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù, có khác biệt về mô hình và kỹ thuật lập pháp, nhưng, pháp luật của ba quốc gia này đều xác lập các nguyên tắc và thủ tục nền tảng bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu quản lý hành chính hiệu quả với bảo đảm tính công khai, minh bạch, tuân thủ pháp quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng chịu tác động. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất Việt Nam nên nghiên cứu tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các quốc gia này trong xây dựng đạo luật khung về thủ tục ban hành quyết định hành chính theo hướng quy định các nguyên tắc và thủ tục chung, kết hợp với các quy định chuyên ngành để hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động hành chính.
Pháp luật về phòng vệ chính đáng của một số quốc gia và kinh nghiệm đối với Việt Nam

Pháp luật về phòng vệ chính đáng của một số quốc gia và kinh nghiệm đối với Việt Nam

Tóm tắt: Phòng vệ chính đáng là chế định quan trọng của pháp luật hình sự, phản ánh sự cân bằng giữa quyền tự vệ của cá nhân và yêu cầu bảo đảm trật tự pháp luật. Nghiên cứu phân tích, so sánh quy định về phòng vệ chính đáng trong pháp luật hình sự Trung Quốc, Đức, Hoa Kỳ, Việt Nam và chỉ ra những điểm tương đồng, khác biệt giữa pháp luật Việt Nam với pháp luật các quốc gia này. Từ đó, nghiên cứu đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về phòng vệ chính đáng theo hướng cụ thể, minh bạch và bảo đảm tốt hơn quyền con người, phù hợp với thông lệ quốc tế.
Pháp luật về đấu giá tài sản tự nguyện của một số quốc gia và giá trị tham khảo đối với Việt Nam

Pháp luật về đấu giá tài sản tự nguyện của một số quốc gia và giá trị tham khảo đối với Việt Nam

Tóm tắt: Đấu giá tài sản tự nguyện ngày càng phát triển trở thành phương thức bán tài sản phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới. Nghiên cứu phân tích pháp luật Pháp, Trung Quốc, một số tiểu bang Hoa Kỳ và Đức về đấu giá tài sản tự nguyện; đồng thời, tham khảo kinh nghiệm của Hàn Quốc về tổ chức hạ tầng đấu giá trực tuyến. Trên cơ sở so sánh quyền định đoạt tài sản, trách nhiệm của chủ thể cung cấp dịch vụ, nghĩa vụ thông tin, điều kiện bán và hậu quả pháp lý của đấu giá, nghiên cứu so sánh với pháp luật Việt Nam và dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi)*(dự thảo Luật). Kết quả phân tích, làm rõ những vấn đề về phạm vi áp dụng chế độ đấu giá tự nguyện, chứng minh quyền được bán, quyền thỏa thuận thủ tục, điều kiện về giá, hiệu lực kết quả và trách nhiệm trong môi trường điện tử. Từ đó, nghiên cứu kiến nghị hoàn thiện các quy định tương ứng nhằm bảo đảm quyền định đoạt, tính minh bạch và an toàn pháp lý của hoạt động đấu giá tài sản tự nguyện.
So sánh mô hình tổ chức giám định tư pháp theo pháp luật Việt Nam và pháp luật Úc

So sánh mô hình tổ chức giám định tư pháp theo pháp luật Việt Nam và pháp luật Úc

Tóm tắt: Trong bối cảnh yêu cầu cải cách tư pháp ngày càng cao, pháp luật về giám định tư pháp tại Việt Nam, dù đang từng bước hoàn thiện, nhưng vẫn bộc lộ những hạn chế. Nghiên cứu phân tích, tổng hợp, hệ thống và so sánh mô hình tổ chức giám định tư pháp theo pháp luật Úc và pháp luật Việt Nam nhằm làm rõ sự khác biệt giữa mô hình quản lý hành chính tập trung, chặt chẽ của Việt Nam so với cơ chế phân quyền, chuyên môn hóa cao, gắn với thị trường dịch vụ mở của Úc. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số định hướng hoàn thiện pháp luật về giám định tư pháp tại Việt Nam.
Đối thoại Biển lần thứ 15: Từ cam kết BBNJ đến hành động vì quản trị biển công bằng, hiệu quả

Đối thoại Biển lần thứ 15: Từ cam kết BBNJ đến hành động vì quản trị biển công bằng, hiệu quả

Ngày 18/9/2026, tại Hà Nội, Đối thoại Biển lần thứ 15 với chủ đề "Từ thỏa thuận đến hành động: Triển khai Hiệp định BBNJ vì quản trị biển công bằng, hiệu quả" diễn ra với sự tham dự của đại diện các cơ quan, tổ chức quốc tế, cơ quan Trung ương, các chuyên gia, nhà khoa học. Các đại biểu tập trung trao đổi về việc chuyển hóa các cam kết của Hiệp định về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển ở các vùng nằm ngoài quyền tài phán quốc gia (Hiệp định BBNJ) thành pháp luật, cơ chế hợp tác và hành động cụ thể ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế.
Kinh nghiệm áp dụng thông luật của Tòa án Trung tâm Tài chính quốc tế Dubai và khuyến nghị đối với Việt Nam

Kinh nghiệm áp dụng thông luật của Tòa án Trung tâm Tài chính quốc tế Dubai và khuyến nghị đối với Việt Nam

Tóm tắt: Nghiên cứu cho thấy, Tòa án thuộc Trung tâm Tài chính quốc tế Dubai là mô hình tài phán đặc thù, thiết kế nhằm giải quyết tranh chấp dân sự, thương mại trong môi trường đầu tư quốc tế. Đặc điểm nổi bật của Tòa án thuộc Trung tâm Tài chính quốc tế Dubai là vận hành theo hệ thống thông luật, sử dụng tiếng Anh và tồn tại song song với hệ thống tư pháp chung của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Mô hình này thể hiện rõ cách kết hợp giữa luật thành văn, án lệ và các nguyên tắc thông luật trong hoạt động xét xử. So sánh với Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế năm 2025 của Việt Nam, có thể thấy, Việt Nam chưa xây dựng một khu tài phán thông luật hoàn chỉnh, mà mới tiếp nhận từng phần, một số kỹ thuật tố tụng và cơ chế chọn luật mang ảnh hưởng thông luật. Vì vậy, nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của Tòa án thuộc Trung tâm Tài chính quốc tế Dubai giúp Việt Nam hoàn thiện quy tắc tố tụng, tăng tính dự đoán xét xử và nâng cao sức hút thể chế, nhưng cần vận dụng thận trọng, phù hợp với chủ quyền tư pháp và trật tự công.
Pháp luật một số quốc gia về trả lương bằng tài sản mã hóa và kinh nghiệm đối với Việt Nam

Pháp luật một số quốc gia về trả lương bằng tài sản mã hóa và kinh nghiệm đối với Việt Nam

Tóm tắt: Sự phát triển của công nghệ số và tài sản mã hóa đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đánh giá khả năng áp dụng loại tài sản này trong quan hệ lao động, đặc biệt, trong phương thức trả lương. Nghiên cứu phân tích, so sánh pháp luật của Trung Quốc, Hoa Kỳ, El Salvador và Việt Nam, từ đó, gợi mở một số kinh nghiệm đối với Việt Nam trong hoàn thiện pháp luật để bảo đảm hài hòa giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ người lao động trong kỷ nguyên số.
Bảo đảm các nguyên tắc của việc làm thỏa đáng trong điều kiện mới

Bảo đảm các nguyên tắc của việc làm thỏa đáng trong điều kiện mới

Trên cơ sở tham vấn ba bên (đại diện Chính phủ, người sử dụng lao động và người lao động từ 187 quốc gia thành viên ILO) và hai lần thảo luận tại Hội nghị Lao động Quốc tế, ngày 12/6/2026, ILO đã thông qua Công ước số 193 về việc làm thỏa đáng trong nền kinh tế nền tảng. Công ước số 193 được thông qua với 406/450 phiếu đồng thuận (hơn 90%).
Xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật - Kinh nghiệm từ Trung Quốc và gợi mở đối với Việt Nam

Xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật - Kinh nghiệm từ Trung Quốc và gợi mở đối với Việt Nam

Tóm tắt: Xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút các nguồn lực xã hội vào thực hiện, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Hoàn thiện cơ chế xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là yêu cầu đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW[I]. Trên cơ sở phân tích dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)[II] (dự thảo Luật) và tham khảo kinh nghiệm của Trung Quốc, nghiên cứu nhận diện những bất cập trong cơ chế xã hội hóa, từ đó, đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện.
Pháp luật về khai thác quỹ đất nhằm tạo vốn phát triển kết cấu hạ tầng giao thông - Kinh nghiệm quốc tế và gợi mở đối với Việt Nam

Pháp luật về khai thác quỹ đất nhằm tạo vốn phát triển kết cấu hạ tầng giao thông - Kinh nghiệm quốc tế và gợi mở đối với Việt Nam

Tóm tắt: Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng giao thông tại Việt Nam vượt khả năng ngân sách, khai thác quỹ đất trở thành giải pháp quan trọng. Nghiên cứu phân tích, đánh giá cơ sở pháp lý và kinh nghiệm quốc tế về thu hồi giá trị gia tăng từ đất gắn với hạ tầng qua các mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), tái điều chỉnh đất đai và kết hợp hạ tầng - bất động sản. Kết quả cho thấy, pháp luật Việt Nam còn hạn chế về cơ chế phân chia địa tô chênh lệch, tiêu chí vùng phụ cận và tính đồng bộ pháp luật. Trên cơ sở đó, nghiên cứ đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất phục vụ phát triển hạ tầng giao thông.
Xây dựng tài liệu tập huấn thiết thực trong công tác tổ chức thi hành pháp luật

Xây dựng tài liệu tập huấn thiết thực trong công tác tổ chức thi hành pháp luật

Trong khuôn khổ Dự án tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam giai đoạn II - Hợp phần hỗ trợ các cơ quan nhà nước (Dự án EU JULE II), chiều ngày 12/5, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam tổ chức cuộc họp kỹ thuật góp ý đối với dự thảo tài liệu tập huấn thử về công tác tổ chức thi hành pháp luật. Bà Nguyễn Thị Minh Phương, Phó Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp và bà Nguyễn Thị Thanh Hải, Cố vấn trưởng Dự án EU JULE đồng chủ trì cuộc họp.
Pháp luật một số quốc gia về bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, quản lý hoạt động tôn giáo và khuyến nghị đối với Việt Nam

Pháp luật một số quốc gia về bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, quản lý hoạt động tôn giáo và khuyến nghị đối với Việt Nam

Tóm tắt: Tín ngưỡng và tôn giáo là yếu tố cấu thành cơ bản trong đời sống văn hóa, tinh thần của mỗi cá nhân, gồm các lễ nghi truyền thống và tập tục. Từ góc độ pháp lý, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được ghi nhận là quyền cơ bản của con người được quy định trong Hiến pháp và pháp luật của các quốc gia. Bài viết nghiên cứu, phân tích, so sánh khung pháp lý về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của một số quốc gia trong hệ thống dân luật và cách thức quản trị sự đa dạng tôn giáo của các quốc gia này. Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo và quản lý hoạt động của các tôn giáo tại Việt Nam nhằm hài hòa và thúc đẩy công bằng xã hội.

Theo dõi chúng tôi trên: